NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG DÀI HẠN CỦA PHÂN HỮU CƠ
VÀ PHÂN KHOÁNG ĐẾN NĂNG SUẤT CÂY TRỒNG
VÀ ĐỘ PHÌ NHIÊU CỦA ĐẤT BẠC MÀU BẮC GIANG
Ngô Xuân Hiền
1
, Trần Thị Thu Trang
1
SUMMARY
Research on long-term infuluentce of organic and inorganic fertilizers on crop yield and soil
fertility of grey degraded soil in Bac Giang
Bac Giang is a midland and mountainous province which has degraded soil occupying about 40%
of province’s planting area. Degraded soil belongs to soil type with light structure, low of pH,
nutrient content, CEC..., especially organic matter very low. Research results conducted in Vietnam
and other countries have showed the big role of applying organic and chemical fertilizer
combination for crops (more active in degraded soil). However these researchs haven’t showed the
efficiency of applying the combination between fertilizer and previous crops residue to the next
crops. Organic fertilizers not only supplys nutrient to crops but also balance and enhance nutrient
intra soil, making an advantage for intensive cultivation and maintaining soil fertility.
Keywwords: Organic and inorganic fertilizers, crop yield, soil fertility
I. §ÆT VÊN §Ò
Nghiên cứu của các nhà khoa học ở
Việt Nam cũng như trên thế giới đã chỉ ra
được vai trò của việc bón kết hợp giữa phân
hữu cơ và phân khoáng đối với cây trồng
(đặc biệt đối với cây trồng trên đất bạc
màu). Tuy nhiên những nghiên cứu đó chưa
chỉ ra được mối quan hệ giữa phân bón và
việc vùi lại phụ phNm nông nghiệp cây
trồng vụ trước cho cây trồng vụ sau, có tác
dụng như thế nào đối với năng suất nông
sản và độ phì nhiêu của đất bạc màu.
Phân hữu cơ ngoài khả năng cung cấp
dinh dưỡng cho cây trồng do trong thành
phần có chứa các yếu tố dinh dưỡng từ đa
đến vi lượng, đồng thời phân hữu cơ còn có
vai trò điều hòa dinh dưỡng trong đất, khắc
phục các yếu tố hạn chế trong đất, tạo điều
kiện thuận lợi cho việc thâm canh và duy trì
độ phì nhiêu đất. Vì vậy, để đảm bảo an
toàn lương thực và nâng cao năng suất cây
trồng trên đất bạc màu, yếu tố cơ bản là tạo
ra cho đất một nền hữu cơ - khoáng để có
thể duy trì nguồn dinh dưỡng có sẵn, tiếp
nhận có hiệu quả lượng phân bón đưa vào.
Dùng chất hữu cơ như nguồn phân bón
trong sản suất lúa trên phạm vi rộng rãi đối
với đất bạc màu là điều rất cần thiết.
N hững vấn đề nêu trên đã chỉ ra được
vai trò mối quan hệ giữa phân hữu cơ và
phân khoáng đối với cây trồng nhưng vẫn
chưa đưa ra được mức bón hợp lý cho đất
bạc màu, tuy nhiên đó cũng là cơ sở khoa
học để chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề
tài này.
II. VËt liÖu vµ PH¦¥NG PH¸P NGHI£N CøU
1. Vật liệu nghiên cứu
- Cây lúa, cây đậu tương, cây ngô trồng
trên đất bạc màu tỉnh Bắc Giang.
2. Phương pháp nghiên cứu
a/ Phương pháp bố trí thí nghiệm
- Nghiên cứu được thực hiện trên đồng
ruộng, bằng thí nghiệm chính quy, bố trí
theo phương pháp ngẫu nhiên.
1
Viện Thổ nhưỡng Nông hóa
b/ Phương pháp trả lại phụ phẩm
(vùi tươi)
- Bón cho lúa và đậu tương: Sau khi thu
hoạch băm phụ phNm thành từng đoạn dài
khoảng 5 cm, rắc đều trên mặt ruộng rồi cày
úp xuống. Bón cho cây ngô đông, thì sau
thu hoạch rải đều phụ phNm theo luống ngô
và cày vùi lấp.
c/ Các loại phân bón dùng trong thí
nghiệm
- Đạm: Urê
- Lân: Supe
- Kali: Clorua kali
d/ Chỉ tiêu về năng suất thực thu và
sinh khối
- Cây lúa: Thu mỗi ô 2 điểm, mỗi điểm
2 m
2
(tổng = 4m
2
).
- Cây đậu tương:
- Cây ngô: Thu số cây trên 4 luống, mỗi
luống thu 3 m dài, tổng bằng 12 m.
- Riêng với ô phụ có trả lại phụ phNm
nông nghiệp thu cả ô.
III. KÕT QU¶ Vµ TH¶O LUËN
1. Ảnh hưởng của phân bón đến năng
suất cây trồng trên nền không vùi phụ
phẩm
Đất bạc màu là loại đất nghèo dinh
dưỡng, chính vì vậy vai trò của phân bón
đặc biệt quan trọng đối với năng suất cây
trồng. Để đánh giá được tác động của các
yếu tố dinh dưỡng N, P,K đối với năng suất
cây trồng trong một số cơ cấu luân canh
chính trên đất bạc màu Bắc Giang, năm
2009 chúng tôi đã tiến hành thí nghiệm và
thu được kết quả thể hiện qua bảng 1, 2, 3
như sau:
Bảng 1. Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m
nông nghiệp đến lúa xuân - đậu tương hè - lúa mùa muộn trên đất bạc màu Bắc Giang
năm 2009
Cơ cấu I Lúa xuân Đậu tương hè Lúa mùa muộn
Công
thức
NS
(tạ/ ha)
So sánh
(%)
NS
(tạ/ ha)
So sánh
(%)
NS
(tạ/ ha)
So sánh
(%)
Không phân 24,0 55,7 1,3 10,2 17,4 63,7
Phân chuồng 31,3 72,6 11,5 89,8 22,0 80,6
NP 27,6 64,0 0,3 2,3 13,5 49,5
NK 35,4 82,1 7,7 60,2 22,3 81,7
PK 26,7 61,9 9,9 77,3 19,0 69,6
NPK 43,1 100,0 12,8 100,0 27,3 100,0
NPK + P. chuồng 48,8 113,2 18,0 140,6 30,2 110,6
LSD 05 1,6 1,1 2,2
- Số liệu bảng 1 cho thấy khi bón thiếu
phân (nhất là bón không cân đối phân
khoáng) cho lúa và đậu tương trên đất bạc
màu làm ảnh hưởng đến năng suất, trong đó
đậu tương bị ảnh hưởng nhiều hơn so với
cây lúa.
Bảng 2. Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m
nông nghiệp đến đậu tương xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang
năm 2009
Cơ cấu II Đậu tương xuân Lúa mùa sớm Ngô đông
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%)
NS (tạ/ ha) So sánh (%)
NS (tạ/ ha) So sánh (%)
Không phân 3,7 26,6 23,0 51,1 0,6 1,6
Phân chuồng 10,1 72,7 29,8 66,2 6,5 17,1
NP 1,7 12,2 26,2 58,2 1,3 3,4
NK 8,1 58,3 37,8 84,0 21,8 57,4
PK 9,7 69,8 22,1 49,1 6,7 17,6
NPK 13,9 100,0 45,0 100,0 38,0 100,0
NPK + P. chuồng 17,9 128,8 53,6 119,1 51,1 134,5
LSD 05 0,9 1,9 2,8
- Trên nền không vùi phụ phNm, năng
suất ngô đông có sự khác nhau rõ rệt, công
thức không phân, công thức không bón K
hầu như không cho thu hoạch (có nhiều bắp
không có hạt)
- Năng suất ngô đông ở cơ cấu II luôn
luôn cao hơn so với năng suất ngô ở cơ cấu
III.
Bảng 3. Ảnh hưởng của phân bón đến năng suất cây trồng trên nền không vùi phụ ph*m
nông nghiệp đến lúa xuân - lúa mùa sớm - ngô đông trên đất bạc màu Bắc Giang năm
2009
Cơ cấu III Lúa xuân Lúa mùa sớm Ngô đông
Công thức NS (tạ/ ha) So sánh (%)
NS (tạ/ ha) So sánh (%)
NS (tạ/ ha) So sánh (%)
Không phân 27,8 63,0 20,0 47,4 0,4 1,1
Phân chuồng 32,7 74,1 29,4 69,7 6,0 16,9
NP 27,9 63,3 26,1 61,8 0,8 2,3
NK 36,8 83,4 35,4 83,9 19,0 53,5
PK 27,7 62,8 23,4 55,5 4,5 12,7
NPK 44,1 100,0 42,2 100,0 35,5 100,0
NPK + P. chuồng
49,4 112,0 49,3 116,8 47,1 132,7
LSD 05 1,8 2,1 1,6
- Số liệu bảng 3 cho thấy với cây lúa
xuân tuy phân bón có ảnh hưởng tới năng
suất, song không nhiều, trong đó công thức
không bón K năng suất đạt 27,9 tạ tương
đương 63,3% so với công thức bón đủ
NPK.
- Với cây lúa mùa sớm công thức
không bón N năng suất thấp nhất chỉ đạt
55,5% so với công thức bón NPK (thấp hơn
công thức không bón K).