PH N BA Ầ
THU HÚT VÀ TĂNG ĐÀN CHIM Y N V VÀ LÀM TẾ Ề Ở Ổ
Thu hút, d n d , di đàn…l y chim t trên bi n tr i mênh mông, t các n i xa xăm v ẫ ụ ấ ừ ể ờ ừ ơ ề ở
và làm t trong nhà các nhà y n m i xây, th t ra là hai đ c đi m sinh thái r t bình th ngổ ế ớ ậ ở ặ ế ấ ườ
c a chim y n là “ trên đ ng v sau khi ki m m i ăn, nghe ti ng đ ng lo i, chim hay ngủ ế ườ ề ế ồ ế ồ ạ ộ
nh n là n i c a mình nên tìm đ n” và “các chim non tr khi k t đôi không quay l i n i sinhậ ơ ở ủ ế ẻ ế ạ ơ
ra mà tìm đ n n i m i”.ế ơ ở ớ
T tình c phát hi n chim y n v làm trong t trong các căn nhà b hoang ph , conừ ờ ệ ế ề ở ổ ỏ ế
ng i tìm ra đ c đ c đi m này và t ch c thu l i ti ng chim và phát ra đ g i m i chim y nườ ượ ặ ể ổ ứ ạ ế ể ọ ờ ế
v . Đ chim y n l i lâu dài, làm t thì ph i t o ra môi tr ng phù h p v i đ c tính sinh lýề ể ế ở ạ ổ ả ạ ườ ợ ớ ặ
c a chim, nhi u ng i g i đây là k thu t hay công ngh d n d , thu hút và di đàn, tăng đànủ ề ườ ọ ỹ ậ ệ ẫ ụ
đ a chim y n v .ư ế ề
Các nhà nghiên c u chim y n Indonesia, Thái Lan và Vi t Nam đ u kh ng đ nh “Chimứ ế ở ệ ề ẳ ị
y n vào n i m i là đ c tính sinh h c bình th ng c a các con chim non tr , nh n bi t cóế ơ ở ớ ặ ọ ườ ủ ẻ ậ ế
n i m i là đ c tính sinh h c binh th ng c a các con chim non tr nh n bi t có n i m iơ ở ớ ặ ọ ườ ủ ẻ ậ ế ơ ở ớ
là do ti ng kêu c a đ ng lo i. S l ng chim v s tăng theo th i gian, không có k thu t hayế ủ ồ ạ ố ượ ề ẽ ờ ỹ ậ
công ngh d n d , thu hút và di đàn, tăng đàn mà ch có k thu t t o môi tr ng phù h p đệ ẫ ụ ỉ ỹ ậ ạ ườ ợ ể
gi chim lâu dài và làm t ”. ữ ở ổ
T t c chim y n đ u có n i trú , ch có chim y n non tr khi tr ng thành k t đôi làấ ả ế ề ơ ở ỉ ế ẻ ưở ế
thay đ i đ a ch do môi tr ng đang s ng b bi n đ i b t l i, ph i b n i cũ tìm đ n n i cóổ ị ỉ ườ ố ị ế ổ ấ ợ ả ỏ ơ ở ế ơ
đi u ki n môi tr ng phù h p.ề ệ ườ ợ
T năm 1970 đ n nay, các y u t gây b t l i môi tr ng x y ra nhi u l n Indonesia,ừ ế ế ố ấ ợ ườ ả ề ầ ở
Thái Lan và Vi t Nam đã đ a nhi u đ t chim y n đ o vào đ t li n trú . G n đây nh t là cácệ ư ề ợ ế ả ấ ề ở ầ ấ
tr n đ ng đ t, sóng th n và cháy r ng đã đ y hàng v n chim y n vào mi n Nam Thái Lan,ậ ộ ấ ầ ừ ẩ ạ ế ề
Campuchia, Vi t Nam trú .ệ ở
1.NGUYÊN NHÂN TÁC Đ NG CHIM Y N Đ O VÀO Đ T LI NỘ Ế Ả Ấ Ề
Chim y n s ng hoang dã trong các hang đ ng t nhiên bi n đ o.ế ố ộ ự ở ể ả
Vào tr c các năm 1970, t i các t nh Khanh Hòa, Ninh Thu n, Bình Thu n và Sài Gòn đãướ ạ ỉ ậ ậ
phát hi n có nhi u căn nhà, r p hát, nhà kho b hoang chim y n v làm t . Indonesia vàệ ề ạ ỏ ế ề ổ Ở
