Luận án Tiến sĩ: Tổ chức dạy học phần Sinh thái học và môi trường - Sinh học 12 gắn với các khu bảo tồn thiên nhiên tại địa phương

Trong bối cảnh toàn cầu đối mặt với khủng hoảng sinh thái ngày càng trầm trọng, vai trò của giáo dục trong việc hình thành công dân toàn cầu có ý thức về môi trường và khả năng thích ứng là không thể phủ nhận. Tuy nhiên, việc giảng dạy các phần kiến thức có tính trừu tượng cao như Sinh thái học và Môi trường trong chương trình Sinh học 12 tại Việt Nam vẫn còn gặp nhiều hạn chế, thiếu sự kết nối với thực tiễn. Nghiên cứu này nhấn mạnh tiềm năng của việc khai thác các khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) tại địa phương như một bối cảnh học tập lý tưởng. Mục tiêu là phát triển năng lực tìm hiểu thế giới sống (NL THTGS) cho học sinh trung học phổ thông, từ đó nâng cao chất lượng dạy học môn Sinh học thông qua các phương pháp và mô hình tích hợp thực tiễn.

Giáo viên Sinh học cấp THPT, cán bộ quản lý giáo dục, nhà nghiên cứu về phương pháp dạy học Sinh học và giáo dục môi trường, sinh viên sư phạm.

Luận án này tập trung giải quyết thách thức trong việc giảng dạy phần Sinh thái học và Môi trường của môn Sinh học 12, vốn đòi hỏi tính thực tiễn cao nhưng hiện đang được triển khai chủ yếu trong không gian lớp học truyền thống. Bằng cách tích hợp các khu bảo tồn thiên nhiên (KBTTN) tại địa phương làm bối cảnh học tập, nghiên cứu nhằm phát triển năng lực tìm hiểu thế giới sống (NL THTGS) cho học sinh trung học phổ thông. Công trình này hệ thống hóa cơ sở lý luận về dạy học gắn với thiên nhiên và vai trò của KBTTN, đồng thời khảo sát thực trạng dạy và học liên quan. Dựa trên đó, luận án xây dựng khung năng lực NL THTGS, đề xuất mô hình và quy trình dạy học cụ thể, cùng với quy trình thiết kế bối cảnh dạy học gắn với KBTTN. Các phương pháp nghiên cứu đa dạng được áp dụng, bao gồm tổng quan tài liệu, khảo sát thực trạng giáo viên và học sinh, điều tra dữ liệu về các KBTTN được chọn (Vân Long, Cát Bà, Ba Vì), tham vấn chuyên gia và thực nghiệm sư phạm tại ba trường THPT. Kết quả mong đợi là một mô hình và quy trình dạy học khả thi, hiệu quả, giúp học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức mà còn phát triển tư duy khoa học, kỹ năng điều tra và ý thức trách nhiệm với môi trường. Những đóng góp mới của luận án bao gồm việc hoàn thiện lý luận về dạy học tích hợp thiên nhiên, cung cấp các công cụ và quy trình cụ thể để giáo viên có thể khai thác hiệu quả các KBTTN, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và góp phần vào mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững tại Việt Nam.