TI U LU N Ô NHI M MÔI TR NGỂ Ậ Ễ ƯỜ TR N THẦ Ế
TÀI
L I M Đ UỜ Ở Ầ
Hi n nay, v n đ ô nhi m môi tr ng không khí, đ c bi t t i các đô thệ ấ ề ễ ườ ặ ệ ạ ị
không ch còn là v n đ riêng l c a m t qu c gia hay m t khu v c mà nó đã trỉ ấ ề ẻ ủ ộ ố ộ ự ở
thành v n đ toàn c u. Th c tr ng phát tri n kinh t - xã h i c a các qu c gia trênấ ề ầ ự ạ ể ế ộ ủ ố
th gi i trong th i gian qua đã có nh ng tác đ ng l n đ n môi tr ng, đã làm choế ớ ờ ữ ộ ớ ế ườ
môi tr ng s ng c a chúng ta b thay đ i và ngày càng có chi u h ng đi xu ng.ườ ố ủ ị ổ ề ướ ố
Nh ng năm g n đây nhân lo i đã ph i quan tâm nhi u đ n v n đ ô nhi m môiữ ầ ạ ả ề ế ấ ề ễ
tr ng không khí đó là: s bi n đ i c a khí h u – nóng lên toàn c u, s suy gi mườ ự ế ổ ủ ậ ầ ự ả
t ng ôzôn và m a axít....ầ ư
Đ i v i Vi t Nam : ố ớ ệ "T i các đô th l n Vi t Nam, ô nhi m không khíạ ị ớ ở ệ ễ
nh h ng t i ho t đ ng c a ng i dân m i lúc, m i n i, nh t là th đô Hàả ưở ớ ạ ộ ủ ườ ọ ọ ơ ấ ủ
N i. Đây là m t trong nh ng thành ph ô nhi m nh t châu Á, và thành ph ôộ ộ ữ ố ễ ấ ố
nhi m nh t khu v c Đông Nam Á", ông Jacques Moussafir, công ty ARIAễ ấ ự
Technologies n c Pháp c nh báo.ướ ả
"Ngu n ô nhi m t ho t đ ng giao thông chi m t i 70% t l ngu nồ ễ ừ ạ ộ ế ớ ỷ ệ ồ
gây ô nhi m Hà N i. Các ngu n gây ô nhi m khác là ho t đ ng t làngễ ở ộ ồ ễ ạ ộ ừ
ngh tái ch , khu v c xây d ng", ông Nguy n Văn Thùy, quy n giám đ cề ế ự ự ễ ề ố
Trung tâm Quan tr c môi tr ng nh n đ nh.ắ ườ ậ ị
Hà N i là 1 trong trung tâm kinh t quan tr ng c a đ t n c. Và cũngộ ế ọ ủ ấ ướ
là n i có t p trung đông đúc nhi u ph ng ti n giao thông. ơ ậ ề ươ ệ M i năm Hà N iỗ ộ
có t c đ tăng bình quân các ph ng ti n giao thông t 12% – 15%, các ph ngố ộ ươ ệ ừ ươ
ti n này góp ph n l n vào l ng phát th i đ c h i nh SO2, NOx.ệ ầ ớ ượ ả ộ ạ ư Vi c tăngệ
nhanh dân s và các ph ng ti n giao thông khi c s h t ng còn th p làmố ươ ệ ơ ở ạ ầ ấ
cho ô nhi m môi tr ng càng tr nên tr m tr ng, ễ ườ ở ầ ọ vì v y th đô Hà N i đangậ ở ủ ộ
ph i đ i m t v i v n đ ô nhi m môi tr ng không khí n ng n . các tr cả ố ặ ớ ấ ề ễ ườ ặ ề Ở ụ
đ ng giao thông l n đ u b ô nhi m v i các c p đ khác nhau. ườ ớ ề ị ễ ớ ấ ộ Vi c ô nhi mệ ễ
1
TI U LU N Ô NHI M MÔI TR NGỂ Ậ Ễ ƯỜ TR N THẦ Ế
TÀI
không khí v t quá các tiêu chu n cho phép gây nh h ng không t t v iượ ẩ ả ưở ố ớ
s c kh e con ng i. Yêu c u c p bách đ t ra là Vi t Nam đi n hình là Hàứ ỏ ườ ầ ấ ặ ệ ể
N i ph i có nh ng gi i pháp thi t th c và nhanh chóng nh m gi m thi uộ ả ữ ả ế ự ằ ả ể
tình tr ng ạô nhi m không khí t i Hà N i do ph ng ti n giao thôngễ ạ ộ ươ ệ .
Nghiên c u v v n đ ô nhi m môi tr ng không khí Hà N i cũng vìứ ề ấ ề ễ ườ ộ
l đó tr thành m t v n đ r t quen thu c v i nhi u bài báo và các t p chíẽ ở ộ ấ ề ấ ộ ớ ề ạ
chuyên ngành. V i đ tài “ớ ề Ô nhi m môi tr ng không khí Hà N i b iễ ườ ộ ở
ph ng ti n giao thôngươ ệ ” trong bài ti u lu n này, em mong mu n đ a ra cáiể ậ ố ư
nhìn t ng quát v tình tr ng ô nhi m môi tr ng không khí th đô Hà N iổ ề ạ ễ ườ ở ủ ộ
ph n l n là t ho t đ ng giao thông, đ t đó nh n lên h i ch ng c nhầ ớ ừ ạ ộ ể ừ ấ ồ ươ ả
báo v i các nhà ch c trách và ng i dân trong ý th c b o v môi tr ng đớ ứ ườ ứ ả ệ ườ ể
h ng t i xây d ng m t xã h i văn minh, hi n đ i - m t môi tr ng xanh,ướ ớ ự ộ ộ ệ ạ ộ ườ
s ch, đ p.ạ ẹ
2
TI U LU N Ô NHI M MÔI TR NGỂ Ậ Ễ ƯỜ TR N THẦ Ế
TÀI
N I DUNGỘ
PH N 1: C S LÝ LU NẦ Ơ Ở Ậ
1.1. M t s v n đ chungộ ố ấ ề
- Không khí có vai trò quan tr ng đ i v i s s ng c a m i sinh v t trên tráiọ ố ớ ự ố ủ ọ ậ
đ t, là l p áo b o v m i sinh v t trên trái đ t kh i b các tia b c x nguy hi m vàấ ớ ả ệ ọ ậ ấ ỏ ị ứ ạ ể
các thiên th ch t v tr . Không khí v i các thành ph n nh khí Oạ ừ ụ ụ ớ ầ ư 2, CO2,NO2,... c nầ
cho hô h p c a đ ng v t cũng nh quá trình quang h p c a th c v t, là ngu n g cấ ủ ộ ậ ư ợ ủ ự ậ ồ ố
c a s s ng.ủ ự ố
- Ô nhi m không khí là s thay đ i l n trong thành ph n ho c có s xu t hi nễ ự ổ ớ ầ ặ ự ấ ệ
các khí l làm cho không khí không s ch, có s t a mùi, làm gi m t m nhìn xa gâyạ ạ ự ỏ ả ầ
bi n đ i khí h u gây b nh cho con ng i và sinh v t. Ô nhi m không khí do cácế ổ ậ ệ ườ ậ ễ
ngu n t nhiên ( Núi l a, ồ ự ử cháy r ng, bão b i, và các quá trình phân hu , th i r aừ ụ ỷ ố ữ
xác đ ng, th c v t t nhiên ộ ự ậ ự ) và ngu n nhân t o ( ồ ạ Ho t đ ng công nghi p, đ t cháyạ ộ ệ ố
nhiên li u hoá th ch và ho t đ ng c a các ph ng ti n giao thông )ệ ạ ạ ộ ủ ươ ệ gây ra.