Malaysia cũng v y.ậ
Các nhà khoa h c đã tìm ra nguyên nhân d n đ n các nhóm chim y n r i kh i hang đ oọ ẫ ế ế ờ ỏ ả
vào nhà do con ng i xây đ và làm t là nguyên nhân gay b t l i cho môi tr ng sinh s ngườ ể ở ổ ấ ợ ườ ố
c a chim trong hoang dã.ủ
- Các th m h a môi tr ng t nhiên là bão, lũ l t, sóng th n, đ ng đ t và l đ tả ọ ườ ự ụ ầ ộ ấ ở ấ
- Cây hoang d i m c che l i vào hang gây b t l i cho chim trú .ạ ọ ố ấ ợ ở
- H n hán, l t l i làm môi tr ng, ngu n côn trùng m i ăn c a chim y n gi m b t ho cạ ụ ộ ườ ồ ồ ủ ế ả ớ ặ
không còn, chim ph i đi xa h n m i tìm đ c th c ăn. Vùng tìm ki m th c ăn th ng n mả ơ ớ ượ ứ ế ứ ườ ằ
trong bán kính 25 km, n u xa h n chim s tìm n i m i đ tìm ki m th c ăn d dàng.ế ơ ẽ ơ ở ớ ể ế ứ ễ
- Các tr n cháy r ng l n khói b i làm ô nhi m và h y di t vùng sinh s ng và vùng cungậ ừ ớ ụ ễ ủ ệ ố
c p m i ăn cho chim y n.ấ ồ ế
- Các khu đô th , khu ngh mát, khu công nghi p, đi n năng, hóa d u xây d ng m i pháị ỉ ệ ệ ầ ự ớ
h y môi tr ng s ng đã đ y các vùng th c ăn côn trùng c a chim là đ ng lúa, đ ng c , b iủ ườ ố ẩ ứ ủ ồ ồ ỏ ụ
cây ven song ven bi n, r ng, b i r m và đ m l y ra xa h n.ể ừ ụ ậ ầ ầ ơ
- Chim tăng đàn t nhi u n i đ n s ng làm n i tr nên đông đúc nhi u chim, s chimừ ề ơ ế ố ơ ở ở ề ố
nh tìm ch khó khăn nên đi tìm n i khác.ỏ ỗ ở ơ
- Các con chim tr không tìm đ c ch làm t vì có các con chim tr c chi m nên ph iẻ ượ ỗ ổ ở ướ ế ả
tìm đ n n i khác.ế ơ
- Xu t hi n nhi u đ ch h i chu t, r n, đ i bàng, cú, cáo và con ng i vào l y t làm đ iấ ệ ề ị ạ ộ ắ ạ ườ ấ ổ ờ
s ng chim b xáo tr n ho c có nguy c b sát h i nên chim bu c ph i r i b .ố ị ộ ặ ơ ị ạ ộ ả ờ ỏ
- G p các y u t b t l i, chim y n ph i tìm đ n các vùng s ng m i, trong khi đi b gióặ ế ố ấ ợ ế ả ế ố ớ ị
l n đ y vào đ t li n g p các ngôi nhà hoang ph yên tĩnh có đi u ki n thích h p là chim vàoớ ẩ ấ ề ặ ế ề ệ ọ
tú . Các con chim tr đi nhi u h n.ở ẻ ề ơ
- L p chim đ o này vào, các năm sau g p các tr n bão m i hay môi tr ng b bi n đ iớ ả ặ ậ ớ ườ ị ế ổ
ti p t c đ y l p chim đ o m i vào đ t li n trú và tăng đàn phát tri n. Nhi u năm thành cácế ụ ẩ ớ ả ớ ấ ề ở ể ề
qu n th l n sinh s ng nhi u vùng vên bi n, ven sông, ven đ m l y ao h l n và các vùngầ ể ớ ố ở ề ể ầ ầ ồ ớ
có ngu n th c ăn d i dào.ồ ứ ồ
2.CÁC TR NG H P CHIM VÀO N I M IƯỜ Ợ Ơ Ở Ớ
Kh i đ u Indonesia, khi n m đ c đ c đi m c a chim y n “sau khi ki m ăn, trênở ầ ở ắ ượ ặ ể ủ ế ế
