Luận án Tiến sĩ: Phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo cho học sinh trong dạy học phần Hóa học phi kim ở trường trung học phổ thông

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và sự phát triển của cách mạng công nghiệp 4.0, yêu cầu về nguồn nhân lực chất lượng cao không chỉ dừng lại ở kiến thức chuyên môn mà còn đặc biệt nhấn mạnh năng lực tư duy độc lập, giải quyết vấn đề và sáng tạo. Các hệ thống giáo dục tiên tiến đã coi năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (NLGQVĐ&ST) là trụ cột chính, một định hướng quan trọng trong đổi mới giáo dục ở Việt Nam. Luận án này tập trung nghiên cứu sâu về việc phát triển những năng lực thiết yếu này cho học sinh, đặc biệt trong dạy học phần Hóa học phi kim ở trường Trung học phổ thông, nhằm góp phần đào tạo thế hệ học sinh có khả năng thích ứng và phát triển trong môi trường đầy biến động.

Giảng viên, nhà nghiên cứu khoa học giáo dục, giáo viên Hóa học THPT, và các nhà quản lý giáo dục quan tâm đến đổi mới phương pháp dạy học và phát triển năng lực học sinh.

Nghiên cứu này giải quyết nhu cầu cấp thiết về phát triển năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo (NLGQVĐ&ST) cho học sinh phổ thông, vốn là trụ cột của giáo dục hiện đại và định hướng đổi mới giáo dục ở Việt Nam. Luận án xuất phát từ thực trạng dạy học Hóa học, đặc biệt là phần Hóa học phi kim tại các trường Trung học phổ thông, vẫn còn nặng về phương pháp truyền thống, hạn chế cơ hội cho học sinh phát triển tư duy độc lập và các năng lực cốt lõi. Mặc dù môn Hóa học có nhiều ưu thế để phát triển NLGQVĐ&ST nhờ tính kết hợp lý thuyết và thực nghiệm, nhưng việc triển khai các biện pháp sư phạm hiệu quả còn rời rạc và thiếu hệ thống công cụ đánh giá phù hợp. Mục tiêu chính của luận án là nghiên cứu và đề xuất các biện pháp sư phạm nhằm phát triển NLGQVĐ&ST cho học sinh trong dạy học phần Hóa học phi kim. Phương pháp tiếp cận bao gồm việc hệ thống hóa cơ sở lý luận về NLGQVĐ&ST trong dạy học Hóa học, xác định cấu trúc năng lực phù hợp với chương trình giáo dục phổ thông mới, và phân tích chương trình Hóa học phi kim. Trên cơ sở đó, luận án đề xuất một số biện pháp trọng tâm như sử dụng dạy học dự án (DHDA) và bài tập phát triển năng lực một cách hợp lý. Đồng thời, nghiên cứu xây dựng bộ công cụ đánh giá đa chiều (GV đánh giá, HS tự đánh giá, bài kiểm tra) để đo lường hiệu quả. Kết quả thực nghiệm sư phạm khẳng định tính hiệu quả và khả thi của các biện pháp đề xuất, góp phần hoàn thiện khung lý thuyết về NLGQVĐ&ST và cung cấp quy trình triển khai DHDA cùng hệ thống bài tập và kế hoạch bài học minh họa, hỗ trợ đổi mới phương pháp dạy học tại các trường THPT.