Tỷ lệ nhiễm virut ở bệnh nhân bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính trong đợt cấp: Nghiên cứu mới nhất

TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 5-2015

H ỨU T H ỄM V RUT H HẤP Ở H H

H PHỔ T H MẠ TÍ H TRO ỢT ẤP

Võ Phạm Minh Thư*; Tạ Bá Thắng**

T M T T

Mục tiêu: xác định tỷ lệ nhiễm virut và mối liên quan giữa nồng độ procalcitonin (PCT) huyết

thanh với căn nguy n nhiễm trùng trong đợt cấp bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (BPTNMT). Đối

tượng và phương pháp: 99 bệnh nhân (BN) được chẩn đoán xác định đợt cấp BPTNMT điều trị

nội trú tại Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ từ 06 - 2012 đến 06 - 2013. BN được lấy

đờm phân lập virut bằng kỹ thuật PCR, lấy máu xét nghiệm nồng độ PCT và cấy đờm định

ượng khi nhập viện. Kết quả: 17/99 BN (17%) có kết quả virut dương tính, chủ yếu là Influenza

virus và RHV; có mối liên quan giữa triệu chứng vi m đường hô hấp trên và kết quả phân lập

virut (p = 0,03). Mức độ tăng của PCT ở 2 nhóm nhiễm khuẩn, virut và giữa các nhóm theo

mức độ đợt cấp không khác biệt có ý nghĩa. Kết luận: 17% BN có kết quả virut dương tính, chủ

yếu là Influenza virus và RHV. Mức PCT huyết thanh tăng không khác biệt giữa đợt cấp do

nhiễm khuẩn hay virut ở BN BPTNMT.

* Từ khóa: Bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính; Nhiễm virut hô hấp; Nồng độ PCT huyết tương; Đợt cấp.

Study of the Rate of Viral Respiratory Infection in Exacerbation of

Chronic Obstructive Pulmonary Disease

Summary

Objective: To identify the rate of viral respiratory infection and the relation between the serum

PCT concentration and results of bacterial and viral respiratory infection in exacerbation of COPD.

Subjects and methods: 99 patients with exacerbation of COPD were treated at Cantho Central

Hospital from June, 2012 to June, 2013. Consecutive patients with a COPD exacerbation

requiring an emergency visit were prospectively enrolled. A serum sample was collected from

each patient at the time of being to identify serum PCT concentration. Quantitative sputum

culture and polymerase chain reaction (PCR) for 5 respiratory viruses on nasopharyngeal fluid

was performed on-site. Results: Of the 99 patients enrolled, viral infections were detected in 17

patients, mainly Influenza A and Rhinovirus; PCT levels did not differ significantly between

patients with or without viral infection, patients in 3 types of exacerbation. Conclusions:

Respiratory viral infections were detected in 17 patients, mainly Influenza A and Rhinovirus. The

high serum PCT value in exacerbation may not indicate whether a bacterial or viral infectious

exacerbation in COPD patients.

* Key words: Chronic obstructive pulmonary disease; Viral respiratory infection; Serum CRP,

PCT concentration; Exacerbation.

* Đại học Y - Dược Cần Thơ

* Bệnh viện Quân y 103

Người phản hồi (Corresponding): Tạ Bá Thắng (tabathang@yahoo.com)

Ngày nhận bài: 30/12/2014; Ngày phản biện đánh giá bài báo: 01/03/2015

Ngày bài báo được đăng: 10/05/2015

TẠP HÍ Y DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 5-2015

ẶT VẤ Ề

Đợt cấp là một biến cố trong tiến trình

BPTNMT, thúc đẩy suy giảm nhanh chóng

chức năng phổi, chất ượng cuộc sống và

gia tăng tỷ lệ tử vong. Nhiễm trùng là một

yếu tố kích phát quan trọng của đợt cấp.