đ ng v nghe ti ng đ ng lo i là chim ng nh n bay tìm đ n” nên đã thu ti ng chim y n kêu.ườ ề ế ồ ạ ộ ậ ế ế ế
Vào bu i chi u, h phát ti ng chim y n kêu, m t s chim non tr nghe ti ng kêu l m t ngổ ề ọ ế ế ộ ố ẻ ế ầ ưở
bay vào. Các đi u ki n nên trong nhà y n phù h p nên luôn, có nhi u nhà chim y n vàoề ệ ế ợ ở ề ế
nh ng th y không phù h p nên b đi.ư ấ ợ ỏ
Ngoài s chim non tr , còn có các chim y n khác tìm đ n các n i m i.ố ẻ ế ế ơ ở ớ
- Các con chim b bi n đ ng sinh lý không làm t vào mùa sinh s n chung mà sinh s nị ế ộ ổ ả ả
r i rác trong năm. S chim này có th tìm đ n n i m i vào b t kỳ th i gian nào.ả ố ể ế ơ ở ớ ấ ờ
- Trong nhà y n quá đông đúc không còn ch nên c chim tr và chim l n ph i ra đi vìế ỗ ả ẻ ớ ả
ch làm t cũ b chi m.ỗ ổ ị ế
- Th i ti t x u bão l t, m a to, gió l n làm các con chim tr và chim l n không th tìmờ ế ấ ụ ư ớ ẻ ớ ể
v n i cũ ph i đi n i khác.ề ơ ở ả ơ
- Môi tr ng s ng b phá v do không khí ô nhi m, m t g xâm h i, n m m c phátườ ố ị ỡ ễ ạ ỗ ạ ấ ố
sinh, nhà y n ph i s a ch a hay b phá b , chim ph i đi tìm n i m i.ế ả ữ ữ ị ỏ ả ơ ở ớ
- Trong mùa sinh s n, chim m i làm t nh ng ch a đ mà t b l y nên ph i tìm n iả ớ ổ ư ư ẻ ổ ị ấ ả ơ
khác.
- Nh v y đ có chim y n v n i m i thì s có m t s chim nhà y n khác b m t điư ậ ể ế ề ơ ở ớ ẽ ộ ố ở ế ị ấ
ho c t các hang đ ng bi n kh i b gió đ y bay trôi d t vào.ặ ừ ộ ở ể ơ ị ẩ ạ
3. YÊU C U MÔI TR NG S NG C A CHIM Y NẦ ƯỜ Ố Ủ Ế
Y u c u đ c s ng c a chim y n r t đ n gi n là n i trú h i t i có không khí mát vàế ầ ượ ố ủ ế ấ ơ ả ơ ở ơ ố
trong lành, g n vùng có n c đ ch i đùa, g n vùng có côn trùng đ ki m ăn. Mu n h ngầ ướ ể ơ ầ ể ế ố ưở
l i t chim y n là ph i t o ra n i có môi tr ng s ng phù h p và n đ nh đ chim y n lâuợ ừ ế ả ạ ơ ườ ố ợ ổ ị ể ế ở
dài.
Các nhà khoa h c đã nghiên c u và xác đ nh môi tr ng phù h p cho chim y n s ng lâuọ ứ ị ườ ợ ế ố
dài là n i t i l m có đ sáng ít nh t là 0,02 lux đ m 65-80%, nhi t đ 27-29%C, hàmơ ố ờ ờ ộ ấ ộ ẩ ệ ộ
l ng oxy 19-20%, không khí trong lành không b nhi m khí đ c, không b n m m c và m iượ ị ễ ộ ị ấ ố ố
m t côn trùng đ ch h i xâm ph m. T t nh t là vùng cách xa b bi n trên 5-10 km.ọ ị ạ ạ ố ấ ờ ể
4. V T LI U Đ CHIM Y N G N TẬ Ệ Ể Ế Ắ Ổ
T chim y n làm t n c b t r t dính, nên g n đ c trên t ng, bê tông, đá, g .ổ ế ừ ướ ọ ấ ắ ượ ườ ỗ
Các nhà khoa h c đã k t lu n chim y n thích g n t trên các t m ván vì bám vào g dọ ế ậ ế ắ ổ ấ ỗ ễ
h n là bám t ng đá. Nhà y n nào có nhi u t m ván thì chim g n nhi u t và ng c l i chơ ườ ế ề ấ ắ ề ổ ượ ạ ỉ
