
L I NH N XÉT C A GIÁO VIÊN H NG D NỜ Ậ Ủ ƯỚ Ẫ
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
L I NH N XÉT C A H I Đ NG B O VỜ Ậ Ủ Ộ Ồ Ả Ệ
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
...........................................................................................................................
1

L I NÓI Đ UỜ Ầ
Trong giai đo n công nghi p hoá, hi n đ i hoá n n kinh t đ t n c,ạ ệ ệ ạ ề ế ấ ướ
ngày càng có nhi u thi t b bán d n công su t hi n đ i đ c s d ng r ngề ế ị ẫ ấ ệ ạ ượ ử ụ ộ
rãi trong t t c các lĩnh v c s n xu t, ph c v đ i s ng con ng i. Đ c bi tấ ả ự ả ấ ụ ụ ờ ố ườ ặ ệ
trong lĩnh v c đi u ch nh t đ ng s d ng van bán d n.ự ề ỉ ự ộ ử ụ ẫ
Trong các lĩnh v c đi u ch nh t đ ng nói chung cũng nh trong lĩnhự ề ỉ ự ộ ư
v c giao thông nói riêng vi c đòi h i c n có các b đi u ch nh nh m ti tự ệ ỏ ầ ộ ề ỉ ằ ế
ki m năng l ng ngày càng đ c đòi h i và thay th .ệ ượ ượ ỏ ế
Bên c nh đó trong lĩnh v c giao thông vi c s d ng các đ ng c xăng,ạ ự ệ ử ụ ộ ơ
diezen ngày càng có xu h ng gi m vì các nh c đi m nh : Tiêu hao nhi uướ ả ượ ể ư ề
năng l ng, ô nhi m môi tr ng ... Đ ng th i v i các thành t u c a khoaượ ễ ườ ồ ờ ớ ự ủ
h c k thu t thì vi c ch t o các đ ng c đi n ngày càng đ c hoàn thi n .ọ ỹ ậ ệ ế ạ ộ ơ ệ ượ ệ
Song song v i s phát tri n đó là s đòi h i ph i có b đi u khi n các lo iớ ự ể ự ỏ ả ộ ề ể ạ
đ ng c đó v i ch t l ng t t nh t, tho mãn các yêu c u v kinh t và kộ ơ ớ ấ ượ ố ấ ả ầ ề ế ỹ
thu t nh m s d ng và thay th các đ ng c cũ.ậ ằ ử ụ ế ộ ơ
B băm xung áp m t chi u s d ng van bán d n trong t ng lai đápộ ộ ề ử ụ ẫ ươ
ng đ c nhu c u c n thi t v b đi u khi n đi u ch nh t c đ đ ng cứ ượ ầ ầ ế ề ộ ề ể ề ỉ ố ộ ộ ơ
đi n m t chi u.ệ ộ ề Do đó là m t đ tài hay nên trong sau khi h c xong môn Đi nộ ề ọ ệ
t công su t và truy n đ ng đi n, chúng em đã đ cử ấ ề ộ ệ ượ Th.s Lê Th Minh Tâmị–
gi ng viên khoa Đi n – Đi n t tr ng ĐHSPKT H ng Yên, giao cho chúngả ệ ệ ử ườ ư
em đ tài ề“Thi t k và ch t o m ch đi u khi n t c đ DC’’ế ế ế ạ ạ ề ể ố ộ
Chúng em xin chân thành c m n!ả ơ
2

CH NG I: T NG QUAN V Đ NG C ĐI N M T CHI UƯƠ Ổ Ề Ộ Ơ Ệ Ộ Ề
1.1. Đ t v n đ ặ ấ ề
Cùng v i s ti n b c a văn minh nhân lo i, chúng ta đã ch ng ki nớ ự ế ộ ủ ạ ứ ế
