1
Tổng luận:
KỶ NGUYÊN ĐANG ĐẾN CỦA
NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO
2
LỜI NÓI ĐẦU
Việc sử dụng năng lượng hóa thạch là một trong những nguyên nhân chủ yếu gây ra
hiện tượng biến đổi khí hậu và sự nóng lên toàn cầu. Việt Nam được đánh giá là một
trong 5 nền kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề nhất do biến đổi khí hậu. Ngoài ra, nguồn
năng lượng hóa thạch ở Việt Nam được dự báo có nguy cơ cạn kiệt trong nửa đầu thế
kỷ 21, trong khi nguồn tài nguyên năng lượng tái tạo (NLTT) lại chưa được tận dụng
đúng mức cần thiết.
Bên cạnh đó, phát triển kinh tế xanh hay xanh hóa nền kinh tế là một xu hướng mới
trong quá trình cơ cấu lại nền kinh tế do tác động của suy thoái kinh tế toàn cầu và ảnh
hưởng của biến đổi khí hậu cũng như mực nước biển dâng lên. Cuộc khủng hoảng tài
chính dẫn đến suy thoái kinh tế trên toàn thế giới đã làm bộc lộ rõ hơn những khuyết
điểm của các mô hình kinh tế ở nhiều nước, chứng tỏ tính thiếu bền vững khi khai thác
quá mức tài nguyên thiên nhiên làm tổn hại môi trường.
Việt Nam là nước được đánh giá rất dồi dào tiềm năng về NLTT (như năng lượng
gió, thuỷ điện, mặt trời...). NLTT có thể tạo ra nguồn điện ngoài lưới tại chỗ, rẻ tiền,
góp phần đảm bảo an ninh năng lượng của quốc gia. Nếu được đầu tư phát triển đúng
hướng, nguồn năng lượng này có thể góp phần quan trọng vào giải quyết vấn đề năng
lượng, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, bảo vệ môi trường góp phần đảm bảo
sự phát triển kinh tế bền vững của Việt Nam.
Thực tế, Chính phủ đã có những định hướng để phát triển nguồn NLTT, mà mới
nhất là quyết định số 130/2007/QĐ - TTg, quy định một số cơ chế chính sách tài chính
đối với dự án đầu tư theo cơ chế phát triển sạch (CDM). Với mục tiêu phấn đấu từ nay
đến năm 2010 NLTT chiếm 3% tổng công suất điện thương mại và đạt 5% vào năm
2020, Bộ Công thương đang tiến hành xây dựng quy hoạch tổng thể và chiến lược phát
triển NLTT với các dự án năng lượng không nối lưới, các chương trình nâng cao hiệu
quả sử dụng năng lượng.
Với hy vọng rằng trong thời gian sắp tới, việc khai thác sử dụng NLTT ở Việt Nam
sẽ được phát triển mạnh mẽ, hòa nhịp với xu hướng chung của thế giới. Cục Thông tin
KH&CN Quốc gia biên soạn Tổng quan “KỶ NGUYÊN ĐANG ĐẾN CỦA NĂNG
LƯỢNG TÁI TẠO” nhằm giới thiệu với ban đọc những xu hướng hiện nay trên thế
giới về khai thác và sử dụng năng lượng tái tạo, cùng với những thành tựu công nghệ
mới nhất trong lĩnh vực năng lượng đầy tiềm năng này.
Xin trân trọng giới thiệu.
CỤC THÔNG TIN KH&CN QUỐC GIA
3
1. NĂNG LƯỢNG TÁI TẠO-NHU CẦU CẤP BÁCH TRONG NHỮNG THẬP
NIÊN ĐẦU THẾ KỶ 21
1.1. Năng lượng tái tạo góp phần giải quyết những vấn nạn toàn cầu
Thế kỷ 20, công nghệ đã có được những thành tựu vĩ đại. Sự phát triển và phân bố
rộng khắp của điện năng và nước sạch, ô tô và máy bay, radio và vô tuyến truyền hình,
tàu vũ trụ và laser, thuốc kháng sinh và dụng cụ chụp ảnh y học, máy tính và Internet
chỉ là một số những thành tựu nổi bật trong đó, đã cải thiện hầu hết tất cả các phương
diện của đời sống con người.
Tuy nhiên, những tiến bộ và các cuộc cách mạng công nghệ của thế kỷ 20 dù có lớn
lao đến đâu, cũng không ngăn thế kỷ 21 đặt ra những thách thức với tầm vóc to lớn
không thua kém gì thế kỷ trước. Khi dân số thế giới tăng lên và những nhu cầu và đòi
hỏi của người dân không ngừng mở rộng, thì vấn đề duy trì sự tiến bộ tiếp theo của
nền văn minh, đồng thời vẫn phải cải thiện chất lượng cuộc sống, càng trở nên cấp
bách. Nổi bật nhất trong số những thách thức mà nhân loại phải ứng phó là làm sao
đảm bảo được cho bản thân tương lai của mình. Trái đất là một hành tinh có những
nguồn tài nguyên hữu hạn và dân số gia tăng hiện nay đang tiêu thụ với tốc độ vượt
quá khả năng phục hồi của chúng. Đã có rất nhiều cảnh báo đưa ra nhấn mạnh đến nhu
cầu phải phát triển những nguồn năng lượng mới, đồng thời phòng ngừa hoặc chặn
đứng tình trạng suy thoái môi trường.
Thomas Friedman - nhà báo lừng danh người Mỹ đã đề xuất một hệ thống rất thuyết
phục trong cuốn sách mới nhất của ông được xuất bản năm 2008: “Thế giới nóng, phẳng,
chật chội và vì sao chúng ta cần đến cuộc cách mạng xanh và vì sao cuộc cách mạng đó
đổi mới nước Mỹ”(1). Ông là người phụ trách trang chủ đề trên tờ New York Times và đã
từng được tặng giải thưởng Pulitzer và cũng là tác giả của 2 cuốn sách bán rất chạy trước
đây, đề cập tới quá trình toàn cầu hóa: “Chiếc Lexus và cây ôliu” và “Thế giới phẳng”.
Cuộc cách mạng xanh mà ông đề cập đến trong cuốn sách là về vấn đề làm thế nào
sản xuất ra điện năng được dồi dào, rẻ, sạch, tin cậy, là đáp án cho những vấn nạn lớn
mà chúng ta đang phải đối mặt trên thế giới ngày nay, gồm:
(1) Nguồn cung ứng và nhu cầu của tài nguyên và năng lượng,
(2) Sự độc tài về dầu mỏ,
(3) Sự thay đổi của khí hậu,
(4) Sự mất cân bằng sinh thái, và
(5) Sự cạn kiệt của các nguồn tài nguyên.
Sự chật chội mà Friedman đề cập đến là gì?
Ủy ban Dân số của Liên Hiệp Quốc đã công bố một báo cáo ngày 13/03/2007 cho
biết: “Dân số thế giới sẽ tăng thêm 2,5 tỷ người trong 43 năm tới, khiến tổng dân số sẽ
(1) “Hot, Flat, and Crowded: Why We Need a Green Revolution-and How It Can Renew America”
4
tăng từ 6,7 tỷ hiện tại lên 9,2 tỷ vào năm 2050. Mức tăng này bằng với quy mô dân số
thế giới năm 1950 và chủ yếu tăng ở những khu vực kém phát triển - nơi dân số sẽ
tăng từ 5,4 tỷ người năm 2007 lên 7,9 tỷ người năm 2050”.
Do đó, nếu hiện tại Trái đất đã là chật chội thì vài thập kỷ nữa sẽ còn chật hơn nữa.
Diễn biến dân số thế giới từ 1950 đến 2050 đã từng được dự báo như trong bảng 1:
Bảng 1. Diễn biến dân số
Năm
Dân số toàn cầu (tỷ người)
1950
2,55
1960
3,04
1970
3,70
1980
4,46
1990
5,28
2000
6,08
2010
6,82
2020
7,52
2030
8,14
2040
8,67
2050
9,10
Tốc độ gia tăng dân số thế giới ngày càng nhanh, thể hiện ở chỗ thời gian cần thiết
để dân số tăng thêm 1 tỷ và thời gian cần thiết để dân số tăng gấp đôi ngày càng rút
ngắn, như được thấy ở bảng 2 và 3:
Bảng 2. Thời gian cần thiết để dân số tăng thêm 1 t ỷ
Dân số
1 t ỷ
2 t ỷ
3 t ỷ
4 t ỷ
5 t ỷ
6 t ỷ
Năm
1802
1928
1961
1974
1987
1999
Thời gian
126
33
13
13
12
12
Bảng 3. Thời gian cần thiết để dân số tăng gấp đôi
Dân số
375 triệu
750 triệu
1,5 tỷ
3 tỷ
6 tỷ
Năm
1420
1720
1875
1961
1999
Thời gian
300
155
86
38
Cùng với sự gia tăng dân số như vậy là sự gia tăng những thành phố đông dân. Năm
1800, London là thành phố đông dân nhất thế giới với 1 triệu người. Năm 1960 đã có
5
111 thành phố có trên 1 triệu dân. Đến năm 1995 con số này là 280 thành phố và hiện
tại là 300, theo thống kê của Quỹ Dân số Liên Hiệp Quốc.
Liên Hiệp Quốc cũng cho biết con số các siêu đô thị (có trên 10 triệu dân) trên thế
giới cũng tăng từ 5 thành phố năm 1975 lên 14 thành phố năm 1995 và dự kiến năm
2015 sẽ là 26 thành phố. Hiện tượng bùng nổ dân số này đang gây áp lực lên cơ sở hạ
tầng ở các siêu đô thị, cũng như dẫn tới hiện tượng hoang hóa đất, mất rừng, đánh bắt
thủy hải sản quá mức, thiếu nước sinh hoạt, ô nhiễm nước và không khí.
Thế giới phẳng có ý nghĩa gì?
Thế giới phẳng là có ý muốn nói đến những thay đổi về công nghệ, thị trường và địa
chính trị đồng thời diễn ra cuối thế kỷ 20 đã san bằng sân chơi kinh tế toàn cầu, nhờ đó
cho phép nhiều người ở nhiều nơi hơn bao giờ hết có thể tham gia nền kinh tế thế giới
- và nếu gặp tình thế thuận lợi nhất, họ có thể gia nhập tầng lớp trung lưu.
Quá trình phẳng hóa thế giới, chỉ tính riêng ở Trung Quốc và Ấn Độ (theo thống kê
của Quỹ Tiền tệ Quốc tế), đã đưa 200 triệu người thoát khỏi tình trạng nghèo khổ hồi
thập kỷ 1980 và 1990, và đưa 10 triệu người khác lên nấc thang kinh tế cao hơn, trở
thành tầng lớp trung lưu. Đồng thời khi họ thoát được nghèo đói (thường là những
người sống ở nông thôn và làm nông nghiệp) thì xuất hiện hàng trăm triệu người khác
bắt đầu có thu nhập, nhờ đó có thể tiêu dùng nhiều hơn và sản xuất nhiều hơn.
Và tất cả những người tiêu dùng này tiến vào sân chơi kinh tế toàn cầu với chủ
nghĩa tiêu dùng của riêng họ - được sở hữu xe hơi, nhà cửa, điều hòa không khí, điện
thoại di động, lò vi sóng, máy nướng bánh mì, máy tính và máy nghe nhạc iPod - do
đó dẫn tới lượng cầu về hàng tiêu dùng trở nên khổng lồ. Tất cả những sản phẩm này,
từ giai đoạn sản xuất đến khi bị vứt bỏ, đã tiêu tốn rất nhiều nhiên liệu, tài nguyên
thiên nhiên, đất đai, nước, cũng như phát thải một lượng rất lớn khí nhà kính gây biến
đổi khí hậu toàn cầu.
Dĩ nhiên điều đó cũng châm ngòi cho một cuộc cạnh tranh chưa từng thấy để giành
năng lượng, khoáng sản, nước ngọt và lâm sản khi những quốc gia mới nổi (và đang
tăng trưởng) như Braxil, Ấn Độ, Nga và Trung Quốc mưu cầu sự tiện nghi, thịnh
vượng và an toàn về mặt kinh tế cho dân số ngày càng tăng của họ. Và chúng ta mới
chỉ ở giai đoạn khởi đầu. Như trên đã nói, chỉ trong vòng 12 năm nữa, dân số thế giới
sẽ tăng thêm khoảng 1 tỷ người, rất nhiều người trong số họ sẽ là nhà sản xuất và
người tiêu dùng mới.
Sự nóng lên?
Bắt đầu từ cuộc cách mạng công nghiệp giữa thế kỷ 18 với phát minh của máy hơi
nước, những phát triển kinh tế thế giới trong 150 năm qua đã góp phần gia tăng khí
cacsbonic (CO2) trong bầu khí quyển. Đồng thời nạn khai phá rừng trên toàn thế giới
đã làm giảm đi khả năng hấp thụ khí CO2 trong không gian, tăng nhiệt độ toàn cầu
khoảng 0,02oC mỗi năm.