có vài t m ván thì t ít.ấ ổ
Ván là g t p r ti n có x m m, nhám đ c x lý theo công ngh ngâm r a, t m vàỗ ạ ẻ ề ớ ề ượ ử ệ ử ẩ
s y khô, đ t ch t l ng không mùi, khó h m c, khó b côn trùng phá h y, gi m t t, nhấ ạ ấ ượ ư ự ị ủ ữ ẩ ố ẹ
đ d g n lên tr n, d c a c t, đóng v ng ch c, chim th y an toàn đ xây t .ể ễ ắ ầ ễ ư ắ ữ ắ ấ ể ổ
Ván ngăn đ c ánh n ng m t tr i, t o bóng t i l m phù h p v i đ c tính c a chimượ ắ ặ ờ ạ ố ờ ờ ợ ớ ặ ủ
s ng trong hang đ ng khi sinh s n.ố ộ ả
Chim làm t d dàng, không b m t m i vì chân và c b p không ph i ho t đ ng nhi uổ ễ ị ệ ỏ ơ ắ ả ạ ộ ề
khi chim treo mình làm t . N c b t đ c h p thu khô nhanh thì t đ c xong s m. N n tổ ướ ọ ượ ấ ổ ượ ớ ề ổ
dày c ng s gi t ,tr ng và chim non đ c ch c ch n.ứ ẽ ữ ổ ứ ượ ắ ắ
5. M T S NGUYÊN T C Đ CHIM Y N V VÀ LÀM TỘ Ố Ắ Ể Ế Ề Ở Ổ
N m vùng khí h u nhi t đ i, các vùng ven bi n c a Vi t Nam có r ng ng p m n, vàoằ ở ậ ệ ớ ể ủ ệ ừ ậ ặ
trong đ t li n có nhi u m t n c sông h đ m l y l n, đ ng lúa, v n cây ăn trái và r ngấ ề ề ặ ướ ồ ầ ầ ớ ồ ườ ừ
cây b i th p thu n l i cho nhi u loài côn trùng sinh sôi phát tri n làm ngu n m i ăn cho chimụ ấ ậ ợ ề ể ồ ồ
y n nên t Đà N ng đ n Hà Tiên R ch Giá, Cà Mau và các h i đ o có chim y n sinh s ng.ế ừ ẵ ế ạ ả ả ế ố
Vào cu i năm 2011, Vi t Nam đã có h n 3.000 nhà y n.ố ở ệ ơ ế
TP. H Chí Minh, vùng C n Gi r ng sinh quy n ngâp m n và các vùng các qu n 2,Ở ồ ầ ờ ừ ể ặ ở ậ
7, 8, 9, Nhà Bè, C Chi, Bình Th nh có h n 500 nhà y n, tr thành trung tâm nuôi y n l nủ ạ ơ ế ở ế ớ
nh t n c c ph ng v i h n 280.000mấ ướ ướ ỏ ớ ơ 2 sàn nuôi.
Chung quanh các h D u ti ng, h Ph c Hòa, h Tr An, h Thác M , h Xuyên M cồ ầ ế ồ ướ ồ ị ồ ơ ồ ộ
c a các t nh Tây Ninh, Bình D ng, Bình Ph c, Đòng Nai và Bà R a-Vũng Tàu, các vùngủ ỉ ươ ướ ị ở
ven sông Ti n và sông H u c a các t nh Ti n Giang, B n Tre, Trà Vinh, B c Liêu, Càề ậ ủ ỉ ề ế ạ
Mau,R ch Giá có h n 950 nhà y n, di n tích s n nuôi c ph ng trên 350.000mạ ơ ế ệ ả ướ ỏ 2.
D c theo the oven bi n t các t nh Qu ng Nam, Đà n ng, Khánh Hòa, Phú Yên, Ninhọ ể ừ ỉ ả ẵ
Thu n, và Bình Thu n có g n 900 nhà y n, di n tích s n nuôi kho ng 190.000mậ ậ ầ ế ệ ả ả 2.
Qui mô các nhà y n TP. H Chí Minh và các t nh phía Nam l n di n tích tr n nuôi r ngế ở ồ ỉ ớ ệ ầ ộ
250-600m2, đ c bi t có nhi u nhà qui mô r t l n 800-1.000mặ ệ ề ấ ớ 2. Qui mô các nhà y n Mi nế ở ề
Trung nh d i 250 mỏ ướ 2 và có h n 50% nhà y n di n tích nh t 50-100mơ ế ệ ỏ ừ 2.
