Mẹo viết bài báo khoa học hiệu quả, chuẩn nhất

Vài mo  vit mt bài báo khoa hc

Vi mc ích ca vic n hành mt bài báo khoa hc là  tác gi cung cp

mt tài liu có cha các thông tin y  mà các nhà nghiên cu khác có th: (i)

ánh giá ưc các quan sát mà tác gi ã thc hin; (ii) lp li ưc thc nghim

ó nu h mun; và (iii) xác nh rng liu các kt lun ưc ưa ra có n nhp gì

vi s liu hay không. Cho nên, tt c các báo cáo khoa hc (mà ting Anh

thưng gi là scientific papers) u ưc trình bày theo mt cu trúc gn như bt

bin. Cu trúc này cng không khác mt bài lun vn bao nhiêu, nó bao gm

nhng phn sau ây: ta , tác gi, tóm tt, phn dn nhp, phn phương pháp

nghiên cu, phn kt qu nghiên cu, phn lí gii nhng kt qu (hay phn tho

lun, phn bàn lun), thư mc (hay tài liu tham kho), các biu  hoc bng

thng kê s liu, và phn cm t. Có th tìm thy cu trúc này hin din trong tt

c các báo cáo khoa hc nào ưc ng trên các tp san khoa hc có uy tín, trong

l nh vc y khoa thí d như Lancet, New England Journal of Medicine, British

Medical Journal (BMJ), v.v.. !c qua các bài ng " ây, chúng ta có th rút ra

nhng kinh nghim như sau:

Th nht, ta  bài báo s# cho bit, mt cách khái quát,  tài mà tác gi

mun bàn n trong bài vit, và nó giúp cho ngưi c quyt nh có nên c ni

dung bài vit hay không. Tên tác gi bài báo có th cho ngưi c mt vài ý nim

v tác gi là ngưi có trách nhim hay có kinh nghim trong l nh vc nghiên cu

hay không. Phn tóm tt, như tên gi ám ch$, là mt tóm lưc v mc ích,

phương pháp, kt qu, và kt lun ca cuc nghiên cu. % mc này, tác gi cn

phi vit mt cách ngn gn (thưng ch$ gii hn trong vòng 250 ch) nhưng 

cho ngưi c tt c các ý chính ca bài báo.

Th hai, trong phn dn nhp, tác gi phi tr li câu h&i cn bn: “Ti sao

có cuc nghiên cu này?” Trong phn này, tác gi phi tun t t cuc nghiên

cu vào bi cnh ca vn , trong ó, tác gi phi di'n t cho ưc nhng ý

chính sau ây: (i) trong quá kh ã có nghiên cu nào liên quan n vn  này;

(ii) kt qu ca nhng nghiên cu ó ra sao, có mâu thun vi nhau hay không;

(iii) có vn  gì / khía cnh nào chưa rõ hay chưa ưc phát hin; (iv) ti sao

nghiên cu này là quan trng và nên làm; và (v) mc ích chính và c th ca

cuc nghiên cu này là gì. !ó là nhng câu h&i cn bn mà phn dn nhp phi

tr li cho ưc; nu không thì bài báo s# không có giá tr gì áng k.

Th ba, trong phn phương pháp, tác gi phi trình bày tt c nhng chi tit

chính liên quan n cuc nghiên cu, hay nói nôm na là tác gi phi tr li câu h&i

“!ã làm gì?”. Có th nói ây là phn quan trng nht nhì ca mt bài báo khoa

hc, vì qua ó mà ngưi c có th ánh giá nhng kt qu ca cuc nghiên cu.

Trong phn này, tác gi cn phi mô t a im, thi gian, i tưng, phương

pháp o lưng, và phương pháp phân tích s liu mt cách c th. Phn i tưng

nghiên cu, tác gi cn phi trình bày có bao nhiêu mu (hay bnh nhân); nu là

nhng mu thì chúng ưc ly hay chn la như th nào, da vào nhng tiêu

chu(n gì; và nu là bnh nhân thì h là ai (tu)i, gii tính, bnh lí, v.v.), ưc chn

qua nhng phương tin nào, da vào nhng iu kin nào ... V phương pháp thu

thp d kin, tác gi có trách nhim phi công b nhng yu t liên quan n cuc

nghiên cu (ch*ng hn như trng lưng, chiu cao, bnh lí, máu, nưc tiu, v.v.),

nhng yu t này ưc o lưng bng nhng phương pháp nào, và nhng phương

pháp này có  chính xác,  tin cy "  nào. Nu là máu và nưc tiu, các mu

này ưc bo qun và x+ lí như th nào. Sau cùng, trong phn phương pháp, nhà

nghiên cu phi trình bày rõ ràng là nhng d kin ưc thu thp ã ưc phân

tích bng nhng phương pháp thng kê gì, phi gii thích ti sao nhng phương

pháp này mà không là các phương pháp khác ưc ng dng, và nhng gi nh

(assumptions) ng sau nhng phương pháp phân tích này là gì.