- Hà N i đã và đang b x p vào t p 10 thành ph ô nhi m không khí nh t thộ ị ế ố ố ễ ấ ế
gi i. Đ c i thi n v trí cũng nh hình nh c a mình, thành ph đã n l c gi mớ ể ả ệ ị ư ả ủ ố ỗ ự ả
thi u ô nhi m không khí nh h tr giá cho ph ng ti n công c ng, tăng chuy n xeể ễ ư ỗ ợ ươ ệ ộ ế
công c ng đ m b o ph kín tuy n giao thông, t o đi u ki n thu n l i cho vi c điộ ả ả ủ ế ạ ề ệ ậ ợ ệ
l i c a ng i dân… nh ng hi u qu đ t đ c v n th p. Đây cũng là th c tr ngạ ủ ườ ư ệ ả ạ ượ ẫ ấ ự ạ
chung mà nhi u thành ph l n c a n c ta đang g p ph i. Chính ph cũng đã banề ố ớ ủ ướ ặ ả ủ
hành quy đ nh v ki m đ nh ch t l ng khí th i c a các ph ng ti n cá nhân nh mị ề ể ị ấ ượ ả ủ ươ ệ ằ
gi m xe không đ t chu n, x th i nhi u gây ô nhi m môi tr ng.ả ạ ẩ ả ả ề ễ ườ
1.2. Các nh h ng c a ô nhi m môi tr ng không khíả ưở ủ ễ ườ
3
TI U LU N Ô NHI M MÔI TR NGỂ Ậ Ễ ƯỜ TR N THẦ Ế
TÀI
1.2.1. nh h ng đ n s c kh e con ng iẢ ưở ế ứ ỏ ườ
Ô nhi m không khí có nh ng nh h ng r t l n đ n s c kho . Khi môiễ ữ ả ưở ấ ớ ế ứ ẻ
tr ng không khí b ô nhi m, s c kho con ng i b suy gi m, quá trình lão hóaườ ị ễ ứ ẻ ườ ị ả
trong c th di n ra nhanh; các ch c năng c a c quan hô h p suy gi m, gây ra cácơ ể ễ ứ ủ ơ ấ ả
b nh hen suy n, viêm ph qu n, tim m ch... và làm gi m tu i th c a con ng i.ệ ễ ế ả ạ ả ổ ọ ủ ườ
Các nhóm c ng đ ng nh y c m nh t v i ô nhi m không khí là ng i cao tu i, phộ ồ ạ ả ấ ớ ễ ườ ổ ụ
n mang thai, tr em d i 14 tu i, ng i đang mang b nh, ng i lao đ ng th ngữ ẻ ướ ổ ườ ệ ườ ộ ườ
xuyên ph i làm vi c ngoài tr i... Theo k t qu nghiên c u c a các nhà khoa h cả ệ ờ ế ả ứ ủ ọ
cho th y, tr nh s ng nh ng khu v c có không khí b ô nhi m có ch s IQ th pấ ẻ ỏ ố ở ữ ự ị ễ ỉ ố ấ
h n, kh năng ghi nh thông tin kém h n và kém thông minh h n nhi u so v i trơ ả ớ ơ ơ ề ớ ẻ
em bình th ng. Và nguy c b viêm nhi m, t n th ng não b nghiêm tr ng. ườ ơ ị ễ ổ ươ ộ ọ
Và các m c đ nh h ng c a t ng ng i tuỳ thu c vào tình tr ng s cứ ộ ả ưở ủ ừ ườ ộ ạ ứ
kho , n ng đ , lo i ch t và th i gian ti p xúc v i môi tr ng ô nhi m. Th c tẻ ồ ộ ạ ấ ờ ế ớ ườ ễ ự ế
cho th y, nhi u b nh đ ng hô h p có nguyên nhân tr c ti p b i môi tr ng khôngấ ề ệ ườ ấ ự ế ở ườ
khí b ô nhi m do b i, SOị ễ ụ 2, NOx, CO, chì... Các tác nhân này gây ra các b nh: Viêmệ
nhi m đ ng hô h p, hen, lao, d ng, viêm ph qu n m n tính, ung th .ễ ườ ấ ị ứ ế ả ạ ư
1.2.2. nh h ng đ n s phát tri n kinh tẢ ưở ế ự ể ế
Thi t h i kinh t do nh h ng đ n s c kho , bao g m các kho n chi phí:ệ ạ ế ả ưở ế ứ ẻ ồ ả
Khám, ch a b nh, thi t h i cho s n xu t và n n kinh t . D án “Đi u tra, th ngữ ệ ệ ạ ả ấ ề ế ự ề ố
kê, đánh giá nh h ng c a ô nhi m môi tr ng t i s c kho c ng đ ng” do C cả ưở ủ ễ ườ ớ ứ ẻ ộ ồ ụ
B o v môi tr ng (2007) ti n hành t i hai t nh Phú Th và Nam Đ nh cho k t quả ệ ườ ế ạ ỉ ọ ị ế ả
c tính thi t h i kinh t do ô nhi m không khí tác đ ng đ n s c kho trên đ uướ ệ ạ ế ễ ộ ế ứ ẻ ầ
ng i m i năm trung bình là 295.000 đ ng. Gi thi t, t n th t v kinh t do ôườ ỗ ồ ả ế ổ ấ ề ế
nhi m không khí tác đ ng đ n s c kho đ i v i ng i dân Hà N i t ng t nhễ ộ ế ứ ẻ ố ớ ườ ộ ươ ự ư
ng i dân Phú Th và Nam Đ nh thì Hà N i v i 6,5 tri u dân, m i ngày thi t h iườ ở ọ ị ộ ớ ệ ỗ ệ ạ
5,3 t đ ng. Th c t , môi tr ng không khí các đô th l n nh Hà N i, TP H Chíỷ ồ ự ế ườ ở ị ớ ư ộ ồ
4
TI U LU N Ô NHI M MÔI TR NGỂ Ậ Ễ ƯỜ TR N THẦ Ế
TÀI
Minh, H i Phòng, Đà N ng b ô nhi m cao h n so v i các t nh Phú Th và Namả ẵ ị ễ ơ ớ ỉ ọ
Đ nh, nên thi t h i v kinh t do ô nhi m không khí th c t còn cao h n con s nêuị ệ ạ ề ế ễ ự ế ơ ố
trên.