5.1. Đ A ĐI MỊ Ể
Trong th c t có nhi u vùng không có ho c có r t ít chim y n ho t đ ng. TP. H Chíự ế ề ặ ấ ế ạ ộ Ở ồ
Minh có vùng Lê Minh Xuân, An H , Nh Xuân, Đ ng Nai có vùng Nam Cát Tiên m c dùạ ị ở ồ ặ
các vùng này n m g n vùng có chim l u trú v i s l ng l n nh C n Gi , Long Khánh.ằ ầ ư ớ ố ượ ớ ư ở ầ ờ ở
Vùng Qu i Th nh, Ph c An c a Nh n Tr ch cách vùng An Hòa, Tam Thôn Hi p C n Giớ ạ ướ ủ ơ ạ ệ ầ ờ
TP. H Chí Minh con sông Lòng Tàu và Đ ng Tranh là vùng có nhi u chim y n trên đ ng điồ ồ ề ế ườ
ki m ăn bay ngang nh ng các vùng khác c a Nh n Tr ch và Long Thành thì có r t ít. Vi cế ư ở ủ ơ ạ ấ ệ
ch n đ a đi m xây nhà y n ph i đ c kh o sát c n th n.ọ ị ể ế ả ượ ả ẩ ậ
Đ a đi m xây nhà y n ch n t t nh t là trong khu v c đang có nhi u nhà nuôi chim y n vì làị ể ế ọ ố ấ ự ề ế
vùng chim y n đang ho t đ ng, h i đ các y u t là g n nhi u vùng r ng cây b i th p, đ ngế ạ ộ ộ ủ ế ố ầ ề ừ ụ ấ ồ
lúa, m t n c sông r ch l n và không xa quá 20 km vùng chim ki m m i.ặ ướ ạ ớ ế ồ
các vùng m i ch a có nhà nuôi chim y n, ch n đ a đi m ph i xác đ nh là vùng đang cóỞ ớ ư ế ọ ị ể ả ị
chim ho t đ ng, các nhà k thu t th ng xác đ nh các y u t là có g n vùng r ng cây b iạ ộ ỹ ậ ườ ị ế ố ầ ừ ụ
th p, đ ng lúa, m t n c sông r ch l n và không xa quá 20-25 km vùng chim ki m m i tr cấ ồ ặ ướ ạ ớ ế ồ ướ
r i m i xác đ nh vùng có chim ho t đ ng.ồ ớ ị ạ ộ
Đ xác đ nh có chim y n, nên t 9,30-10,30 h sáng và 4-6 h chi u dùng máy phát ti ng chimể ị ế ừ ề ế
y n kêu, sau 20-30 phút chim nghe ti ng đ ng lo i s bay v l n chung quanh trên loa phát. ế ế ồ ạ ẽ ề ượ
Chim y n bay đ n và bay đi luôn là đây không ph i vùng s ng ho t đ ng c a chim y nế ế ở ả ố ạ ộ ủ ế
hay là chim y n đ o đang bay tìm m i ăn trong đ t li n trên đ ng bay v hang.ế ả ồ ở ấ ề ườ ề
5.2. CÁC NGUYÊN T C X LÝ Đ MÔI TR NG NHÀ Y N PHÙ H PẮ Ử Ể ƯỜ Ế Ợ
5.2.1. Thi t K Nhà Y nế ế ế
Thu th p các d li u g m: ậ ữ ệ ồ Xác đ nh s l ng chim có trong vùng, xác đ nh h ng bayị ố ượ ị ướ
và đ ng chim bay d o, các chi tiêu môi tr ng và khí h u đ a ph ng (nhi t đ , l ng m a,ườ ạ ườ ậ ị ươ ệ ộ ượ ư
h ng và t c đ gió), căn c các d li u này đ thi t k các chi ti t c a nhà y n: cao hayướ ố ộ ứ ữ ệ ể ế ế ế ủ ế
th p bao nhiêu t ng, v trí và kích th c l ra-vào, l thông t ng, l thông phòng, ngănấ ầ ị ướ ỗ ỗ ầ ỗ
phòng…đ t o môi tr ng nhà y n phù h p cho chim y n s ng trong đi u ki n môi t ngể ạ ườ ế ợ ế ố ề ệ ườ
t i ch .ạ ỗ
5.2.2.NHI T Đ NHÀ NUÔI CHIM Y NỆ Ộ Ế
Chim y n s ng trong môi tr ng có nhi t đ 27-29ế ố ườ ệ ộ 0C, n u nhi t đ trên 32ế ệ ộ 0C hay d iướ
240C chim y n s b đi.ế ẽ ỏ
Ph n l n các vùng có chim y n ho t đ ng th ng có s gi trong năm ch u nh h ngầ ớ ế ạ ộ ườ ố ờ ị ả ưở
c a nhi t đ cao trên 37ủ ệ ộ 0C c n đ c can thi p x lý.ầ ượ ệ ử
D n gi iẫ ả S gi trong nămố ờ
(nhi t đ trên 37ệ ộ 0C)
TP.H Chí Minh, Bình D ng, Đ ng Naiồ ươ ồ 360-380
Tây Ninh, Bình Ph cướ 420-460
Ti n Giang, B n Tre, Trà Vinh, B c Liêu, Cà Mau, R chề ế ạ ạ
Giá
320-360
Bà R a – Vũng tàuị290-320
Qu ng Nam, Đà n ng, Qu ng Ngãi, Phú Yênả ẵ ả 560-600
Khánh Hòa 450-500