Một Trường hợp Viêm Chỉ Nang
Đại tràng Xuất huyết
Trường hợp bệnh lý
- Bà M. 67 tuổi có tiền căn cao áp huyết, đã được cắt ruột thừa, lúc 3
giờ sáng, trong khi đang làm ca đêm bỗng cảm thấy ớn lạnh, sốt nhẹ, sau đó
đau vùng bụng dưới, đau liên tục, không có hướng lan. Cơn đau mỗi lúc một
tăng khiến bà phải bỏ việc về nhà. Về đến nhà bà nôn ra nước không có
máu, sau đó đi cầu 5-6 lần trong buổi sáng, lúc đầu có một chút phần lỏng
lẫn với chất nhầy sau đó chỉ có máu đỏ.
Bà đến cấp cứu, đau bụng 10/10 so với một cơn đau đẻ, Nhiệt độ 37.2,
M 92, AH 119/63, không hạ huyết áp tư thế, bụng mềm, tiếng ruột họat
động, ấn rất đau vùng hạ vị, không sờ thấy u bướu.
Bà được truyền dịch đẳng trương 1000ml trong một giờ tiếp tục với
125ml/giờ, xét nghiệm khẩn, phân loại máu; quang tuyến bụng không có dấu
tắc ruột, không có liềm hơi dưới cơ hoành. Bà được tiêm TM Morphine 4
mg mỗi 4-6 giờ, zofran 4 mg mỗi 4-6 giờ, chuyển khoa săn sóc bán tích cực.
Xét nghiệm cho thấy Bạch cầu 9.800, đa nhân trung tính 88%, Huyết sắc tố
13 g/dl, Hct 40.6%, tiểu cầu 229.000, PT INR, PTT bình thường, Na 135 K
3.2 Cl 97, CO3H 27, BUN 17 Cr 0.7 đường 133, Amylase 79 Lipase 33,
nước tiểu có vết protein.
Vấn đề: Đau bụng cấp tính, xuất huyết tiêu hóa thấp ở người có tiền
căn cao áp huyết.
Cảm nghĩ: Ung thư đại tràng? Viêm loét đại tràng? Bệnh Crohn đại
tràng? Viêm đại tràng do thiếu máu cục bộ? Viêm đại tràng giả mạc do C.
difficle? Viêm chỉ nang đại tràng?
Diễn tiến
- CT bụng với chất cản quang cho thấy đại tràng xuống có thành rất
dầy, bắt đầu từ góc lách xuống đến đại tràng sigma, có phản ứng viêm rõ rệt
chung quanh đại tràng và mô mỡ của màng bụng, có rất nhiều chỉ nang ở nơi
tiếp giáp giữa đại tràng xuống và đại tràng sigma, có một ít dịch khu trú
trong hố chậu trái và một ít dịch tự do trong ổ bụng.
Chẩn đoán: Viêm chỉ nang đại tràng và xuất huyết tiêu hóa thấp.
Điều trị: Bệnh nhân được cho ăn đồ ăn lỏng, truyền dịch bán đẳng
trương 125 ml/giờ, bù kali, tiêm TM Metronidazole 500 mg mỗi 8 giờ,
Ciprofloxacin 400 mg mỗi 12 giờ. Ngày thứ 2 sau nhập viện không sốt, bớt
đau, không đi cầu, BC 8.900, HST 11 g/dl, Hct 35.3. Ngày thứ 3 ra viện, tiếp
tục uống metronidazole 500 mg mỗi ngày 3 lần, cirpo 500 mg mỗi ngày 2
lần cho đủ 10 ngày, ăn đồ ăn có nhiều chất xơ, tái khám bác sĩ gia đình sau 1
tuần, và bác sĩ tiêu hóa sau 6 tuần để soi đại tràng ngoại trú.
Bàn luận
- Trường hợp này cho ta dịp bàn về chỉ nang đại tràng và biến chứng.
1.- Chỉ nang đại tràng (diverticulum) là túi phình từ chỗ yếu của thành
ruột già tại nơi động mạch thẳng (vasa recta) đi vào thành ruột. Chỉ nang là
một thoát vị giả vì thành của nó chỉ gồm niêm mạc và mô dưới niêm mạc mà
không có cơ trơn. Động mạch thẳng lót đáy của chỉ nang và ngăn cách với
lòng ruột bằng lớp màng mỏng. Bệnh được coi là hậu quả của nền văn minh
Tây phương do ăn ít chất xơ, ít vận động, và mập phì. Tỉ lệ lưu hành của
bệnh cao ở các nước phương tây với chỉ nang ở đại tràng trái. Bệnh tăng
theo tuổi, từ 5% lúc 40 tuổi lên 30% lúc 60 tuổi, 65% lúc 80 tuổi, xuất độ
tăng trong những năm gần đây, tăng nhiều ở người trẻ. Ở Á và Phi châu chỉ
nang lại hay xảy ra ở đại tràng phải, tỉ lệ lưu hành của bệnh thấp hơn nhưng
xuất độ cũng đang tăng. Chỉ nang đại tràng thường không gây triệu chứng,
phần nhiều được phát hiện tình cờ do soi ruột già. Một số người có thể đau
bụng không chuyên biệt, đau sau khi ăn, đầy hơi, đai tiện không đều đặn, táo
bón, thường được quy cho hội chứng ruột kích động.
2.- Viêm chỉ nang (diverticulitis) do lỗ thủng nhỏ li ti hay lớn hơn ở
thành chỉ nang vì áp lực trong lòng ruột tăng hay vì chất bã đóng cục gây
phản ứng viêm và hoại tử khu trú. Phản ứng viêm thường nhẹ, lỗ thủng được
mô mỡ quanh ruột và màng ruột bọc lại tạo thành một áp xe nhỏ. Áp xe có
thể dò vào một bộ phận kế cận gây lỗ dò hay đổ vào ổ bụng gây viêm phúc
mạc. Triệu chứng thay đổi tùy theo mức độ của phản ứng viêm. Người Tây
phương thường đau hố chậu trái, ngược lại người Á châu thường đau hố
chậu phải khiến nghĩ đến viêm ruột thừa. Nhiều người đã có triệu chứng
tương tự từ trước. Một số người có thể sốt nhẹ, buồn nôn, nôn mửa; thăm
khám thấy đau vùng hố chậu, bạch cầu tăng nhẹ, nước tiểu có thể có nhiều
bạch cầu do phản ứng viêm kế cận, nếu có nhiễm trùng là do dò bàng quang-
đại tràng. Viêm đại tràng thường xảy ra ở đại tràng sigma do sa niêm mạc, ứ
đọng phân hoặc thiếu máu cục bộ. CT ổ bụng là một phương tiện chẩn đoán
tốt trong viêm chỉ nang, có độ nhậy 93-97% và độ chuyện biệt 100%
3.- Xuất huyết chỉ nang vì tổn thương của mạch máu thẳng ở đáy chỉ
nang vốn chỉ được ngăn cách với lòng ruột bởi một màng mỏng. Khoảng
15% bệnh nhân có thể chẩy máu, một phần ba chẩy máu nhiều. Đặc tính của
xuất huyết chỉ nang là đi cầu ra máu đỏ hoặc màu nâu, xảy ra đột ngột,
không đau bụng, 75% tự ngưng chẩy. Nếu sinh hiệu ổn định bệnh nhân có
thể đã ngưng chẩy máu. Nếu chẩy máu nhiều và tiếp tục, bệnh nhân có mạch
nhanh, huyết áp thấp hoặc hạ huyết áp tư thế. Nếu bệnh nhân bị chóng mặt
tư thế hoặc mạch tăng trên 30 nhịp/phút và huyết áp giảm trên 20 mmHg khi
đứng có nghĩa là đã mất trên 630 ml máu. Bệnh nhân cần được hồi sức cấp
cứu và sẵn sàng truyền máu nếu cần. Soi ruột già là phương pháp chẩn đoán
hữu hiệu trong các trường hợp chẩy máu tiêu hóa thấp. Nội soi có lợi vì cho
thấy sang thương trực tiếp, cầm máu trong khi soi và loại bỏ các nguyên
nhân khác. Các phương pháp chẩn đoán khác là chụp hình bằng đồng vị
phóng xạ và chụp động mạch với chất cản quang.
4.- Bệnh nhân này có nhiều chỉ nang ở đại tràng sigma gây biến chứng
viêm đại tràng và chẩy máu tuy rằng thông thường biến chứng viêm không
đi cùng với biến chứng chẩy máu. Vì bệnh nhân đau bụng dưới dữ dội kèm
theo đi cầu ra máu đỏ nên đã được làm CT bụng khẩn và CT đã giúp chẩn
đoán. Các trường hợp phức tạp, ở bệnh nhân lớn tuổi, có bệnh kết hợp cần
được nhập viện và điều trị kháng sinh tĩnh mạch. Bệnh nhân này đã được