Vì phn ln các d kin ưc thu thp thưng rt phc tp, và chúng òi

h&i nhà nghiên cu phi áp dng các phương pháp phân tích khá phc tp, òi h&i

mt s lưng tính toán có khi rt ln và ch$ có nhng nhu liu chuyên môn mi có

th làm ưc, và trong trưng hp này, nhà nghiên cu còn phi công b tên ca

nhng nhu liu này cùng hãng sn xut. Tu trung li, trong phn phương pháp

nghiên cu phi mô t tht y  và chi tit  sao cho các nhà nghiên cu khác,

nu mun lp li hay mun kim chng thì h có th tin hành ưc nghiên cu

ó theo úng quy trình ã nêu mà không vưng phi mt khúc mc gì.

Th tư, trong phn kt qu nghiên cu (Results), nhà nghiên cu phi tr

li câu h&i “Phát hin gì?”, bng cách trình bày nhng s liu thu thp và phân

tích trong mt s bng thng kê, hay biu , hay hình nh theo th t; ln lưt là

các câu tr li cho các mc ích mà nhà nghiên cu ã nêu ra trong phn dn

nhp. Tt c các bng thng kê, biu , và hình nh phi ưc chú thích rõ ràng;

tt c nhng kí hiu phi ưc ánh vn hay chú gii mt cách c th  ngưi c

có th hiu ưc ý ngh a ca nhng d kin này. Trong phn kt qu, tác gi ch$

trình bày s tht và ch$ s tht (facts), k c nhng s tht mà nhà nghiên cu

không tiên oán trưc ưc hay nhng kt qu “tiêu cc” (ngưc li vi iu

mình mong i). Trong phn kt qu, nhà nghiên cu không nên bình lun hay

di'n dch nhng kt qu này cao hay thp, xu hay tt v.v.. vì nhng nhn xét này

s# ưc  cp n trong phn tho lun (Discussion).

Th nm, trong phn tho lun, tác gi phi tr li câu h&i “Nhng phát

hin này có ngh a gì?”. Nhà nghiên cu có quyn vit mt cách “t do”, không

theo mt cu trúc c nh nào; tuy nhiên, mt ngưi có kinh nghim nghiên cu

thưng vit tho lun theo mt cu trúc như sau: gii thích nhng d kin trong

phn kt qu; so sánh nhng kt qu này vi các nghiên cu trưc; bàn v ý ngh a

ca nhng kt qu; ch$ ra nhng ưu im và khuyt im ca cuc nghiên cu; và

sau cùng là mt kt lun sao cho ngưi c có th l nh hi ưc mt cách d' dàng.

Trong phn tho lun, tác gi phi gii thích, hay  ngh mt mô hình gii thích,

ti sao nhng d kin thu thp ưc có xu hưng ã quan sát trong cuc nghiên

cu. Nu không gii thích ưc thì nhà nghiên cu phi thành tht nói y như th:

không bit. Tác gi còn phi so sánh vi kt qu ca nhng nghiên cu trưc và

gii thích ti sao chúng (nhng kt qu) khác nhau, hay ti sao chúng li ging

nhau, và ý ngh a ca chúng là gì. Ngoài ra, nhà nghiên cu còn phi có trách

nhim t mình vch ra nhng thiu sót, nhng trc tr", khó khn trong cuc

nghiên cu, cùng nhng ưu im ca cuc nghiên cu, cng như ưa ra các gii

pháp khc phc hay nhng  xut ra hưng nghiên cu, phát trin lên trong tương

lai.

Th n, trong phn kt lun, tác gi ch$ da vào nhng kt qu  dn n

mt kt lun cho m,i mc ích nghiên cu, ch không ưc i ra ngoài phm vi

ca d kin cho phép. Ch*ng hn như mt cuc nghiên cu v mi liên h gia

thuc lá và ung thư ph)i cho thy t$ l ung thư ph)i trong nhng ngưi hút thuc

lá cao hơn t$ l ung thư ph)i trong nhng ngưi không hút thuc lá 2 ln. Nhà

nghiên cu ch$ nói lên như vy ch không có quyn kt lun rng ngn ng-a hút

thuc lá s# gim ung thư ph)i 50% hay X%, vì lí do ơn gin là mt kt lun như

th nm ngoài phm vi cho phép ca d kin nghiên cu.

Trong m,i phn (dn nhp, phương pháp, kt qu, và nht là tho lun), nhà

nghiên cu có trách nhim phi tham kho nhng phương pháp hay kt qu ca

nhng nghiên cu ã công b trưc, và nhng tham kho này phi ưc ghi rõ

ngun (xut x) tài liu (như tác gi là (nhng) ai, ta  bài báo là gì, công b

trong tp san nào, xut bn nm nào, (b) s my, và trang my). Tt c nhng

ngun này phi ưc trình bày mt cách th t theo quy ư.c chung ca mt cách

trình bày mt phn tài liu tham kho (references) hay thư mc (bibliography) (thí

d như cách phân loi Havard, phân loi Vancouver v.v…). Do ó, trong mt báo

cáo khoa hc nghiêm túc phn tài lêu tham kho là mt phn không th thiu,

nu không nói là bt buc. Cn nói thêm rng nhng tài liu này phi ưc s+

dng mt cách có ý thc và cân nhc, ch không phi b-a bãi. !iu này có ngh a

là nhà nghiên cu phi xem mt công trình có áng ưc tham kho hay không, vì

có nhiu công trình công b trong các tp chí không qua h thng “peer review”

thì không nên trích dn. Tài liu ưc trích dn cn phi là tài liu gc (primary

source) ch không phi i trích li t- mt bài báo khác ã trích dn.