1.2.3. nh h ng t i bi n đ i khí h uẢ ưở ớ ế ổ ậ
Ô nhi m không khí cũng đang nh h ng t i đi u ki n sinh s ng c a conễ ả ưở ớ ề ệ ố ủ
ng i, đa d ng sinh h c và các h sinh thái. ườ ạ ọ ệ nh h ng t ng h p nh t là đ i v i sẢ ưở ổ ợ ấ ố ớ ự
bi n đ i khí h u. V n đ bi n đ i khí h u toàn c u đang di n ra và trái đ t đangế ổ ậ ấ ề ế ổ ậ ầ ễ ấ
nóng lên là do các ho t đ ng c a con ng i ch không ph i thu n tuý do bi n đ iạ ộ ủ ườ ứ ả ầ ế ổ
khí h u t nhiên. Do các ho t đ ng c a con ng i, đ c bi t là vi c s d ng nhiênậ ự ạ ộ ủ ườ ặ ệ ệ ử ụ
li u hoá th ch (than, d u, gas) trong công nghi p, giao thông v n t i, nông nghi p...ệ ạ ầ ệ ậ ả ệ
l ng phát th i các lo i khí nhà kính, đ c bi t là COượ ả ạ ặ ệ 2 không ng ng tăng nhanh vàừ
tích lũy trong th i gian dài, gây ra hi n t ng hi u ng nhà kính, làm bi n đ i khíờ ệ ượ ệ ứ ế ổ
h u toàn c u.ậ ầ
1.2.4. nh h ng đ i v i đ ng th c v tẢ ưở ố ớ ộ ự ậ
Ô nhi m không khí không nh ng tác đ ng t i con ng i mà còn gây nhễ ữ ộ ớ ườ ả
h ng tai h i cho t t c sinh v t. Đ c bi t là th c v t r t nh y c m đ i v i ôưở ạ ấ ả ậ ặ ệ ự ậ ấ ạ ả ố ớ
nhi m không khí. Nhễ ư SO2, NO2, ozon, fluor, chì… gây h i tr c ti p cho th c v tạ ự ế ự ậ
khi đi vào khí kh ng, làm h h i h th ng gi m thoát n c và gi m kh năngổ ư ạ ệ ố ả ướ ả ả
kháng b nh.ệ Ngăn c n s quang h p và tăng tr ng c a th c v t; gi m s h p thuả ự ợ ưở ủ ự ậ ả ự ấ
th c ăn, làm lá vàng và r ng s m.ứ ụ ớ Đa s cây ăn qu r t nh y đ i v i HF. Khi ti pố ả ấ ạ ố ớ ế
xúc v i n ng đ HF l n h n 0,002 mg/m3 thì lá cây b cháy đ m, r ng lá.ớ ồ ộ ớ ơ ị ố ụ M a acidư
còn tác đ ng gián ti p lên th c v t và làm cây thi u th c ăn nh Ca và gi t ch t cácộ ế ự ậ ế ứ ư ế ế
vi sinh v t đ t. Nó làm ion Al đ c gi i phóng vào n c làm h i r cây (lông hút)ậ ấ ượ ả ướ ạ ễ
và làm gi m h p thu th c ăn và n c.ả ấ ứ ướ Ð i v i đ ng v t, nh t là v t nuôi, thì fluorố ớ ộ ậ ấ ậ
gây nhi u tai h a h n c . Chúng b nhi m đ c do hít tr c ti p và qua chu i th c ăn.ề ọ ơ ả ị ễ ộ ự ế ỗ ứ
5