th y s phát tri n r m r k c v quy mô l n trình đ c a n n s n xu tấ ự ể ầ ộ ể ả ề ẫ ộ ủ ề ả ấ
hi n đ i. Trong s phát tri n đó ta cũng có th ch ra r ng đi n năng và máyệ ạ ự ể ể ỉ ằ ệ
tiêu th đi n năng đóng vai trò không th thi u đ c n u không mu n nói làụ ệ ể ế ượ ế ố
ch ch t. Nó đi tr c làm ti n đ và cũng là mũi nh n quy t đ nh s thànhủ ố ướ ề ề ọ ế ị ự
công c a c m t h th ng s n xu t công nghi p. Không m t qu c gia nào,ủ ả ộ ệ ố ả ấ ệ ộ ố
m t n n s n xu t công nghi p nào không s d ng đi n và máy đi n.ộ ề ả ấ ệ ử ụ ệ ệ
Do tính u vi t c a h th ng đi n xoay chi u: đ s n xu t, đ truy nư ệ ủ ệ ố ệ ề ể ả ấ ể ề
t i...,c máy phát và đ ng c đi n xoay chi u đ u có c u t o đ n gi n, dả ả ộ ơ ệ ề ề ấ ạ ơ ả ễ
v n hành ... mà máy đi n xoay chi u ngày càng đ c s d ng r ng rãi vàậ ệ ề ượ ử ụ ộ
ph bi n. Tuy nhiên đ ng c đi n v n gi m t v trí quan tr ng trong cácổ ế ộ ơ ệ ẫ ữ ộ ị ọ
ngành s n xu t công nghi p n ng nh trong công nghi p giao thông v n t i,ả ấ ệ ặ ư ệ ậ ả
và nói chung là các thi t b c n đi u khi n t c đ quay liên t c trong ph m viế ị ầ ề ể ố ộ ụ ạ
r ng, có công xu t l n (nh trong máy cán thép, đ u máy đi n, máy công cộ ấ ớ ư ầ ệ ụ
l n....). M c dù so v i đ ng c xoay chi u đ ch t o đ ng c đi n m tớ ặ ớ ộ ơ ề ể ế ạ ộ ơ ệ ộ
chi u cùng c thì giá thành đ t h n do s d ng nhi u kim lo i màu h n, chề ỡ ắ ơ ử ụ ề ạ ơ ế
t o b o qu n c góp ph c t p h n ... nh ng do u đi m c a nó mà đ ng cạ ả ả ổ ứ ạ ơ ư ư ể ủ ộ ơ
đi n m t chi u v n không th thi u trong n n s n xu t hi n đ i .ệ ộ ề ẫ ể ế ề ả ấ ệ ạ
u đi m c a đ ng c đi n m t chi u là có th dùng làm đ ng c hay máyƯ ể ủ ộ ơ ệ ộ ề ể ộ ơ
phát đi n trong nh ng đi u ki n làm vi c khác nhau. Song u đi m l n nh tệ ữ ề ệ ệ ư ể ớ ấ
c a đ ng c đi n m t chi u là đi u ch nh t c đ và kh năng quá t i. N uủ ộ ơ ệ ộ ề ề ỉ ố ộ ả ả ế
nh b n thân đ ng c đi n xoay không th đáp ng đ c ho c n u đáp ngư ả ộ ơ ệ ể ứ ượ ặ ế ứ
đ c thì cũng ph i t n chi phí cho các thi t b đi kèm (nh b bi n t n ...) r tượ ả ố ế ị ư ộ ế ầ ấ
đ t ti n thì đ ng c đi n m t chi u không nh ng có th đi u ch nh r ng vàắ ề ộ ơ ệ ộ ề ữ ể ề ỉ ộ
chính xác mà c u trúc m ch l c, m ch đi u khi n còn đ n gi n h n đ ngấ ạ ự ạ ề ể ơ ả ơ ồ
th i l i đ t ch t l ng cao .ờ ạ ạ ấ ượ
Ngày nay hi u su t c a đ ng c đi n m t chi u công su t nh kho ngệ ấ ủ ộ ơ ệ ộ ề ấ ỏ ả
