M Đ UỞ Ầ
M t trong nh ng c ng hi n vĩ đ i c a Mác, Ăng-ghen là đ l i cho nhân lo i m t diộ ữ ố ế ạ ủ ể ạ ạ ộ
s n lý lu n đ s . M c tiêu c a Đ ng ta hi n nay là: nghiên c u h c t p ch nghĩaả ậ ồ ộ ụ ủ ả ệ ứ ọ ậ ủ
Mác-Lê nin, t t ng H Chí Minh làm cho h c thuy t này chi m v trí th ng trư ưở ồ ọ ế ế ị ố ị
trong đ i s ng văn hoá, tinh th n c a xã h i ta, làm cho ch nghĩa Mác-Lê nin, tờ ố ầ ủ ộ ủ ư
t ng H Chí Minh th t s là n n t ng t t ng, kim ch nam cho hành đ ng c aưở ồ ậ ự ề ả ư ưở ỉ ộ ủ
Đ ng Cách m ng Vi t Nam. Cho nên s th ng l i c a Cách m ng Vi t nam, conả ạ ệ ự ắ ợ ủ ạ ệ
đ ng đi lên ch nghĩa xã h i c a n c ta tuỳ thu c vào vi c tri n khai và th c hi nườ ủ ộ ủ ướ ộ ệ ể ự ệ
lý lu n Khoa h c c a ch nghĩa Mác-Lê nin, t t ng H Chí Minh.ậ ọ ủ ủ ư ưở ồ
Tác ph m “ẩLút vích Phoi- -b c và s cáo chung c a tri t h c c đi n Đ c”ơ ắ ự ủ ế ọ ổ ể ứ là m tộ
tác ph m nh m t ng k t l i toàn b tri t h c và ch nghĩa Mác. Đánh giá l i nh ngẩ ằ ổ ế ạ ộ ế ọ ủ ạ ữ
đóng góp và h n ch c a Phoi- -b c. Tác ph m đ c vi t trong giai đo n Ăng-ghenạ ế ủ ơ ắ ẩ ượ ế ạ
b o v , phát tri n và hoàn thi n ch nghĩa Mác. Do đó nó có m t vai trò quan tr ngả ệ ể ệ ủ ộ ọ
trong vi c trang b cho giai c p công nhân c s lý lu n cho cu c đ u tranh giai c pệ ị ấ ơ ở ậ ộ ấ ấ
ch ng l i tri t h c t s n.ố ạ ế ọ ư ả
Bài ti u lu n: Tìm hi u t t ng tri t h c trong tác ph m ể ậ ể ư ưở ế ọ ẩ Lút vích Phoi- -b c và sơ ắ ự
cáo chung c a tri t h c c đi n Đ củ ế ọ ổ ể ứ t p trung nghiên c u các v n đ sau:ậ ứ ấ ề
•Hoàn c nh ra đ i c a tác ph m.ả ờ ủ ẩ
•Nh ng n i dung t t ng tri t h c trong tác ph m.ữ ộ ư ưở ế ọ ẩ
•Giá tr , ý nghĩa ph ng pháp lu n và s v n d ng t t ng tri t h c trong tácị ươ ậ ự ậ ụ ư ưở ế ọ
ph m đ i v i s nghi p đ i m i, xây d ng CNXH Vi t Nam.ẩ ố ớ ự ệ ổ ớ ự ở ệ
V ph ng pháp nghiên c u: trên c s các ki n th c đã đ c nghiên c u v l ch sề ươ ứ ơ ở ế ứ ượ ứ ề ị ử
tri t h c, h th ng các quan đi m, h c thuy t tr c Mác và c s lý lu n c a phépế ọ ệ ố ể ọ ế ướ ơ ở ậ ủ
bi n ch ng duy v t tìm hi u v n i dung c a tác ph m, t đó rút ra các t t ngệ ứ ậ ể ề ộ ủ ẩ ừ ư ưở
tri t h c, ý nghĩa ph ng pháp lu n và v n d ng trong th c ti n Cách m ng Vi tế ọ ươ ậ ậ ụ ự ễ ạ ở ệ
nam.