Ngày nay, mt nghiên cu khi ưc công b là mt công trình ca mt tp

th, vì hu như không có mt cá nhân nào có th hoàn thành mt nghiên cu

nghiêm ch$nh mà không cn n s giúp . ca nhiu cng s viên. Vì th, trong

mt báo cáo khoa hc, nhà nghiên cu phi ghi nhn s óng góp ca tt c các

thành viên trong công trình nghiên cu. Tuy nhiên, vì có vn  lm dng danh

ngh a, cho nên mt s tp san còn có quy nh là tác gi phi ưc s ng thun

ca ngưi mà tác gi mun ghi công, ch không phi công b tên ca h mt cách

tùy tin. C nhiên, nu công trình nghiên cu ưc s tài tr hay ng h ca các

cơ quan chính ph, tác gi còn có nhim v phi công b tên các cơ quan này.

Cng cn nói thêm, trong thi gian gn ây,  tránh tình trng “thương mãi hoá”

các công trình nghiên cu khoa hc, c bit trong Y hc,  duyt bài các tp san

Y hc có uy tín yêu cu các nhà nghiên cu phi ghi rõ các ngun h, tr tài chính

cho vic tin hành nghiên cu. Thí d như mt nghiên cu v giá tr ca vic nuôi

con bng sa m/ mà ưc nhn h, tr tài chính t- mt Công ty sn xut sa nhân

to (formula), thì kt qu ca cuc nghiên cu ó cn phi ưc xét li. Hay t$

như mt nghiên cu v tác dng ca mt loi thuc X nào ó, mà ưc nhn tài

tr t- chính Vin bào ch ra th thuc ó, thì rõ là phi t vn  là nghiên cu

 qung cáo. Nói chung nhng nghiên cu như vy u phi ưc th(m nh li

giá tr và ý ngh a khoa hc.

Vì mt s nghiên cu liên quan n bnh nhân tình nguyn, và  bo v

quyn li ca ngưi tình nguyn, tt c các nghiên cu liên quan n ngưi bnh

u phi ưc s chp thun và cho phép ca các hi ng y c a phương,

cng như nhà nghiên cu phi có giy cam oan tình nguyn tham gia nghiên cu

ca các i tưng nghiên cu. Do ó, mt iu quan trng hơn na, tác gi phi

cho ngưi c bit rng công trình nghiên cu ã ưc cơ quan nào chp nhn cho

tin hành. Tt c các tp san trong l nh vc Y khoa không chp nhn công b kt

qu nghiên cu nu nhng nghiên cu chưa ưc mt hi ng y c cho phép.

Ai trong chúng ta cng mun là tác gi ca nhng bài báo khoa hc tt,

nhng bài báo mà chúng ta có th t hào, và hi vng s# ưc lưu truyn rt lâu

trong tương lai. Tuy nhiên, dù chúng ta có c(n thn cách my, và bt k bao nhiêu

ln chúng ta c i c li, rà soát, các xác sut v bài báo có ít nht là mt sai

lm hay l,i nh& u rt cao. Mt cá nhân rt khó mà phát hin tt c các l,i lm

ca chính mình. !iu ó có ngh a là chúng ta cn ng nghip, nhng ngưi c

và phê bình mt cách nghiêm túc và thành tht. Chúng ta cn phi b& tính t ái, và

không nên s hãi trưc nhng phê phán. Theo kinh nghim ca ngưi vit bài

này, nhng phê phán ca ng nghip, dù ln hay nh&, lúc nào cng giúp cho bài

báo tr" nên hoàn ho hơn.

! kt thúc bài vit này, tôi xin mưn mt câu nói ca mt ngưi thông thái,

Kh)ng T+: “Nu dùng ngôn ng không úng, thì nhng gì ưc phát biu s b hiu

sai; nu nhng gì phát biu b hiu sai, thì nhng gì cn phi làm s không thc hin

ưc; và nhng gì không thc hin ưc, o c và ngh thut s tr nên ti t hơn.”

Tái bút: Bài vit này có th ưc xem là mt bn tóm lưc cho mt bài vit sau

(bng ting Anh) dài hơn và chi tit hơn v cách thc vit và xut bn mt bài báo

khoa hc trên các din àn (tp san) khoa hc quc t, c bit là các tp san y

hc. Bài vit theo sau bài này thc s là mt tài liu mà ngưi vit son và ã

tng dùng trong vic hun luyn các sinh viên tin s y hc  Vin nghiên cu y

khoa Garvan và i hc New South Wales, Úc.

Vài mẹo để viết một bài báo khoa học

Tham khảo Vài mẹo để viết một bài báo khoa học sau đây để biết cách viết một bài báo khoa học hiệu quả. Tài liệu hữu ích cho những người muốn viết bài báo khoa học.

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi