Lêi nãi ®Çu
Trong nh÷ng n¨m qua, nÒn kinh tÕ níc ta ®· ph¸t triÓn víi tèc ®é kh¸
cao, ®iÒu nµy ph¶n ¸nh tiÒm lùc cña thèng Ng©n hµng rÊt m¹nh
vèn tÝn dông ®ãng vai trß rÊt quan träng trong nghiÖp ph¸t triÓn
kinh tÕ ®Êt níc. Tuy nhiªn, bªn c¹nh nh÷ng mÆt tÝch cùc ®· ®¹t ®îc, ho¹t
®éng tÝn dông cña thèng ng©n hµng nh÷ng n¨m qua ®· n¶y sinh
mét biÓu hiÖn kh«ng lµnh m¹nh, b¸o hiÖu nguy rñi ro thÊt tho¸t
vèn tÝn dông c¸c kho¶n qu¸ h¹n cña ng©n hµng ngµy cµng chång
chÊt. §iÒu ®ã ph¶n ¸nh mét thùc ho¹t ®éng tÝn dông cña ng©n
hµng tuy t¨ng "lîng" nhng l¹i gi¶m "chÊt", tæng d tÝn dông
t¨ng nhanh ®· kÐo theo t×nh tr¹ng qu¸ h¹n nghiªm träng trªn quy
réng lín.
qu¸ h¹n ph¸t sinh do rÊt nhiÒu nguyªn nh©n kh¸c nhau, nhng
nguyªn nh©n b¶n bÊt æn ®Þnh cña nÒn kinh trong thêi
chuyÓn ®æi chÕ qu¶n quan liªu bao cÊp sang chÕ kinh
thÞ trêng víi nhiÒu thµnh phÇn kinh tham gia. NhiÒu vÊn ®Ò luËn
cha ®îc thö nghiÖm, hÖ thèng luËt ph¸p cha ®Çy ®ñ vµ ®ång bé, c¸c
chÕ chÝnh s¸ch, quy tr×nh nghiÖp cha ®îc x©y dùng hoµn chØnh,
tr×nh ®é chuyªn m«n nghiÖp cña ®éi ngò c¸n tÝn dông cßn non
yÕu, chÝnh vËy ng©n hµng ®· m¾c ph¶i nhiÒu sai ph¹m trªn ba
kh©u: qu¶n trÞ, ®iÒu hµnh vµ t¸c nghiÖp.
Nh×n ra thÕ giíi, nhiÒu níc ®ang ph¸t triÓn còng l©m vµo t×nh h×nh
t¬ng tù. Theo b¸o c¸o cña IMF, n¨m 1980 ®· 52 níc ®ang ph¸t triÓn
®Ó x¶y ra thÊt tho¸t gÇn hÕt vèn cña thèng Ng©n hµng níc ®ã.
H¬n 10 níc ®ang ph¸t triÓn ph¶i sö dông tíi 10% GDP hµng n¨m ®Ó kh«i
phôc c¸c bèi Ng©nng. Trong thËp niªn qua, c«ng viÖc hµn g¾n
l¹i c¸c Ng©n hµng ®æ t¹i c¸c níc ®ang ph¸t triÓn c¸c níc ®ang
1
chuyÓn ®æi nÒn kinh ®· ngèn hÕt gÇn 250 USD cña c¸c ChÝnh
phñ.
