M Thu t Đ ng Đ iỹ ậ ươ ạ
S m nh l ch s , cao c c a ngh thu t nói chung, m t tác ph m mứ ệ ị ử ả ủ ệ ậ ộ ẩ ỹ
thu t nói riêng ph i đ c p trúng và gi i quy t t t nh ng v n đ hi nậ ả ề ậ ả ế ố ữ ấ ề ệ
th c cu c s ng b c xúc c a dân t c và th i đ i.ự ộ ố ứ ủ ộ ờ ạ
Xét theo quan đi m l ch s , đó chính là tính đ ng đ i c a ngh thu t,ể ị ử ươ ạ ủ ệ ậ
thi u nó khó t o nên cái đ p, cái h p d n và không đ kh năng đ i tho iế ạ ẹ ấ ẫ ủ ả ố ạ
c a ngh thu t. T t nhiên, trong cu c đ i và ngh thu t nói chung và m iủ ệ ậ ấ ộ ờ ệ ậ ỗ
tác gi nói riêng, cũng nh tính đ ng đ i c a ngh thu t luôn có tính đaả ư ươ ạ ủ ệ ậ
chi u:ề
Có quá kh đ h i t ngứ ể ồ ưở
Có hi n t i đ n m tr iệ ạ ể ế ả
Có t ng lai đ c mươ ể ướ ơ
Tính đ ng đ i là m t ph m ch t ngh thu t c c kỳ quý hi m, làm nênươ ạ ộ ẩ ấ ệ ậ ự ế
TR N H U YÊN TH .Ầ Ậ Ế Ngo ngằ
giá tr ngh thu t đích th c c a các tác ph m m thu t c a b t kỳ l ch sị ệ ậ ự ủ ẩ ỹ ậ ủ ấ ị ử
dân t c và th i đ i nào, thu c nhi u xu h ng, lo i hình, lo i th mộ ờ ạ ộ ề ướ ạ ạ ể ỹ
thu t nào, xét theo quan đi m l ch s m thu t đ u có tính đ ng đ i.ậ ể ị ử ỹ ậ ề ươ ạ
Có đi u, t nh ng năm cu i th k 20 đ n nh ng năm đ u c a th k 21ề ừ ữ ố ế ỷ ế ữ ầ ủ ế ỷ
trên các ph ng ti n thông tin đ i chúng, cá bi t có m t s h a sĩ, nhà phêươ ệ ạ ệ ộ ố ọ
bình a dùng c m t “M thu t đ ng đ i”, nói r ng ra là ngh thu tư ụ ừ ỹ ậ ươ ạ ộ ệ ậ
đ ng đ i. Cươ ạ ứ t ng nh th m i t o đ c v th “ti n phong” c aưở ư ế ớ ạ ượ ị ế ề ủ
mình, n u không mu n nói quá l m d ng đ đánh bóng tên tu i c a mình,ế ố ạ ụ ể ổ ủ
ti p th các ch ng trình văn hóa ngh thu t, các tri n lãm m thu t,…ế ị ươ ệ ậ ể ỹ ậ
cho thêm ph n h p d n không đúng v i th c ch t và nh t là không đúngầ ấ ẫ ớ ự ấ ấ
v i khái ni m đ ng đ i.ớ ệ ươ ạ
Trong ti ng Vi t ai cũng hi u t “đ ng” là đang di n ra, còn “đ ngế ệ ể ừ ươ ễ ươ
đ i” là đang di n ra trong th i đ i mình đang s ng và lao đ ng nghạ ễ ờ ạ ố ộ ệ
thu t. Chuy n t ng rõ nh ban ngày, y th mà m t s v l i quan ni mậ ệ ưở ư ấ ế ộ ố ị ạ ệ
m thu t đ ng đ i đ c xác đ nh cho m t vài xu h ng, th lo i mỹ ậ ươ ạ ượ ị ộ ướ ể ạ ỹ
thu t m i du nh p vào n c ta nh ngh thu t s p đ t, ngh thu t trìnhậ ớ ậ ướ ư ệ ậ ắ ặ ệ ậ
di n, video art v.v. H i t i sao l i th ? Thì đ c tr l i: “Th gi i ng iễ ỏ ạ ạ ế ượ ả ờ ế ớ ườ
ta g i là ngh thu t đ ng đ i”. Đó m iọ ệ ậ ươ ạ ớ là ngh thu t th i th ng, nghệ ậ ờ ượ ệ
thu t ti n phong, còn tranh giá v là l i th i, “Th gi i bây giậ ề ẽ ỗ ờ ế ớ ờ ng i taườ
có làm nh ta đâu?” E r ng vài chuy n đi công cán n c ngoài c a các vư ằ ế ướ ủ ị
đó không khéo theo ki u “Th y bói xem voi”, m i s đ c vào tai hayể ầ ớ ờ ượ
đuôi voi đã v i đ n r ng đó là m t chú voi to đùng. Còn ph i ti p t cộ ồ ằ ộ ả ế ụ
nghiên c u. M i đây, đ c ti p xúc v i các h a sĩ Nh t b n, Trung Qu c,ứ ớ ượ ế ớ ọ ậ ả ố
Ác-hen-ti-na, v.v. tôi có đem câu h i: “th gi i bây gi làm nh ta đâu”?ỏ ế ớ ờ ư
đ c các b n tr l i: “b ng ch ng chúng tôi đem tranh giá v , tranh đượ ạ ả ờ ằ ứ ẽ ồ
h a sang tr ng bày và trao đ i v i các b n”. M t ho sĩ Nh t B n thì trọ ư ổ ớ ạ ộ ạ ậ ả ả
l i th ng th ng: n c tôi nh ng ng i làm s p đ t, trình di n khôngờ ẳ ừ ở ướ ữ ườ ắ ặ ễ
ph i là h a sĩ! Các h a sĩ Trung Qu c nói cũng có nh ng tri n lãm s pả ọ ọ ố ữ ể ắ
đ t, trình di n nh ng ch a nhi u, còn chúng tôi s ng b ng tranh, b ng cácặ ễ ư ư ề ố ằ ằ
thi t k đ h a, v.v. m t nhu c u không th thi u trong đ i s ng mế ế ồ ọ ộ ầ ể ế ờ ố ỹ
thu t c a đông đ o công chúng yêu m thu t.ậ ủ ả ỹ ậ
Qu th t “không nên l y ngoài đo trong” n u không mu n sai l m vả ậ ấ ế ố ầ ề
ph ng pháp lu n trong sáng tác- th m đ nh- h ng th ngh thu t. Aiươ ậ ẩ ị ưở ụ ệ ậ
cũng bi t, sáng t o ngh thu t là yêu c u t thân m i ngh sĩ, h ng thế ạ ệ ậ ầ ự ỗ ệ ưở ụ
ngh thu t cũng theo “yêu c u t thân” c a ng i, không ai ép đ c ai.ệ ậ ầ ự ủ ườ ượ
S khác nhau trong sáng tác-th m đ nh- h ng th ngh thu t t t c đ uự ẩ ị ưở ụ ệ ậ ấ ả ề
tùy thu c vào “cái thích”, c th “cái gu” c a m i ng i, có nh v yộ ụ ể ủ ỗ ườ ư ậ
ngh thu t m i trăm hoa đuaệ ậ ớ
n . Đó chính là l s ng c aở ẽ ố ủ
ngh thu t. Không nên vì mìnhệ ậ
thích ngh thu t s p đ t, nghệ ậ ắ ặ ệ
thu t trình di n, video art,…ậ ễ
mà t b ngh thu t giá v ,ừ ỏ ệ ậ ẽ
“th gi i bây gi ng i ta cóế ớ ờ ườ
làm nh ta đâu?”. Li u lĩnhư ề
h n còn dám g i tranh đ tài làơ ọ ề
“tranh cúng c !”. Tr trêu thay,ụ ớ
18 danh h a c a chúng ta đ cọ ủ ượ
gi i th ng H Chí Minh và 32 tác gi m thu t tên tu i đ c gi iả ưở ồ ả ỹ ậ ổ ượ ả
th ng Nhà n c, tác ph m c a h ph n l n đ u là tranh đ tài. H n th ,ưở ướ ẩ ủ ọ ầ ớ ề ề ơ ế
Đ ng và nhà n c ta đã và đang đ u t ti n t cho th lo i tranh đ tài.ả ướ ầ ư ề ỉ ể ạ ề
Bu n thay cho m y v c t ng mình đang đ ng đ u “ch nghĩa ti nồ ấ ị ứ ưở ứ ầ ủ ề
phong” c a gi i m thu t dám x to t tranh đ tài. Ch ng l các h a sĩ,ủ ớ ỹ ậ ổ ẹ ề ẳ ẽ ọ
nhà điêu kh c đang s ng nh ng năm c a th k 21 v m t b c tranh giáắ ố ữ ủ ế ỷ ẽ ộ ứ
VŨ DÂN TÂN. M t nặ ạ. V trên baoẽ
thu c lá đ t trong h p kínhố ặ ộ
v , n n m t b c t ng tròn, làm m t thi t k đ h a c a sinh viên khôngẽ ặ ộ ứ ượ ộ ế ế ồ ọ ủ
ph i là m thu t đ ng đ i? Tri n lãm các bài h c thi t k đ h a c aả ỹ ậ ươ ạ ể ọ ế ế ồ ọ ủ
sinh viên khoa M thu t ng d ng tr ng Đ i h c M thu t thành phỹ ậ Ứ ụ ườ ạ ọ ỹ ậ ố
H Chí Minh, các bài h c v thi t k đ h a trong tri n lãm đích th c làồ ọ ề ế ế ồ ọ ể ự
m thu t đ ng đ i, đã đ c p và gi i quy t t t, k p th i nhu c u n nỹ ậ ươ ạ ề ậ ả ế ố ị ờ ầ ề
kinh t th tr ng. Còn đ p- x u ? Xin dành cho m t d p khác, m t bàiế ị ườ ẹ ấ ư ộ ị ộ
vi t khác c a tôi.ế ủ
L ch s m thu t thị ử ỹ ậ ế
gi i và Vi t Nam, nh tớ ệ ấ
là nh ng tác ph m đ p,ữ ẩ ẹ
tiêu bi u cho t ng th iể ừ ờ
kỳ l ch s đ u đ c coiị ử ề ượ
là m thu t đ ng đ i,ỹ ậ ươ ạ
đúng h n đ u có tínhơ ề
đ ng đ i c a nó, b tươ ạ ủ ấ
k nó thu c lo i hình,ể ộ ạ
th lo i m thu t nào,ể ạ ỹ ậ
b t k nó thu c xuấ ể ộ
h ng, khuynh h ng, các isme nào, chúng đ u có tên g i c a nó nhướ ướ ề ọ ủ ư
Ngh thu t c đi n, Ngh thu t ph c h ng, Ngh thu t n t ng. Hayệ ậ ổ ể ệ ậ ụ ư ệ ậ ấ ượ
các isme cũng v y: Ch nghĩa l p th , Ch nghĩa siêu th c, Ch nghĩaậ ủ ậ ể ủ ự ủ
bi u t ng tr u t ng và tr u t ng ng i ta có hàm h g i là m thu tể ượ ừ ượ ừ ượ ườ ồ ọ ỹ ậ
đ ng đ i đâu. Theo tôi, ngh thu t s p đ t, ngh thu t trình di n, videoươ ạ ệ ậ ắ ặ ệ ậ ễ
art đó là tên g i đúng, đích th c c a các trào l u, th lo i m thu t m i duọ ự ủ ư ể ạ ỹ ậ ớ
nh p vào n c ta. Không nên đánh bóng nó b ng tên g i M thu t đ ngậ ướ ằ ọ ỹ ậ ươ
đ i nh m t s v , không đúng v i b n ch t c a các lo i hình ngh thu tạ ư ộ ố ị ớ ả ấ ủ ạ ệ ậ
đó.
KH NG Đ TUY N.Ổ Ỗ Ề Dòng ch yả
Còn ngh thu t trình di n, ngh thu t s p đ t, video art có là m thu tệ ậ ễ ệ ậ ắ ặ ỹ ậ
đ ng đ i, là th i th ng, là tiên phong hay không? Chúng ta hãy cùngươ ạ ờ ượ
trao đ i, xác đ nh cho đ c m t quan ni m đúng.ổ ị ượ ộ ệ
M t khi sáng tác m thu t là “yêu c u t thân” c a m i h a sĩ thì nghộ ỹ ậ ầ ự ủ ỗ ọ ệ
thu t s p đ t, ngh thu t trình di n, video art đã và đang hi n di n trongậ ắ ặ ệ ậ ễ ệ ệ
đ i s ng m thu t c a chúng ta. Các cu c ch i ngh thu t t n kém và vôờ ố ỹ ậ ủ ộ ơ ệ ậ ố
t đó đ c t ch c t i B o tàng M thu t qu c gia, B o tàng Dân t cư ượ ổ ứ ạ ả ỹ ậ ố ả ộ
h c, các tr ng đ i h c m thu t Hà N i, Hu , Thành ph H Chí Minh,ọ ườ ạ ọ ỹ ậ ộ ế ố ồ
nhà tri n lãm 16 Ngô Quy n, Hà N i, B oể ề ộ ả
tàng M thu t Thành ph H Chí Minh, Vi nỹ ậ ố ồ ệ
G t, Trung tâm Văn hóa Pháp v.v. th m chí đãớ ậ
di n ra t i H G m, Văn Mi u.ễ ạ ồ ươ ế
Các h a sĩ Tr n L ng, B o Toàn, Anhọ ầ ươ ả
Khánh, Đ ng Th Khuê, Đinh Gia Lê, v.v. đãặ ị
có tri n lãm cá nhân trong và ngoài n c.ể ở ướ
Câu l c b h a sĩ tr c a H i M thu t Vi tạ ộ ọ ẻ ủ ộ ỹ ậ ệ
Nam, Thành ph H Chí Minh đã có nhi uố ồ ề
cu c ch i v lo i hình m thu t này. Tôi cònộ ơ ề ạ ỹ ậ
đ c bi t m i tr ng đ i h c đ u có m tượ ế ở ỗ ườ ạ ọ ề ộ
nhóm sinh viên hàng tháng, hàng quý đ u cóề
m t cu c ch i s p đ t- trình di n. Đó là m tộ ộ ơ ắ ặ ễ ộ
yêu c u t thân c a anh ch em, chúng ta ph iầ ự ủ ị ả
th t s tôn tr ng.ậ ự ọ
Song, m i khi có m t xu h ng ngh thu t m i xu t hi n, m t tác ph mỗ ộ ướ ệ ậ ớ ấ ệ ộ ẩ
m i ra đ i đ u có nh ng “d ng”, nh ng ý ki n nhi u chi u khen- chêớ ờ ề ữ ị ứ ữ ế ề ề
trong gi i m thu t và công chúng yêu m thu t. Âu cũng là l th ngớ ỹ ậ ỹ ậ ẽ ườ
tình.
M a.ư Bài t p s p đ t l pậ ắ ặ ớ
M thu t ng d ng IVỹ ậ Ứ ụ
tr ng ĐH M thu tườ ỹ ậ
Tp.HCM