Trong BPTNMT, nhiễm khuẩn thường

phức tạp do hiện tượng thường trú của vi

khuẩn có liên quan đến tình trạng tắc

nghẽn nặng và tăng vi m đường thở,

đi kèm với xâm nhập của các dòng vi

khuẩn mới. Vai trò của virut trong đợt cấp

của BPTNMT đã được nhiều nghiên cứu

khẳng định. Sử dụng phản ứng chuỗi

po ymerase (PCR) đã phát hiện khoảng

30 - 60% axít nucleic của virut trong đợt

cấp của BPTNMT [1, 4]. Tuy nhiên, do

chủng loại virut rất đa dạng, nên các

nghiên cứu không thể mô tả đầy đủ, đặc

biệt là biến thể của chúng. Vì vậy, tỷ lệ

nhiễm virut được ghi nhận từ các nghiên

cứu chưa thể chứng minh vai trò của

nhiễm virut trong đợt cấp. Hơn nữa, nhiều

nghiên cứu vẫn chưa xác định được vai

trò của từng tác nhân vi sinh riêng rẽ hay

phối hợp giữa virut và vi khuẩn, thúc đẩy

đợt cấp và cũng à yếu tố nguy cơ cho BN

BPTNMT tái nhập viện vì đợt cấp. PCT

đã được chứng minh là một dấu ấn chẩn

đoán nhiễm khuẩn. Khi giá trị PCT thấp,

đợt cấp được xem là kích phát do nhiễm

virut. Các nghiên cứu về vai trò PCT dự

đoán đáp ứng điều trị kháng sinh trong

nhiễm trùng đường hô hấp tương đối lớn

[5, 6]. Tuy nhi n, chưa có nhiều nghiên

cứu về mối liên quan giữa nguyên nhân vi

khuẩn và virut với nồng độ PCT huyết

thanh trong đợt cấp. Mục tiêu nghiên cứu

của đề tài:

- Xác định tỷ lệ nhiễm virut trong đợt

cấp BPTNMT.

- Xác định mối liên quan giữa nồng

độ PCT huyết thanh với căn nguyên

nhiễm virut và nhiễm khuẩn trong đợt cấp

BPTNMT.

Ố TƯỢ V PHƯ NG PHÁP

NGHIÊN CỨU

1. ối tượng nghiên cứu.

99 BN được chẩn đoán xác định đợt

cấp BPTNMT. BN đều điều trị nội trú tại

Bệnh viện Đa khoa Trung ương Cần Thơ

từ 01 - 06 - 2012 đến 01 - 06 - 2013.

Tiêu chuẩn lựa chọn BN: chẩn đoán

xác định BPTNMT và phân giai đoạn

theo tiêu chuẩn của Chiến ược Toàn cầu

về Chẩn đoán, Điều trị và Dự phòng

BPTNMT (GOLD 2010). Chẩn đoán đợt

cấp của BPTNMT theo Anthonisen (1987).

Loại trừ BN: dị dạng lồng ngực, nhiễm

trùng hô hấp cấp trong vòng 6 tuần, đã

được chẩn đoán ao phổi hoặc giãn phế

quản, đã sử dụng kháng sinh trước khi

nhập viện; có bệnh lý tim mạch, bệnh

toàn thân chưa ổn định, đã chủng ngừa

cúm, phế cầu; BN còn đang hút thuốc lá

và không đồng ý tham gia.

2. Phương pháp nghiên cứu.

Nghiên cứu tiến cứu, mô tả cắt ngang.

Khám lâm sàng ghi nhận bệnh sử,

triệu chứng thực thể, tiền sử, bệnh đồng

phát, quá trình điều trị trước khi vào viện.

Chụp X quang phổi chuẩn cho tất cả BN.

Đo thông khí phổi bằng máy Koko, đánh

giá các chỉ số FEV1, FVC, FEV1/FVC,

TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 5-2015

PEF và làm test hồi phục phế quản với

salbutamol.

Lấy dịch nhày họng ở thời điểm BN

nhập viện, xác định nhiễm virut hô hấp

như Adenovirus, Rhinovirus, RSV, Influenza

virus A, B bằng kỹ thuật PCR.

Cấy đờm định ượng vi khuẩn cùng với

thời điểm lấy dịch nhày họng xét nghiệm

virut: nếu số ượng vi khuẩn ≥ 105 đơn vị

khuẩn lạc được xem à dương tính, nếu < 105

xem là âm tính.

Lấy máu tĩnh mạch xét nghiệm nồng độ

PCT cùng thời điểm xét nghiệm vi khuẩn,

virut. Giá trị PCT gợi ý nhiễm khuẩn khi

> 0,25 ng/ml.

Số liệu được nhập, xử lý bằng phần mềm

SPSS và các thuật toán thống kê y học.

K T QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN

Bảng 1: Đặc điểm chung BN nghiên cứu.

Đ C ĐI M

GIÁ TR

Tuổi trung bình (năm)

73,74 ± 10,4

Giới tính

Nam 98 (99%); nữ 1 (1%)

Hút thuốc lá (số gói-năm trung bình)

37,17 ± 12

Giai đoạn BPTNMT

I: 19 (19,2%); II: 32 (32,3%); III: 31 (31,3%); IV: 17 (17,2%)

Bệnh đồng phát

Suy tim: 1 (1%); đái tháo đường: 5 (5,1%)

Thời gian nằm viện (số ngày trung bình)

6,89 ± 4,3

Tử vong/sống còn

6 (6,1%)/93 (93,9%)

Sử dụng ICS

22 (22,2%)

Sử dụng giãn phế quản (có/không)

14 (14,1%)/73 (73,7%)

Đàm đục (có/không)

36 (36,4%)/62 (63,6%)

Triệu chứng cảm (có/không)

20 (20,2%)/79 (79,8%)

Nhóm tuổi thường gặp từ 70 - 79, tuổi

trẻ nhất 44, cao nhất 88 tuổi, phù hợp

với đa số các nghiên cứu về BPTNMT

thường ở lứa tuổi > 40. Tiền sử hút thuốc

lá trung bình 377 gói-năm. Sự phân bố

giai đoạn BPTNMT tập trung ở giai đoạn

II, III chiếm 63%, giai đoạn I và IV có tỷ lệ

thấp (17 - 19%). Bệnh kết hợp gặp chủ

yếu à đái tháo đường (5%). Ngày điều trị

trung bình 6,8 ngày.

* Kết quả phân lập virut: âm tính: 72 BN

(82,8%); dương tính: 17 BN (17,2%). Các

loài virut: Influenza virus A: 8 BN (47%);

Rhinovirus: 6 BN (35%); Influenza virus A

kết hợp Rhinovirus: 3 BN (8%).

Kết quả xét nghiệm virut ở 99 mẫu

dịch nhày họng đạt tỷ lệ dương tính

chung 17,2% ở BN đợt cấp của BPTNMT.

Tỷ lệ nhiễm virut lần ượt là: Influenza virus

47% (8/17 BN), Rhinovirus 35% (6/17 BN),

phù hợp với những nghiên cứu gần đây

trên thế giới [1, 3, 4]. Nhiễm kết hợp 2 loại

Influenza virus và Rhinovirus phát hiện ở

3 BN (8%). Các nghiên cứu cho thấy

nhiễm virut là yếu tố quan trọng làm bùng

đợt cấp của BPTNMT [1, 3, 4, 7, 8, 9],

TẠP HÍ Y DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 5-2015

trong đó Rhinoviruses, Influenza virus,

Coronavirus và virut hợp bào hô hấp

(RSV) chiếm tỷ lệ lớn. Nhiễm virut thường

thay đổi theo mùa và thời điểm lấy mẫu

dương tính cao nhất vào các tháng 12

đến tháng 2. Rhinovirus là virut quan

trọng nhất gây đợt cấp. Nghiên cứu của

Stott (1968) ở BN viêm phế quản mạn,

tỷ lệ nhiễm Rhinovirus là 13/87 BN (14,9%).

Theo Gump (1976), chỉ có 3,4% đợt cấp

à do tác nhân này. Có đến 27% đợt cấp

BPTNMT có i n quan đến nhiễm virut hô

hấp, trong khi đó 44% BN có bệnh hô hấp

cấp khác do virut [10]. Tỷ lệ nhiễm

Rhinovirus là 43% ở nhóm BPTNMT và

12% ở nhóm có đợt cấp [8]. Theo Rohde

[1], virut tìm thấy trong 56% đợt cấp

BPTNMT, trong đó Rhinovirus là 36% và

có đến 21% đợt cấp nhiễm nhiều loại

virut. Khi sử dụng PCR để xác định nhiễm

virut trong đợt cấp và giai đoạn ổn định,

Seemungal [4] thấy 40% đợt cấp liên quan

nhiễm virut, trong đó Rhinovirus phổ biến

nhất (58%), Coronavirus 11%, Influenza

virus A và B (16%), Parainfluenza virus,

Adenovirus. RSV chiếm 29% trong đợt cấp.

Các tác giả cho rằng tỷ lệ phát hiện virut

thấp à do phương pháp chẩn đoán có độ

nhạy thấp, đặc biệt đối với Rhinoviruses.

Bảng 2: Mối liên quan triệu chứng lâm

sàng và kết quả virut, vi khuẩn.

TRI U

CH NG

VI M

Đ NG

H H P

TRÊN (+)

VI M

Đ NG

H H P

TRÊN (-)

Đ M

Đ C

Đ M

TRONG

Virut (+)

Vi khuẩn (+)

Virut, vi khuẩn

âm tính

p (test 2)

0,03

0,15

Trong nghiên cứu của chúng tôi, có

mối liên quan giữa triệu chứng viêm

đường hô hấp trên và kết quả phân lập

virut (p = 0,03). Một số nghiên cứu cho

thấy đặc điểm lâm sàng không khác biệt

đáng kể giữa nhóm có hoặc không nhiễm

virut, mặc dù các triệu chứng vi m đường

hô hấp tr n thường xuất hiện ở nhóm BN

có PCR virut dương tính và khả năng xác

định virut trong đợt cấp cao gấp 3 lần khi

có các triệu chứng này [4]. Có thể do đợt

cấp thường xảy ra vào mùa đông hay ở

nhiệt độ thấp, khi đó tần suất ưu hành

virut hô hấp trong cộng đồng tăng cao.

Hơn nữa, chức năng phổi ở BN BPTNMT

giảm rõ rệt khi nhiệt độ giảm nhanh trong

suốt mùa đông và giảm ưu ượng đỉnh

i n quan đến triệu chứng khó thở, cảm

lạnh và thời gian hồi phục chậm sau đợt

cấp. Trong nghiên cứu của chúng tôi,

64% đợt cấp có i n quan đến triệu chứng

vi m đường hô hấp trên. Vì vậy, khả năng

đợt cấp được thúc đẩy do nhiễm virut.

Chúng tôi nhận thấy triệu chứng đờm

đục không liên quan với phân lập được

virut (p = 0,15). Hầu hết các nghiên cứu

cho thấy tất cả đợt cấp đều xuất hiện tăng

bạch cầu đa nhân trong đờm và điều này

àm thay đổi màu sắc đờm. Một nghiên

cứu gần đây [3] đã chứng minh tăng bạch

cầu trong đờm chỉ xảy ra ở những BN đợt

cấp do virut, đặc biệt tăng số ượng bạch

cầu ái toan. Nhiều nghiên cứu chứng minh

nhiễm Rhinovirus gây tăng bạch cầu ái

toan đường hô hấp dưới. Khi tế bào biểu

mô nhiễm Rhinovirus sẽ phóng thích chất

trung gian tiền vi m, thúc đẩy huy động

bạch cầu ái toan vào đường thở, vì thế

sự hiện diện của bạch cầu ái toan trong

đờm có thể là dấu ấn vi m để phân biệt

đợt cấp do virut và vi khuẩn.

TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 5-2015

Bảng 3: Giá trị trung bình nồng độ PCT huyết thanh ở 2 nhóm nhiễm virut và

nhiễm khuẩn.

CÁC

NGHI N C U

VI KHU N (+)

VIRUT (+)

NH M VIRUT V VI

KHU N (-)

Chúng tôi

0,72 [0,13 - 1,39]

0,12 [0,05 - 0,88]

0,25 [0,05 - 0,72]

Kherad

0,06 [0,03 - 0,55]

0,08 [0,01 - 17,02]

Chang

0,24 [0,17 - 0,28]

0,13 [0,10 - 0,18]

Daniels

0,60 [0,4 - 1,1]

0,60 [0,4 - 0,8]

0,288

Pazarli

0,09  0,02

0,05  0,00

Trong nhóm nhiễm virut, trung vị của

PCT là 0,12 [0,05 - 0,88] ng/ml, cao so

với 0,08 [0,01 - 17,02] mg/l. Nhóm nhiễm

khuẩn, trung vị của PCT là 0,72 [0,13 -

1,39] ng/ml. Giá trị trung vị PCT ở cả 2

nhóm đều cao hơn so với nghiên cứu

trước đây (0,06 [0,03 - 0,55] mg/ . Điều

này có thể lý giải, do nghiên cứu của

chúng tôi chỉ chọn lọc BN chưa sử dụng

kháng sinh trước khi vào viện. Trong nghiên

cứu của Kherad, có đến 1/3 số BN đã sử

dụng kháng sinh trước khi nhập viện, điều

này làm giá trị PCT thấp. Theo Chang,

mức PCT ở nhóm đợt cấp do nhiễm

khuẩn (n = 15) là 0,24 [0,17 - 0,28] ng/ml,

cao hơn đáng kể so với nhóm không do

nhiễm khuẩn (n = 30) là 0,13 [0,10 - 0,18]

ng/ml (Z = 3,531l p = 0,0001).

Chúng tôi cũng nhận thấy PCT trong

đợt cấp do nhiễm khuẩn và nhiễm virut

tăng hơn rõ rệt so với nhóm không phân

lập được vi khuẩn và virut (p = 0,028).

Tuy nhiên, giữa nhóm nhiễm khuẩn và

nhiễm virut, mức độ tăng PCT không khác

biệt có ý nghĩa thống k . Điều này cũng

được Kherad ghi nhận không có tương

quan giữa PCT với cấy khuẩn đờm và xét

nghiệm virut. Theo Falsey, PCT tăng đáng

kể ở BN viêm phổi so với đợt cấp BPTNMT.

Tuy nhiên, sử dụng ngưỡng 0,25 ng/m để

phân biệt giữa nhiễm virut và nhiễm khuẩn

ở BN BPTNMT trong đợt cấp rất khó.

Biểu đồ 1: Thay đổi nồng độ trung bình PCT theo căn nguy n nhiễm trùng.

Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm virut ở bệnh nhân bệnh phổ tắc nghẽn mạn tính trong đợt cấp

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi