PH N 1Ầ
I.TÍNH C P THI T C A Đ TÀIẤ Ế Ủ Ề
Trên th gi i các h p tác xã (HTX) đã hình thành h n 150 năm. ế ớ ợ ơ Ở
nhi u n c có th ch đ chính tr xã h i khác nhau, hi n nay các h p tácề ướ ể ế ộ ị ộ ệ ợ
xã v n t n t i và m t s n c đang có xu h ng m r ng.ẫ ồ ạ ộ ố ướ ướ ở ộ
Vi t Nam, trong quá trìn0h th c hi n công cu c đ i m i do Đ ngỞ ệ ự ệ ộ ổ ớ ả
kh i x ng và lãnh đ o, c ch qu n lý t p trung bao c p t ng b c bơ ưở ạ ơ ế ả ậ ấ ừ ướ ị
xóa b , c ch th tr ng có s qu n lý c a Nhà n c hình thành và ngàyỏ ơ ế ị ườ ự ả ủ ướ
càng đ c hoàn thi n đ đi u ti t các quan h kinh t trong n n kinh tượ ệ ể ề ế ệ ế ề ế
qu c dân. Trong nh ng năm qua, các HTX t ch c theo mô hình cũ đ iố ữ ổ ứ ố
m t v i khó khăn và thác th c nghiêm tr ng vì không thích ng đ c v iặ ớ ứ ọ ứ ượ ớ
c ch kinh t m i. Đ i b ph n các HTX t n t i m t cách hình th c,ơ ế ế ớ ạ ộ ậ ồ ạ ộ ứ
không có ph ng h ng và n i dung ho t đ ng d n đ n nhi u h p tác xãươ ướ ộ ạ ộ ẫ ế ề ợ
đã tan rã.
Trong ti n trình đ i m i n n kinh t Nhà n c đã ban hàng nhi uế ổ ớ ề ế ướ ề
ch tr ng chính sách nh m t o đi u ki n cho các h nông dân tr thànhủ ươ ằ ạ ề ệ ộ ở
đ n v kinh t t ch . Chính sách đ t đai đã quy đ nh : Nhà n c giao choơ ị ế ự ủ ấ ị ướ
các t ch c, h gia đình và cá nhân s d ng n đ nh lâu dài. Ng i sổ ứ ộ ử ụ ổ ị ườ ử
d ng đ t có quy n chuy n đ i, chuy n nh ng, th a k , th ch p và choụ ấ ề ể ổ ể ượ ừ ế ế ấ
thuê và đ c b i th ng thi t h i trong tr ng h p đ t b thu h i. Sượ ồ ườ ệ ạ ườ ợ ấ ị ồ ự
bi n đ i v quan h ru ng đ t cũng đã t o ra c s và đ ng l c cho s tế ổ ề ệ ộ ấ ạ ơ ở ộ ự ự ự
ch c a ng i nông dân, trên c s đó góp ph n dân ch hóa đ i s ngủ ủ ườ ơ ở ầ ủ ờ ố
kinh t , xã h i nông thôn, xây d ng nông thôn m i. Vi c th c hi n cácế ộ ở ự ớ ệ ự ệ
chính sách khác nh phát tri n các thành ph n kinh t , chính sách thư ể ầ ế ị
tr ng, chính sách đ u t và nhi u m i quan h gi a Nhà n c và nôngườ ầ ư ề ố ệ ữ ướ
dân đã có nh ng thay đ i c b n, t o c s và đ ng l c phát tri n l cữ ổ ơ ả ạ ơ ở ộ ự ể ự
l ng s n xu t (LLSX), chuy n d ch c c u kinh t nông thôn. Nh v y,ượ ả ấ ể ị ơ ấ ế ờ ậ
nông nghi p và c c u kinh t nông thôn c a n c ta trong h n th p kệ ơ ấ ế ủ ướ ơ ậ ỷ
