Dịch tễ học
Dịch tễ học
cơ bản
cơ bản
Dịch tễ học cơ bản là một tài liệu tham khảo rất tốt trong học tập, giảng dạy và nghiên
cứu trong lĩnh vực Y tê công cộng. Phiên bản 2 của cuốn sách chỉ ra những lý do tại
sao môn dịch tễ cơ bản lại cần thiết cho tất cả những học viên muốn hiểu và ứng dụng
những nguyên tắc trong xác định căn nguyên và phòng ngừa bệnh tật. Cuốn sách
này cung cấp những phương pháp chính yếu của dịch tễ học, đặc biệt nhấn mạnh
vào những ứng dụng dịch tễ học trong y tế công cộng tại các nước đang phát triển.
Cuốn sách này chỉ ra những cách thức để có thể ứng dụng dịch tễ học trong phòng
ngừa bệnh tật và nâng cao sức khoẻ, nhằm sử dụng các nguồn lực đầu tư cho sức
khoẻ một cách hiệu quả nhất – và cũng khuyến khích việc thực hành lâm sàng tốt
khi nó giới thiệu khá chi tiết những khái niệm dịch tễ học ứng dụng trong lâm sàng.
Cuốn sách giúp sinh viên có thể mô tả được những nguyên nhân gây bệnh, tử vong,
chấn thương và tàn tật thường gặp trong cộng đồng; vạch ra những thiết kế nghiên
cứu dịch tễ phù hợp và các đánh giá y văn có tính phê phán
Một số nhận xét về phiên bản đầu tiên:
“…đây là cuốn sách hay nhất về chủ đề này mà tôi đã từng đọc…Tôi đặc biệt giới
thiệu cuốn sách này tới tất cả các giáo viên dịch tễ và các sinh viên ở khắp mọi nơi”
John Last,
Chủ biên cuốn từ điển Dịch tễ học
Giáo sư danh dự - Khoa dịch tễ học và Y tế cộng đồng
Trường đại học Ottawa, Canada
“Để có thể trình bày được hết những lý thuyết và ứng dụng của dịch tễ học trong một
cuốn sách ngắn gọn là một nhiệm vụ không đơn giản, cuốn sách này của Tổ chức Y
tế thế giới thực sự là một thành công đáng ca ngợi”
Tạp chí y khoa Vương quốc Anh,
“Sự khác biệt mới mẻ, cùng với một phương pháp và cách tiếp cận mới trong giảng
dạy và học tập môn dịch tễ…Tôi đặc biệt giới thiệu cuốn sách tới các bạn”
Tạp chí nghiên cứu y khoa Ấn độ
“Một cuốn sách về dịch tễ học cần phải dễ đọc, dễ hiểu, bao hàm những thông tin có
ý nghĩa, có thể khuyến khích người đọc tiếp tục nghiên cứu môn học này và coi đó
như một tài liệu tham khảo hữu ích. Dịch tễ học cơ bản thoả mãn được tất cả những
yêu cầu này và còn hơn thế nữa…”
Tạp chí của Hội y khoa Thuỵ Điển
Dịch tễ học
cơ bản
Thư viện Tổ chức y tế thế giới
Bonita, Ruth.
Basic epidemiology / R. Bonita, R. Beaglehole, T. Kjellström. ấn phẩm lần hai.
1.Dịch tễ học. 2.Hướng dẫn. I.Beaglehole, Robert. II.Kjellström, Tord. III.Tổ chức Y tế
thế giới.
ISBN 92 4 154707 3 (Phân loại NLM: WA 105)
ISBN 978 92 4 154707 9
© Tổ chức Y tế thế giới 2006
Đã đăng ký bản quyền. Có thể nhận được các ấn phẩm của Tổ chức Y tế thế giới từ
Trung tâm báo chí của Tổ chức Y tế thế giới, 20 Đường Appia, 1211 Geneva 27, Thụy
Sỹ (ĐT.: +41 22 791 3264; fax: +41 22 791 4857; e-mail: bookorders@who.int). Các
yêu cầu xin phép in hoặc dịch các ấn phẩm của Tổ chức Y tế thế giới cần gửi tới Trung
tâm Báo chí Tổ chức Y tế thế giới theo địa chỉ ở trên (fax: +41 22 791 4806; e-mail:
permissions@who.int).
