Một số yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ ở người bệnh cao tuổi tăng huyết áp tại ngoại thành Hà Nội

Tăng huyết áp (THA) là một thách thức sức khỏe toàn cầu nghiêm trọng, gây giảm chất lượng cuộc sống và tăng nguy cơ tử vong sớm, đồng thời làm tăng khả năng mắc các rối loạn tâm thần, đặc biệt là rối loạn giấc ngủ (RLGN) ở người bệnh. Mặc dù tầm quan trọng của việc phát hiện và điều trị sớm RLGN ở đối tượng này đã được công nhận để ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm như suy tim và đột quỵ, tình trạng này thường bị bỏ qua, đặc biệt ở người cao tuổi. Tại Việt Nam và trên thế giới, các nghiên cứu về RLGN ở người cao tuổi tăng huyết áp tại vùng ngoại thành, nơi có điều kiện kinh tế và y tế còn hạn chế, vẫn còn ít. Nghiên cứu này nhằm mục tiêu xác định và phân tích các yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ ở người bệnh cao tuổi bị tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại ngoại thành Hà Nội, từ đó góp phần vào công tác phòng ngừa và can thiệp sớm.

Y bác sĩ, điều dưỡng, cán bộ y tế công cộng, các nhà nghiên cứu trong lĩnh vực lão khoa, tim mạch, sức khỏe tâm thần và các nhà hoạch định chính sách liên quan đến chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, đặc biệt ở vùng nông thôn và ngoại thành.

Nghiên cứu này là một khảo sát cắt ngang mô tả nhằm đánh giá tỷ lệ và các yếu tố liên quan đến rối loạn giấc ngủ (RLGN) ở 385 người bệnh cao tuổi (≥ 60 tuổi) tăng huyết áp đang điều trị ngoại trú tại ba trạm y tế ở ngoại thành Hà Nội, từ tháng 9/2024 đến tháng 3/2025. Phương pháp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng và chất lượng giấc ngủ được đánh giá bằng thang điểm Pittsburgh Sleep Quality Index (PSQI). Kết quả cho thấy tỷ lệ người bệnh cao tuổi tăng huyết áp mắc RLGN khá cao, chiếm 57,1%, trong đó 50,5% ở mức độ trung bình và 48,6% ở mức độ nhẹ, cho thấy mức độ nhận thức về bệnh tâm thần còn hạn chế ở vùng ngoại thành. Phân tích đơn biến và đa biến đã xác định nhiều yếu tố nguy cơ đáng kể liên quan đến rối loạn giấc ngủ. Các yếu tố nhân khẩu học bao gồm tuổi ≥ 71, không còn tham gia lao động và sống một mình hoặc với người khác. Về thói quen sinh hoạt, người ít vận động, hút thuốc lá và quan hệ tình dục không thường xuyên có nguy cơ mắc RLGN cao hơn. Các bệnh lý đi kèm như bệnh tim mạch và rối loạn cơ xương khớp cũng làm tăng nguy cơ này. Đặc biệt, các yếu tố liên quan đến bệnh tăng huyết áp như không tuân thủ điều trị thuốc, tần suất kiểm tra huyết áp thấp, và các triệu chứng kèm theo như đau đầu, chóng mặt, cũng liên quan chặt chẽ đến RLGN. Nghiên cứu không tìm thấy mối liên hệ đáng kể với giới tính, tình trạng có con, mối quan hệ gia đình, sử dụng điện thoại thông minh, rượu, hoặc các bệnh lý thần kinh, hô hấp, nội tiết, ung thư. Những phát hiện này nhấn mạnh sự cần thiết của các chương trình sàng lọc và can thiệp sớm toàn diện, đặc biệt tại các khu vực ngoại thành, để nâng cao chất lượng cuộc sống cho người bệnh cao tuổi tăng huyết áp.