1
Ti u lu n đ c chia thành 4 ph n chính nh sau:ể ậ ượ ầ ư
I. Hoàn c nh ra đ i và k t c u c a tác ph m.ả ờ ế ấ ủ ẩ
II. N i dung t t ng tri t h c trong tác ph mộ ư ưở ế ọ ẩ
III. Ý nghĩa c a tác ph mủ ẩ
IV. K t lu nế ậ
Trong quá trình th c hi n nghiên c u chuyên đ này, dù đã r t c g ng, nh ng ch cự ệ ứ ề ấ ố ắ ư ắ
ch n r ng s còn nh ng sai sót, c n b sung. Kính mong nh n đ c s ch b o, s aắ ằ ẽ ữ ầ ổ ậ ượ ự ỉ ả ử
ch a, góp ý t các th y và các b n.ữ ừ ầ ạ
2
I. HOÀN C NH RA Đ I VÀ K T C U C A TÁC PH MẢ Ờ Ế Ấ Ủ Ẩ
1. Hoàn c nh ra đ i c a tác ph mả ờ ủ ẩ
Cùng v i các tác ph m “ớ ẩ Bi n ch ng c a t nhiên”ệ ứ ủ ự , “Ch ng Đuyrinh”ố, tác ph m “ẩLút
vích Phoi- -b c và s cáo chung c a tri t h c c đi n Đ cơ ắ ự ủ ế ọ ổ ể ứ ” ra đ i vào th i kỳ sauờ ờ
Công xã Pari (1871). Đây là th i kỳ trì tr c a phong trào công nhân. Lúc này, chờ ệ ủ ủ
nghĩa c h i phát tri n m nh và lũng đo n trong phong trào công nhân. H n n a,ơ ộ ể ạ ạ ơ ữ
ho ng s tr c phong trào đ u tranh c a giai c p vô s n, trong h t t ng t s nả ợ ướ ấ ủ ấ ả ệ ư ưở ư ả
đã n y sinh m t s khuynh h ng tri t h c, xã h i h c ph n đ ng, ví d nh h cả ộ ố ướ ế ọ ộ ọ ả ộ ụ ư ọ
thuy t duy tâm c a Sôpenhau , Hát-man, ch nghĩa Cant m i; ch nghĩa Hium m iế ủ ơ ủ ơ ớ ủ ớ
v.v… Tr c tình hình đó, đòi h i các nhà kinh đi n ph i t p trung t t c ho t đ ng lýướ ỏ ể ả ậ ấ ả ạ ộ
lu n và chính tr đ ch ng l i ch nghĩa c h i v i m i bi n t ng c a nó; ch ngậ ị ể ố ạ ủ ơ ộ ớ ọ ế ướ ủ ố
l i h t t ng t s n đ b o v và phát tri n nh ng nguyên lý c b n c a chạ ệ ư ưở ư ả ể ả ệ ể ữ ơ ả ủ ủ
nghĩa Mác. Cùng v i tác ph m ớ ẩ “Ch ng Đuy-rinh”ố, tác ph m ẩ“Lút-vích Phoi- -b c vàơ ắ
s cáo chung c a tri t h c c đi n Đ c” ự ủ ế ọ ổ ể ứ ra đ i nh m th c hi n ý đ nh đã có t lâuờ ằ ự ệ ị ừ
c a Mác và Ăng-ghen là đ xu t các quan đi m đ i l p v i nh ng quan đi m tủ ề ấ ể ố ậ ớ ữ ể ư
t ng c a tri t h c c đi n Đ c. Ba năm sau khi Mác qua đ i, Ăng-ghen cho r ngưở ủ ế ọ ổ ể ứ ờ ằ
c n ph i trình bày quan đi m c a hai ông v ch nghĩa duy tâm c a Hê-ghen, chầ ả ể ủ ề ủ ủ ủ
nghĩa duy v t c a Phoi- -b c và ch rõ b c ngo t cách m ng trong l ch s phát tri nậ ủ ơ ắ ỉ ướ ặ ạ ị ử ể
t t ng tri t h c do Mác và Ăng-ghen th c hi n. Vi c đánh giá toàn di n tri t h cư ưở ế ọ ự ệ ệ ệ ế ọ
c đi n Đ c (t p trung vào Hê-ghen, Phoi- -b c) đ c Ăng-ghen coi là m t món nổ ể ứ ậ ơ ắ ượ ộ ợ
danh d ph i tr .ự ả ả
Tác ph m này đ c vi t năm 1886, đ c Ăng-ghen dành nhi u cho v n đ l ch sẩ ượ ế ượ ề ấ ề ị ử
tri t h c. Ông đã nghiên c u hàng lo t các v n đ c b n c a l ch s tri t h c, trongế ọ ứ ạ ấ ề ơ ả ủ ị ử ế ọ
đó n i b t là v n đ đ i t ng nghiên c u c a l ch s tri t h c; ph ng pháp lu nổ ậ ấ ề ố ượ ứ ủ ị ử ế ọ ươ ậ
mác-xít v l ch s tri t h c; đ ng l c phát tri n c a t t ng tri t h c v.v…ề ị ử ế ọ ộ ự ể ủ ư ưở ế ọ
2. K t c u c a tác ph mế ấ ủ ẩ
Tác ph m g m có ẩ ồ L i t aờ ự và 4 ph n:ầ
Trong l i t a vi t năm 1888, Ăng-ghen trình bày lý do c a vi c vi t tác ph m này.ờ ự ế ủ ệ ế ẩ
3
Ph n I:ầ Ăng-ghen đánh giá l i tri t h c c a Hêghen. Ông coi tri t h c Hêghen làạ ế ọ ủ ế ọ
đ nh cao c a tri t h c c đi n Đ c và là m t trong nh ng ngu n g c lý lu n c aỉ ủ ế ọ ổ ể ứ ộ ữ ồ ố ậ ủ
tri t h c Mác. Trong khi đánh giá vai trò to l n c a phép bi n ch ng trong tri t h cế ọ ớ ủ ệ ứ ế ọ
Hêghen, Ăng-ghen đã ch ra mâu thu n c b n trong tri t h c này là mâu thu n gi aỉ ẫ ơ ả ế ọ ẫ ữ
ph ng pháp bi n ch ng và h th ng duy tâm siêu hình.ươ ệ ứ ệ ố
Ph n II:ầ Trên c s phân tích v n đ c b n c a tri t h c, Ăng-ghen đã ch ra đ iơ ở ấ ề ơ ả ủ ế ọ ỉ ố
t ng c a l ch s tri t h c mác xít là nghiên c u cu c đ u tranh gi a ch nghĩa duyượ ủ ị ử ế ọ ứ ộ ấ ữ ủ
v t và ch nghĩa duy tâm, ch ra s ph thu c c a t t ng tri t h c vào th c ti n xãậ ủ ỉ ự ụ ộ ủ ư ưở ế ọ ự ễ
h i và nh n th c khoa h c t nhiên. Đ ng th i, ông cũng ch ra nh ng h n ch c aộ ậ ứ ọ ự ồ ờ ỉ ữ ạ ế ủ
ch nghĩa duy v t tr c Mác, k c Phoi- -b c.ủ ậ ướ ể ả ơ ắ
Ph n III:ầ Ăng-ghen t p trung phê phán tính ch t không tri t đ c a tri t h c Phoi- -ậ ấ ệ ể ủ ế ọ ơ
b c, th hi n quan đi m duy tâm v v n đ tôn giáo và đ o đ c, đ ng th ôngắ ể ệ ở ể ề ấ ề ạ ứ ồ ờ
cũng ch ra nguyên nhân d n đ n h n ch đó.ỉ ẫ ế ạ ế
Ph n IV: ầTác ph m đ c p m t cách khái quát và h th ng nh ng quan đi m c b nẩ ề ậ ộ ệ ố ữ ể ơ ả
c a ch nghĩa duy v t bi n bi n ch ng và ch nghĩa duy v t l ch s , đ ng th i ôngủ ủ ậ ệ ệ ứ ủ ậ ị ử ồ ờ
kh ng đ nh r ng s ra đ i c a tri t h c Mác là m t b c ngo t trong s phát tri nẳ ị ằ ự ờ ủ ế ọ ộ ướ ặ ự ể
c a l ch s tri t h c.ủ ị ử ế ọ
Nh v y, qua k t c u tác ph m, Ăng-ghen cũng mu n ch ra r ng, tri t h c Mác cóư ậ ế ấ ẩ ố ỉ ằ ế ọ
ti n đ lý lu n là tri t h c c a Hêghen và tri t h c c a Phoi- -b c, trong đó chề ề ậ ế ọ ủ ế ọ ủ ơ ắ ủ
nghĩa duy v t c a Phoi- -b c là khâu trung gian gi a tri t h c c a Hêghen và tri tậ ủ ơ ắ ữ ế ọ ủ ế
h c Mác. Do k th a nh ng giá tr tri t h c tr c đó và do khái quát th c ti n xã h iọ ế ừ ữ ị ế ọ ướ ự ễ ộ
và nh n th c khoa hoc, tri t h c Mác là hình th c phát tri n cao c a l ch s tri t h c.ậ ứ ế ọ ứ ể ủ ị ử ế ọ
II. N I DUNG T T NG TRI T H C TRONG TÁC PH MỘ Ư ƯỞ Ế Ọ Ẩ
Trong tác ph m “ẩLút-vích Phoi- -b c và s cáo chung c a tri t h c c đi n Đ c”ơ ắ ự ủ ế ọ ổ ể ứ ,
Ăng-ghen đã trình bày các v n đ c b n nh sau:ấ ề ơ ả ư
1. V n đ c b n c a tri t h c ấ ề ơ ả ủ ế ọ
4
Trong tác ph m này, Ăng-ghen đã đ a ra đ nh nghĩa kinh đi n v v n đ c b n c aẩ ư ị ể ề ấ ề ơ ả ủ
tri t h c, t đó đi đ n xác đ nh m t cách khoa h c đ i t ng nghiên c u c a l ch sế ọ ừ ế ị ộ ọ ố ượ ứ ủ ị ử
tri t h c và quy lu t phát tri n c a tri t h c. Khái quát l ch s tri t h c, Ăng-ghenế ọ ậ ể ủ ế ọ ị ử ế ọ
vi t: “ếV n đ c b n l n c a m i tri t h c, đ c bi t là c tri t h c hi n đ i là v nấ ề ơ ả ớ ủ ọ ế ọ ặ ệ ả ế ọ ệ ạ ấ
đ quan h gi a t duy và t n t iề ệ ữ ư ồ ạ ”1.
Theo Ăng-ghen, v n đ quan h gi a t duy v i t n t i, gi a tinh th n v i t nhiênấ ề ệ ữ ư ớ ồ ạ ữ ầ ớ ự
cũng gi ng nh b t c tôn giáo nào, có g c r trong các quan ni m thi n c n và nguố ư ấ ứ ố ễ ệ ể ậ
d t c a th i kỳ mông mu i, th i kỳ mà con ng i không th gi i thích đ c b nố ủ ờ ộ ờ ườ ể ả ượ ả
ch t c a gi c m , nên đã có qan ni m v quan h c a linh h n v i th xác. Đâyấ ủ ấ ơ ệ ề ệ ủ ồ ớ ể
chính là c s nh n th c lu n c a v n đ c b n c a tri t h c.ơ ở ậ ứ ậ ủ ấ ề ơ ả ủ ế ọ
Ăng-ghen cũng ch ra hai m t c a v n đ c b n c a tri t h c. Chính vi c gi iỉ ặ ủ ấ ề ơ ả ủ ế ọ ệ ả
quy t m t th nh t - gi a t duy và t n t i, tinh th n và t nhiên cái nào có tr c,ế ặ ứ ấ ữ ư ồ ạ ầ ự ướ
cái nào có sau, đã phân các nhà tri t h c thành hai phe đ i l p: ch nghĩa duy v t vàế ọ ố ậ ủ ậ
ch nghĩa duy tâm.ủ
M t th hai, đó là “t duy c a chúng ta có th nh n th c đ c g i là th gi i hi nặ ứ ư ủ ể ậ ứ ượ ọ ế ớ ệ
th c không?... v n đ đó đ c g i là v n đ tính đ ng nh t gi a t duy và t n t i”.ự ấ ề ượ ọ ấ ề ồ ấ ữ ư ồ ạ
Khi khái quát l ch s tri t h c, Ăng-ghen th y r ng đa s các nhà tri t h c th a nh nị ử ế ọ ấ ằ ố ế ọ ừ ậ
con ng i có kh năng nh n th c đ c th gi i. Song còn m t s nhà tri t h c khácườ ả ậ ứ ượ ế ớ ộ ố ế ọ
nh Hium và Cant l i ph nh n kh năng nh n th c th gi i c a con ng i. Ăng-ư ơ ạ ủ ậ ả ậ ứ ế ớ ủ ườ
ghen phê phán khuynh h ng b t kh tri lu n đó và c a c phái Cant m i, pháiướ ấ ả ậ ủ ả ơ ớ
Hium m i, ông vi t: “S bác b m t cách h t s c đanh thép ý ngông tri t h c y,ớ ế ự ỏ ộ ế ứ ế ọ ấ
cũng nh t t c nh ng tri t h c khác là th c ti n, t c th c nghi m và công nghi p”.ư ấ ả ữ ế ọ ự ễ ứ ự ệ ệ
Ăng-ghen đã đ a ra nh ng phát minh khoa h c đ bác b b t kh tri lu n và cho r ngư ữ ọ ể ỏ ấ ả ậ ằ
khi ng i ta nh n th c đ c “v t t nó” và áp d ng m t cách có hi u qu thì “v t tườ ậ ứ ượ ậ ự ụ ộ ệ ả ậ ự
nó” s chuy n thàh v t cho ta.ẽ ể ậ
Trên c s c a vi c phân tích v n đ c b n c a tri t h c, Ăng-ghen xác đ nh đ iơ ở ủ ệ ấ ề ơ ả ủ ế ọ ị ố
t ng nghiên c u c a l ch s tri t h c là cu c đ u tranh gi ch nghĩa duy v t vàượ ứ ủ ị ử ế ọ ộ ấ ữ ủ ậ
1 Các Mác, Phri đích Ăngghen: Tuy n t p, NXB S th t, Hà n i, 1984, t p VI, trang 372.ể ậ ự ậ ộ ậ
5