thùc trªn, ta thÓ nhËn ®Þnh, qu¸ h¹n - mét h×nh thøc
biÓu hiÖn thÓ cña rñi ro tÝn dông - nguyªn nh©n g©y thÊt tho¸t
vèn, ®Èy c¸c ng©n hµng ®Õn chç thua ph¸ s¶n, qu¸ h¹n g©y
thiÖt h¹i nÆng cho nÒn kinh tÕ. Nh vËy, nÕu c«ng t¸c phßng ngõa
qu¸ h¹n ®îc thùc hiÖn hiÖu qu¶ th× mäi rñi ro kh¸c cña
Ng©n hµng ®îc gi¶m nhÑ, Ng©n hµng kh¶ n¨ng ph¸t triÓn m¹nh
h¬n n÷a. §èi víi thèng ng©n hµng, viÖc t×m ra c¸c gi¶i ph¸p nh»m
h¹n chÕ nî qu¸ h¹n còng nh xö lý nî qu¸ h¹n lµ mét nhiÖm vô hÕt søc cÊp
b¸ch cña c¸c Ng©n hµng hiÖn nay nh»m lµnh m¹nh ho¸ ho¹t ®éng ng©n
hµng vµ gãp phÇn tÝch cùc vµo sù nghiÖp c«ng nghiÖp ho¸ ®Êt níc.
ChÝnh vËy t«i ®· quyÕt ®Þnh chän ®Ò tµi cho b¶n LuËn v¨n
cña m×nh : "Nî qu¸ h¹n nh÷ng gi¶i ph¸p nh»m ng¨n ngõa, h¹n
chÕ qu¸ h¹n trong kinh doanh tÝn dông cña c¸c ng©n
hµng th¬ng m¹i" nh»m ®a ra mét ý kiÕn ®ãng gãp vµo c«ng t¸c
qu¸ h¹n cña c¸c ng©n hµng th¬ng m¹i nãi chung Giao dÞch
Ng©n hµng Ngo¹i th¬ng ViÖt nam nãi riªng.
KÕt cÊu luËn v¨n, ngoµi phÇn lêi ®Çu phÇn kÕt luËn, bao
gåm 3 ch¬ng:
Ch¬ng 1: Ng©n hµng Th¬ng m¹i vÊn ®Ò qu¸ h¹n trong kinh
doanh tÝn dông trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng.
Ch¬ng 2: Thùc tr¹ng qu¸ h¹n - C¸c biÖn ph¸p h¹n chÕ, qu¸
h¹n t¹i Së Giao dÞch Ng©n Hµng Ngo¹i th¬ng ViÖt Nam.
Ch¬ng 3: Nh÷ng gi¶i ph¸p kiÕn nghÞ nh»m ng¨n ngõa, h¹n chÕ
vµ xö lý nî qu¸ h¹n.
2
Ch¬ng I:
Ng©n hµng Th¬ng m¹i vµ vÊn ®Ò nî qu¸ h¹n trong kinh
doanh tÝn dông trong nÒn kinh tÕ thÞ trêng
I. Mét vµi nÐt kh¸i qu¸t vÒ Ng©n hµng Th¬ng m¹i:
1. Kh¸i niÖm Ng©n hµng Th¬ng m¹i:
§Ó ®a ra mét ®Þnh nghÜa Ng©n hµng Th¬ng m¹i, ngêi ta thêng
c¨n vµo tÝnh chÊt môc ®Ých ho¹t ®éng cña trªn thÞ trêng tµi
chÝnh, ®«i khi cßn kÕt hîp tÝnh chÊt, môc ®Ých ®èi tîng ho¹t
®éng.
rÊt nhiÒu ®Þnh nghÜa kh¸c nhau Ng©n hµng Th¬ng m¹i:
nh LuËt Ng©n hµng cña Ph¸p n¨m 1941 ®· ®Þnh nghÜa: "®îc coi
Ng©n hµng nh÷ng nghiÖp díi h×nh thøc hµnh nghÒ thêng
xuyªn nhËn cña c«ng chóng díi h×nh thøc ký th¸c hay h×nh thøc kh¸c c¸c
tiÒn dïng cho chÝnh vµo c¸c nghiÖp chiÕt khÊu tÝn
dông hay dÞch tµi chÝnh”. Hay nh luËt Ng©n hµng cña Ên ®é n¨m
1950, ®îc sung n¨m 1959 ®· nªu: "Ng©n hµng nhËn c¸c
kho¶n tiÒn th¸c ®Ó cho vay hay tµi trî ®Çu t". Nh÷ng ®Þnh nghÜa t-
¬ng tù nh vËy lµ c¨n cø vµo tÝnh chÊt vµ môc ®Ých ho¹t ®éng.