Thứ bậc và các nội dung trình bày trong ấn phẩm này không hàm ý bất cứ ý kiến nào
của Tổ chức Y tế thế giới về tình trạng luật pháp của nước, lãnh thổ, thành phố, khu
vực nào hay có liên quan đến phân định biên giới hay ranh giới. Đường kẻ đứt trên bản
đồ là đường biên giới ước lượng có thể chưa được thống nhất hoàn toàn.
Những nội dung liên quan đến một số công ty hay nhà sản xuất cụ thể không hàm ý là
họ được Tổ chức y tế thế giới khuyến cáo hay hơn những công ty/nhà sản xuất khác
không được nhắc đến. Trừ khi bị lỗi hoặc bỏ sót, có thể phân biệt tên của sản phẩm
bằng chữ cái đầu tiên là chữ hoa.
Tổ chức y tế thế giới đã rất chú ý để xác nhận những thông tin trong ấn phẩm này. Tuy
nhiên, không có bất cứ đảm bảo nào khi xuất bản tài liệu. Việc sử dụng và phiên giải
tùy thuộc vào trách nhiệm của người đọc. Tổ chức Y tế thế giới sẽ không chịu trách
nhiệm với bất cứ tổn thất nào có thể nảy sinh do việc sử dụng ấn phẩm này.
In tại Ấn Độ.
Mục lục ii
i
Mục lục
Lời nói đầu...........................................................................................................1
Giới thiệu .............................................................................................................1
Chương 1 Dịch tễ học là gì? .........................................................................................1
Thông điệp chính................................................................................................. 1
Bối cảnh lịch sử...................................................................................................1
Nguồn gốc .............................................................................................. 1
Các phát triển gần đây của dịch tễ học..................................................1
Định nghĩa, phạm vi và ứng dụng của dịch tễ học.............................................. 3
Định nghĩa .............................................................................................. 3
Phạm vi...................................................................................................3
Dịch tễ học và y tế công cộng ............................................................................. 5
Nguyên nhân gây bệnh ..........................................................................5
Lịch sử tự nhiên của bệnh...................................................................... 5
Tình trạng sức khỏe của quần thể.........................................................6
Đánh giá can thiệp..................................................................................6
Thành tựu của dịch tễ học................................................................................... 7
Đậu mùa .................................................................................................7
Nhiễm độc Methyl thủy ngân..................................................................8
Sốt thấp tim và bệnh tim.........................................................................9
Bệnh thiếu Iốt .......................................................................................10
Hút thuốc lá, amiăng và ung thư phổi ..................................................10
Vỡ xương chậu ....................................................................................11
HIV/AIDS ..............................................................................................12
SARS....................................................................................................13
Câu hỏi ..............................................................................................................13
Tài liệu tham khảo .............................................................................................14
Mục lục
iv
Chương 2 Đo lường sức khỏe và bệnh tật...............................................................17
Thông điệp chính...............................................................................................17
Định nghĩa sức khỏe và bệnh tật ......................................................................17
Định nghĩa ............................................................................................17
Tiêu chuẩn chẩn đoán..........................................................................17
Đo lường tần số bệnh trạng ..............................................................................19
Quần thể nguy cơ.................................................................................19
Hiện mắc và mới mắc...........................................................................19
Tỷ lệ chết – mắc ...................................................................................23
Mối liên quan giữa các đo lường tần số bệnh trạng ............................24
Sử dụng các thông tin sẵn có để đo lường sức khỏe và bệnh trạng................25
Tử vong ................................................................................................25
Hạn chế của giấy chứng tử..................................................................25
Hạn chế của những hệ thống ghi nhận................................................25
Hướng tới ước lượng có thể so sánh được.........................................26
Tỷ suất tử vong..................................................................................................27
Tử vong sơ sinh ...................................................................................28
Tỷ suất tử vong trẻ em .........................................................................29
Tỷ suất tử vong mẹ...............................................................................30
Tỷ suất tử vong tuổi trưởng thành........................................................30
Tuổi thọ trung bình ...............................................................................30
Tỷ suất chuẩn hóa theo tuổi .................................................................31
Tình trạng bệnh tật ............................................................................................33
Tàn tật ..................................................................................................33
Các yếu tố quyết định, chỉ số sức khỏe và các yếu tố nguy cơ...........34
Các đo lường sức khỏe quần thể tổng hợp khác ................................35
So sánh sự xuất hiện bệnh ...............................................................................36
So sánh tuyệt đối..................................................................................36
So sánh tương đối................................................................................37