qua đã đ t đ c nh ng thành t u n i b t, t o ra nh ng b c chuy n bi nạ ượ ữ ự ổ ậ ạ ữ ướ ể ế
quan tr ng trong đ i s ng kinh t xã h i nông thôn.ọ ờ ố ế ộ ở
C n c nói chung và huy n V B n t nh Nam Đ nh nói riêng t khiả ướ ệ ụ ả ỉ ị ừ
các h p tác xã ki u cũ đ c ti n hành chuy n đ i thành l p các HTXợ ể ượ ế ể ổ ậ
ki u m i ho t đ ng theo lu t thi các ngành nông nghi p và c c u kinh tể ớ ạ ộ ậ ệ ơ ấ ế
nông thôn đã có s chuy n bi n l n, t o thu n l i đ chuy n sang n nự ể ế ớ ạ ậ ợ ể ể ề
kinh t hàng hoá. Trong khi đi u ki n huy n m i đ c thành l p sau m tế ề ệ ệ ớ ượ ậ ộ
năm b t đ u th c hi n lu t HTX. T đó cho đ n nay n n kinh t c aắ ầ ự ệ ậ ừ ế ề ế ủ
huy n đã đ t đ c k t qu kh quan. Đ c bi t là HTX nông nghi pệ ạ ượ ế ả ả ặ ệ ệ
ngoài ra còn có HTX khác cũng đang trên đà ti n chuy n.ế ể
Tuy nhiên k t qu b c đ u đã đ t đ c nh vây. Song đ cho quáế ả ướ ầ ạ ượ ư ể
trình ho t đ ng c a HTX trong các b c ti p theo mang l i hi u qu kinhạ ộ ủ ướ ế ạ ệ ả
t cao c v s l ng và ch t l ng và theo cùng v i s phát tri n kinhế ả ề ố ượ ấ ượ ớ ự ể
t c a đ t n c thì vi c nghiên c u m t s n i dung, đi u ki n chuy nế ủ ấ ướ ệ ứ ộ ố ộ ề ệ ể
đ i và phát tri n các hình th c h p tác và t h p tác trong nông thôn là r tổ ể ứ ợ ổ ợ ấ
có ý nghĩa và mang tính c p thi t. Chính vì v y chúng tôi nghiên c u đấ ế ậ ứ ề
tài : "Nghiên c u quá trình chuy n đ i và phát tri n các mô hình h pứ ể ổ ể ợ
tác xa ki u m i huy n V B n t nh Nam Đ nh".ể ớ ở ệ ụ ả ỉ ị
II. M C TIÊU NGHIÊN C U C A Đ TÀI.Ụ Ứ Ủ Ề
Đ góp ph n gi i quy t v n đ b c xúc c p thi t trên, đ tài nh mể ầ ả ế ấ ề ứ ấ ế ề ằ
vào các m c đích sau:ụ
- Nghiên c u đ c đi m, đi u ki n hình thành các hình th c h p tácứ ặ ể ề ệ ứ ợ
và t h p tác tr c khi áp d ng lu t HTX huy n V B n - t nh Namổ ợ ướ ụ ậ ở ệ ụ ả ỉ
Đ nh.ị
- Nghiên c u quá trình chuy n đ i và phát tri n các hình th c h p tácứ ể ổ ể ứ ợ
và t h p tác qua ba năm t khi áp d ng lu t h p tác xã huy n V B nổ ợ ừ ụ ậ ợ ở ệ ụ ả
- t nh Nam Đ nh.ỉ ị
2
- Góp ph n đ xu t ph ng h ng phát tri n các mô hình HTX ầ ề ấ ươ ướ ể ở
huy n V B n - t nh Nam Đ nh.ệ ụ ả ỉ ị
III. GI I H N C A Đ TÀIỚ Ạ Ủ Ề
Đ tài ch đi sâu nghiên c u quá trình chuy n đ i và phát tri n cácề ỉ ứ ể ổ ể
mô hình HTX huy n V B n - t nh Nam Đ nh. Trong ph m vi nghiênở ệ ụ ả ỉ ị ạ
c u lu n văn, v i kh năng và th i gian có h n, đ tài t p trung nghiênứ ậ ớ ả ờ ạ ề ậ
c u quá trình chuy n đ i và phát tri n m t s mô hình HTX v n t iứ ể ổ ể ộ ố ậ ả
(HTXVT), HTX nông nghi p (HTXNN). Trên c s lý lu n v HTX tr cệ ơ ở ậ ề ướ
khi chuy n đ i, trong, sau chuy n đ i và quá trình phát tri n c a nó đ tể ổ ể ổ ể ủ ể ừ
đó đ xu t m t s bi n pháp phát tri n KTHT huy n V B n - t nhề ấ ộ ố ệ ể ở ệ ụ ả ỉ
Nam Đ nh.ị
PH N IIẦ
C S LÝ LU N VÀ T NG QUAN TÀI LI U C A VI C NGHIÊNƠ Ở Ậ Ổ Ệ Ủ Ệ
C U Đ I M I HTXỨ Ổ Ớ
Vi t nam đã tr i qua h n 10 năm đ i m i c ch qu n lý kinh tệ ả ơ ổ ớ ơ ế ả ế
nông nghi p, trên c s xác đ nh h nông dân là đ n v kinh t t ch .ệ ơ ở ị ộ ơ ị ế ự ủ
Kinh t gia đình đã phát tri n v i nhi u lo i hình h p tác trong s n xu tế ể ớ ề ạ ợ ả ấ
và l u thông hàng hoá, th c ch t là s tr l i t t ng c a nh ng nhàư ự ấ ự ở ạ ư ưở ủ ữ
sáng l p ra ch nghĩa xã h i (CNXH) khoa và và nh ng h c gi khácậ ủ ộ ữ ọ ả
trong l ch s v ch đ HTX. Đi u đó xu t phát t nhu c u c p bách ph iị ử ề ế ộ ề ấ ừ ầ ấ ả
c i t , đ i m i mô hình kinh t qu c dân cũng nh đ i m i ch đ h pả ổ ổ ớ ế ố ư ổ ớ ế ộ ợ
tác trong nông nghi p.ệ
I. NH NG LU N ĐI M C B N V KINH T H P TÁC VÀ HTXỮ Ậ Ể Ơ Ả Ề Ế Ợ
1. M t s khái ni m HT, HTX và HTXNN.ộ ố ệ
- H p tác (HT) đ c mô t nh là m t nhóm ng i cùng nhau làmợ ượ ả ư ộ ườ
vi c và h ng v m t m c đích và l i ích chung.ệ ướ ề ộ ụ ợ
- H p tác xã (KTX) là t ch c kinh t t ch do nh ng ng i laoợ ổ ứ ế ự ủ ữ ườ
đ ng có nhu c u, l i ích chung t nguy n cùng góp v n, góp s c l p raộ ầ ợ ự ệ ố ứ ậ
theo quy đ nh c a pháp lu t đ phát huy s c m nh c a t p th và c aị ủ ậ ể ứ ạ ủ ậ ể ủ
t ng xã viên nh m giúp nhau th c hi n có hi u qu h n các ho t đ ngừ ằ ự ệ ệ ả ơ ạ ộ
s n xu t kinh doanh, d ch v và c i thi n đ i s ng, góp ph n phát tri nả ấ ị ụ ả ệ ờ ố ầ ể
kinh t xã h i c a đ t n c.ế ộ ủ ấ ướ
- H p tác xã nông nghi p (HTXNN) là t ch c kinh t t ch doợ ệ ổ ứ ế ự ủ
nông dân và nh ng ng i lao đ ng có nhu c u, l i ích chung, t nguy nữ ườ ộ ầ ợ ự ệ
cùng góp v n, góp s c l p ra theo quy đ nh c a pháp lu t đ phát huy s cố ứ ậ ị ủ ậ ể ứ
m nh c a t p th và c a t ng xã viên nh m giúp nhau th c hi n có hi uạ ủ ậ ể ủ ừ ằ ự ệ ệ
qu các ho t đ ng d ch v h tr cho kinh t h gia đình xã viên và kinhả ạ ộ ị ụ ỗ ợ ế ộ
4
doanh trong lĩnh v c s n xu t, ch bi n, tiêu th s n ph m nông nghi p,ự ả ấ ế ế ụ ả ẩ ệ
nuôi tr ng th y s n và kinh doanh ngành ngh nông thôn ph c v choồ ủ ả ề ở ụ ụ
s n xu t nông nghi p.ả ấ ệ
2. C s lý lu n v kinh t h p tác và h p tác xã ơ ở ậ ề ế ợ ợ
HTX là s n ph m c a l ch s . Nó có t tr c khi ch nghĩa Mác -ả ẩ ủ ị ử ừ ướ ủ
Lênin ra đ i. Lúc đ u khi phê phán nghiên c u các nhà CNXH khôngờ ầ ứ
t ng, Mác và Ăngghen ch a th y đ c vai trò to l n c a HTX đ i v iưở ư ấ ượ ớ ủ ố ớ
hình thái kinh t xã h i. S dĩ nh v y là do hai ông cho r ng có thế ộ ơ ư ậ ằ ể
chuy n tr c ti p t ch nghĩa t b n (CNTB) lên CNXH mà không c n cóể ự ế ừ ủ ư ả ầ
nh ng b c quá đ trung gian. Nh ng t gi a th p k 60 chú ý đ n th cữ ướ ộ ư ừ ữ ậ ỷ ế ự
ti n c a l ch s v s hình thành c a các "HTX công nhân".ễ ủ ị ử ề ự ủ
Sau cu c cách m ng dân ch t s n Châu Âu (1848 - 1894). Mácộ ạ ủ ư ả ở
và Ăngghen đã d n th y đ c tri n v ng c a ch đ HTX trong xã h iầ ấ ượ ể ọ ủ ế ộ ộ
t ng lai. Trong tuyên ngôn đ c l p h i liên hi p công nhân qu c tươ ộ ậ ộ ệ ố ế
(Qu c t I) Mác và Ăngghen đã đi đ n th ng nh t vai trò to l n c a HTXố ế ế ố ấ ớ ủ
sau khi giai c p công nhân giành chính quy n. Vào năm 1886, Mác vàấ ề
Ăngghen kh ng đ nh rõ "khi chuy n sang n n kinh t c ng s n ch nghĩaẳ ị ể ề ế ộ ả ủ
hoàn toàn chúng ta ph i ng d ng r ng rãi n n s n xu t h p tác hoáả ứ ụ ộ ề ả ấ ợ
(HTH) làm khâu trung gian".
T t ng HTH c a các nhà kinh đi n bao trùm t t c đ i s ng kinhư ưở ủ ể ấ ả ờ ố
t xã h i m i, trong đó nông nghi p có nh ng nét đ c thù nào? v n đế ộ ớ ệ ữ ặ ấ ề
này còn xem xét s phát tri n c a t t ng c a Mác, Ăngghen và LêNinhự ể ủ ư ưở ủ
trong quá trình xã h i hóa n n nông nghi p.ộ ề ệ
Th y đ c vai trò to l n c a "Nông tr i gia đình" đ i v i "nghấ ượ ớ ủ ạ ố ớ ề
nông h p lý" song đi u đó không có ý nghĩa là Mác tuy t đ i hóa tính ch tợ ề ệ ố ấ
b n v ng c a n n kinh t ti u nông. Mác nh n th y r ng đ i v i "Nghề ữ ủ ề ế ể ậ ấ ằ ố ớ ề
nông h p lý" ph i có "bàn tay c a ng i ti u nông s ng b ng lao đ ngợ ả ủ ườ ể ố ằ ộ
c a mình" ho c là ph i có "S ki m soát c a nh ng ng i s n xu t cóủ ặ ả ự ể ủ ữ ườ ả ấ