75%85%, đ ng c công su t trung bình và l n là kho ng 85%94%. CôngỞ ộ ơ ấ ớ ả
su t l n nh t c a đ ng c đi n m t chi u vào kho ng 100MW, đi n áp vàoấ ớ ấ ủ ộ ơ ệ ộ ề ả ệ
kho ng vài trăn đ n 1000V. H ng phát tri n là c i ti n tính nâng v t li u,ả ế ướ ể ả ế ậ ệ
nâng cao ch tiêu kinh t c a đ ng c và ch t o nh ng máy công su t l n đóỉ ế ủ ộ ơ ế ạ ữ ấ ớ
là c m t v n đ r ng l n và ph c t p vì v y v i v n ki n th c còn h n h pả ộ ấ ề ộ ớ ứ ạ ậ ớ ố ế ứ ạ ẹ
c a mình trong ph m vi đ tài này em không đ c p nhi u v n đ l n mà chủ ạ ề ề ậ ề ấ ề ớ ỉ
đ c p t i v n đ thi t k b đi u ch nh t c đ c a đ ng c đi n m t chi uề ậ ớ ấ ề ế ế ộ ề ỉ ố ộ ủ ộ ơ ệ ộ ề
kích t đ c l p. Ph ng pháp đ c ch n đây là b băm xung, có th đâyừ ộ ậ ươ ượ ọ ở ộ ể
ch a là ph ng pháp mang l i hi u qu kinh t cao nh t nh ng nó đ c sư ươ ạ ệ ả ế ấ ư ượ ử
d ng r ng rãi b i nh ng tính năng và đ c đi m mà ta s phân tích và đ c pụ ộ ở ữ ặ ể ẽ ề ậ
sau này.
3

1.2. Các ph ng pháp đi u khi n đ ngươ ề ể ộ c m t chi uơ ộ ề
1.2.1. Gi i thi u m t s lo i đ ng c đi n m t chi u ớ ệ ộ ố ạ ộ ơ ệ ộ ề
Khi xem xét đ ng c đi n m t chi u cũng nh máy phát đi n m t chi uộ ơ ệ ộ ề ư ệ ộ ề
ng i ta phân lo i theo cách kích t c a đ ng c . Theo đó ta có các lo i đ ngườ ạ ừ ủ ộ ơ ạ ộ
c đi n : ơ ệ
-Kích t đ c l p: Khi ngu n đi n m t chi u có công su t không đ l n,ừ ộ ậ ồ ệ ộ ề ấ ủ ớ
m ch đi n ph n ng và ph n kích t m c vào hai ngu n m t chi u đ cạ ệ ầ ứ ầ ừ ắ ồ ộ ề ộ
l p nhau nên: ậ
I=Iư
-Kích t song song: Khi ngu n đi n m t chi u có công su t vô cùng l n vàừ ồ ệ ộ ề ấ ớ
đi n áp không đ i, m ch kích t đ c m c song song v i m ch đi nệ ổ ạ ừ ượ ắ ớ ạ ệ
ph n ng nên:ầ ứ
I= Iư + Ikt
-Kích t n i ti p: Cu n kích t đ c m c n i ti p v i cu n dây ph nừ ố ế ộ ừ ượ ắ ố ế ớ ộ ầ
ng, cu n kích t có ti t di n l n h n, đi n tr nh h n, s vòng ít chứ ộ ừ ế ệ ớ ơ ệ ở ỏ ơ ố ế
t o d dàng, ta có: I=Iạ ễ ư = Ikt
-Kích t h n h p: ta có ừ ỗ ợ
I = Iư +Ikt
V i m i lo i đ ng c trên t ng ng có các đ c tính, đ c đi m k thu t,ớ ỗ ạ ộ ơ ươ ứ ặ ặ ể ỹ ậ
đi u khi n và ng d ng là t ng đ i khác nhau ph thu c vào nhi u nhân t ,ề ể ứ ụ ươ ố ụ ộ ề ố
đ tài này ta ch xét đ n đ ng c đi n m t chi u kích t đ c l p và bi nở ề ỉ ế ộ ơ ệ ộ ề ừ ộ ậ ệ
