Kỹ năng đột phá sáng tạo của mỗi con người
Có thể nói sáng tạo là phẩm chất tuyệt vời và đáng yêu nhất của loài người.
Có lẽ nó cũng là thứ của hiếm, khó kiếm nhất của loài người ngày nay. Tin
vui cho cộng đồng SAGA là mặc dù là của hiếm, khó kiếm, năng lực sáng
tạo của con người hầu như là vô tận. Nó không cần tới gì cả, trừ ước mơ
được sáng tạo, được tìm đến với tri thức mới. Tất nhiên chúng ta cần giả
định là mỗi cá nhân khi làm việc ấy có sức khỏe vừa đủ, điều kiện sống vừa
đủ và một tinh thần ham muốn sáng tạo vô tận. Vâng, tinh thần ham muốn,
chứ không phải gì khác, sẽ quyết định.
Vấn đề là làm thế nào. Nguyên lý thì như thế, còn làm thế nào lại vẫn luôn là
câu hỏi.
Nuôi dưỡng tinh thần ham muốn
Việc trước tiên, theo cái tạm xem là "đề xuất" của cá nhân tôi chính là khả
năng nuôi dưỡng hệ thống tinh thần ham muốn sáng tạo lâu bền. Thường thì
ai cũng có những ước ao sáng tạo và cống hiến năng lực sáng tạo cho xã hội.
Vấn đề khó khăn là nuôi dưỡng được bao lâu.
Theo quan sát, chúng ta có thể thấy sự ham muốn này thui chột khá nhanh.
Thoạt đầu là sự thích thú. Sau khi tìm hiểu, ước mơ hình thành. Tìm hiểu
thêm nữa thấy thôi thúc. Bắt tay vào thử thì đầy thách thức. Số thách thức
tăng lên, sức ép tăng lên và đường đến mục tiêu sáng tạo xa dần ra, ngày
càng diệu vợi.
Tới một ngày xấu trời, câu hỏi "Tôi đang làm gì thế này" xuất hiện, và trong
một giây phút của sức ép và sự chán nản, mỗi cá nhân hoàn toàn có thể bỏ
rơi ham muốn sáng tạo ban đầu. Thế là mọi thứ kết thúc.
Việc này lặp đi lặp lại, nhiều lần quá và dễ thấy tới mức hầu hết chúng ta
cho rằng sự sáng tạo là không thể đối với một người bình thường (tức là một
người có năng lực trung bình) trong xã hội. Thực tế lại không phải thế. Mỗi
một người bình thường cũng đều có khả năng sáng tạo vô tận, mọi lúc, mọi
nơi. Cái bị thiếu là ham muốn sáng tạo, chứ không phải năng lực. Nếu gộp
ham muốn vào năng lực thì mới có thể nói là "thiếu năng lực sáng tạo."
Như vậy, điều khó nhất theo lập luận này là giữ được ham muốn sáng tạo.
Biết nguyên nhân thì giải quyết thế nào. Rất may là có. Để sáng tạo, chúng
ta cần tìm được động lực cho sáng tạo. Động lực ấy ở đâu ra? Toàn bộ hệ
thống suy nghĩ-văn hóa-hành vi của con người bị chi phối mạnh mẽ bởi hai
chữ LỢI ÍCH. Không có lợi ích, các mục tiêu không sớm thì muộn của sáng
tạo cũng trở nên xa vời và diệu vời. Không có lợi ích, chúng ta không tạo ra
được hệ thống giá trị cốt lõi cần thiết để tiếp tục theo đuổi trên một đoạn
đường dài. Thực tế để chứng minh điều này có vô số quanh ta, tôi chỉ làm
việc cắt-dán vào đây mà thôi.
Thế thì LỢI ÍCH từ đâu ra và bản chất nó là gì? Bản chất của lợi ích là sự
đáp ứng nhu cầu của con người. Các nhu cầu này có rất nhiều, đa dạng,
nhưng chúng có thể được nhóm vào thang nhu cầu của Maslow, chính vì thế
việc phát kiến ra thang nhu cầu này đáng lẽ có vị trí xứng đáng hơn nhiều
lần trong thế giới học thuật, nhưng vì một lý do nào đó, người ta chỉ nhắc tới
nó như một lý thuyết tốt. Theo tôi nó là một lý thuyết vĩ đại. Cảm ơn
Maslow, người đã phát kiến ra nó.
Chúng ta cần phải biết việc sáng tạo đang theo đuổi phục vụ nhu cầu nào của
bản thân. Nhu cầu đó nếu thường trực, có giá trị lớn và không thể không đáp
ứng, thì đó chính là động lực tạo ra lợi ích khiến cho việc sáng tạo trở nên có
thể. Mỗi người sẽ khác nhau ở đây. Nhưng nếu mỗi người đều cùng tìm đến
được lợi ích riêng, bền vững, cho quá trình đạt tới mục tiêu sáng tạo, thì xã
hội sẽ chung nhau ở ham muốn sáng tạo, bất kể đó là động cơ lợi ích cụ thể
nào.
Một chuyên viên kỹ thuật có thể theo đuổi sự sáng tạo phát kiến kỹ thuật để
có tiền và mua một căn hộ riêng cho mình trong vòng 5 năm tới. Cá nhân
một giảng viên đại học về tài chính có thể theo đuổi nấc khác của thang
Maslow là tự hoàn thiện bằng cách sáng tạo ra một chương trình đào tạo
chuyên môn, chẳng hạn như "financial engineering," chỉ nhằm để rất nhiều
người biết đến nó, như một sự giới thiệu một khuôn khổ đào tạo mới ấy vào
ngành tài chính Việt Nam, và tiếp tục tự hoàn thiện các giáo án. Tuy vậy cả
anh/chị chuyên viên vừa nhắc tới và người giảng viên đó đều lao tới một
mục tiêu, phải có sáng tạo nhằm tạo ra giá trị mới -- thỏa mãn một nhu cầu
nào đó.
Nuôi dưỡng tinh thần ham muốn cũng cần đạt tới sự bền bỉ cần thiết. Tất cả
chúng ta, khi đang bật máy đọc bài viết này trên SAGA đều mắc nợ một vĩ
nhân, một nhà khoa học thiên tài, cũng là người sáng tạo kỹ thuật thiên tài
người Anh: Michael Faraday. Để có thể sáng tạo tới đích cuối cùng, Faraday
đã ghi nhật ký trong sổ mà lúc trái tim và khối óc vĩ đại của ông dừng hoạt
động thì số thí nghiệm ông đã trải qua là 16.041 một con số mà một nhà
nghiên cứu như tôi không tài nào có thể hình dung ra. Thật là một con số lớn
tới mức kỳ diệu. Một sự bền bỉ của lòng ham muốn phát minh.
Vậy tất cả những điều này liên quan gì tới kinh doanh và tinh thần văn minh
kinh doanh. Có một điểm kết nối quan trọng, hầu hết các phát minh kỹ thuật,
những sáng tạo lớn đều có liên quan không sớm thì muộn tới sự thịnh đạt
kinh tế và sự nghiệp làm giàu của các xã hội văn minh. Câu chuyện thú vị
của chính Michael Faraday khi đã là một nhà khoa học lừng lẫy thế giới là
việc Bộ trưởng tài chính tới thăm ông. Câu nói hóm hỉnh của ông Bộ trưởng