pháp h u hi u đ đi u khi n lo i đ ng c này.ữ ệ ể ề ể ạ ộ ơ
1.2.2. Đ ng c đi n kích t đ c l p ộ ơ ệ ừ ộ ậ
* Ph ng trình đ c tính c : là ph ng trình bi u th m i quan h gi t cươ ặ ơ ươ ể ị ố ệ ữ ố
đ (ω) và mômen (M) c a đ ng c có d ng chung:ộ ủ ộ ơ ạ
Thông qua ph ng trình này, ta có th th y đ c s ph thu c c a t cươ ể ấ ượ ự ụ ộ ủ ố
đ đ ng c vào mômen đ ng c và các thông s khác ( t thông, đi n trộ ộ ơ ộ ơ ố ừ ệ ở
ph ...), t đó đ a ra ph ng án t i u đ đi u ch nh t c đ đ ng c . V iụ ừ ư ươ ố ư ể ề ỉ ố ộ ộ ơ ớ
nh ng đi u ki n Uữ ề ệ ư = const, Ikt= const thì t thông c a đ ng c g n nhừ ủ ộ ơ ầ ư
không đ i, vì v y quan h trên là tuy n tính và đ ng đ c tính c c a c ngổ ậ ệ ế ườ ặ ơ ủ ộ
c là th ng.ơ ẳ
Th ng d ng c a đ ng đ c tính c mà là đ ng th ng thì giao đi mườ ạ ủ ườ ặ ơ ườ ẳ ể
v i tr c hoành ng v i đi m mômen ng n m ch, còn giao đi m v i tr c tungớ ụ ứ ớ ể ắ ạ ể ớ ụ
ng v i đi m t c đ không t i lý t ng c a đ ng c .ứ ớ ể ố ộ ả ưở ủ ộ ơ
4

Ng i ta đ a ra đ i l ng ườ ư ạ ượ đ đánh giá đ c ng c a đ ng đ c tínhể ộ ứ ủ ườ ặ
c . Đ c tính càng d c càng c ng (β càng l n) t c mômen bi n đ i nhi uơ ặ ố ứ ớ ứ ế ổ ề
nh ng t c đ bi n đ i ít và ng c l i. Đ c tính càng ít d c càng m m t c làư ố ộ ế ổ ượ ạ ặ ố ề ứ
mômen bi n đ i ít nh ng t c đ thay đ i nhi u. ế ổ ư ố ộ ổ ề
Đ hi u đ c nguyên lý và l a ch n ph ng pháp đi u ch nh t i u, tr cể ể ượ ự ọ ươ ề ỉ ố ư ướ
h t ta đi xét đ c tính c cua đ ng c đi n. Đó là m i quan h gi a t c đế ặ ơ ộ ơ ệ ố ệ ữ ố ộ
quay v i mômen (ho c dòng đi n ) c a đ ng c .ớ ặ ệ ủ ộ ơ
Đ c tính c t nhiên c a đ ng c , n u đ ng v n hành ch đ đ nhặ ơ ự ủ ộ ơ ế ộ ậ ở ế ộ ị
m c (đi n áp, dòng đi n, t thông đ nh m c, và không n i thêm các đi n tr ,ứ ệ ệ ừ ị ứ ố ệ ở
đi n kháng vào đ ng c ). Trên đ ng đ c tính c t nhiên ta có đi m làmẹ ộ ơ ườ ặ ơ ự ể
vi c đ nh m c có giá tr (Mệ ị ứ ị đm;ωđm) ho c (Iặđm;ωđm).
Đ c tính c nhân t o c a đ ng c là đ c tính khi ta thay đ i các tham sặ ơ ạ ủ ộ ơ ặ ổ ố
ngu n ho c n i thêm các đi n tr , đi n kháng.ồ ặ ố ệ ở ệ
Đ so sánh các đ c tính c v i nhau ng i ta đ a ra khái ni m đ c ng đ cể ặ ơ ớ ườ ư ệ ộ ứ ặ
tính c (t c đ bi n thiên mômen so v i v n t c ).ơ ố ộ ế ớ ậ ố
a. Đ c tính c c a đ ng c đi n m t chi u kích t đ c l pặ ơ ủ ộ ơ ệ ộ ề ừ ộ ậ
S đ kích t đ c l p:ơ ồ ừ ộ ậ
5