Mét lo¹t ®Þnh nghÜa kh¸c l¹i c¨n vµo kÕt hîp víi ®èi tîng ho¹t
®éng. thÓ nh LuËt Ng©n hµng cña §an M¹ch n¨m 1930 ®· ®Þnh
nghÜa nh sau: "Nh÷ng nhµ b¨ng thiÕt yÕu gåm c¸c nghiÖp vô nhËn tiÒn
3
th¸c, b¸n bu«n vµng b¹c, hµnh nghÒ th¬ng m¹i c¸c gi¸ trÞ ®Þa èc,
c¸c ph¬ng tiÖn tÝn dông hèi phiÕu, thùc hiÖn c¸c nghiÖp chuyÓn
ng©n, ®øng ra b¶o hiÓm.."
ë ViÖt nam, trong bíc chuyÓn ®æi sang chÕ thÞ trêng
qu¶n cña nhµ níc, thùc hiÖn nhÊt qu¸n chÝnh s¸ch kinh nhiÒu
thµnh phÇn theo ®Þnh híng XHCN. Mäi ngêi ®îc do kinh doanh theo
ph¸p luËt, ®îc b¶o hé quyÒn së h÷u thu nhËp hîp ph¸p, c¸c h×nh thøc
h÷u thÓ hçn hîp, ®an kÕt víi nhau h×nh thµnh c¸c chøc kinh
doanh ®a d¹ng. C¸c doanh nghiÖp kh«ng ph©n biÖt c¸c quan hÖ h÷u
®Òu chñ kinh doanh, hîp t¸c c¹nh tranh víi nhau, b×nh ®¼ng tríc
ph¸p luËt.
Theo híng ®ã, nÒn kinh hµng ho¸ ph¸t triÓn tÊt yÕu t¹o ra
nh÷ng tiÒn ®Ò cÇn thiÕt®ßi háira ®êi cña nhiÒu lo¹i h×nh Ng©n
hµng c¸c chøc tÝn dông kh¸c. Cho nªn ®Ó t¨ng cêng qu¶n lý, híng
dÉn ho¹t ®éng cña c¸c Ng©n hµng c¸c chøc tÝn dông kh¸c, t¹o
thuËn lîi cho sù ph¸t triÓn nÒn kinh tÕ, ®ång thêi b¶o vÖ lîi Ých hîp ph¸p
cña c¸c chøc nh©n, Ph¸p lÖnh Ng©n hµng, Hîp t¸c tÝn dông
C«ng ty Tµi chÝnh cña níc Céng hoµ héi chñ nghÜa ViÖt nam ®·
x¸c ®Þnh: "Ng©n ng Th¬ng m¹i chøc kinh doanh tiÒn ho¹t
®éng chñ yÕu thêng xuyªn nhËn tiÒn göi cña kh¸ch hµng víi tr¸ch
nhiÖm hoµn tr¶, dông tiÒn ®ã ®Ó cho vay, thùc hiÖn nghiÖp
chiÕt khÊu vµ lµm ph¬ng tiÖn thanh to¸n."
Theo LuËt c¸c chøc TÝn dông th× Ng©n hµng lo¹i h×nh
chøc tÝn dông ®îc thùc hiÖn toµn ho¹t ®éng ng©n hµng c¸c ho¹t
®éng kinh doanh kh¸c liªn quan. Theo tÝnh chÊt môc tiªu ho¹t
®éng, c¸c lo¹i h×nh ng©n hµng gåm: ng©n hµng th¬ng m¹i, ng©n hµng
ph¸t triÓn, ng©n hµng ®Çu t, ng©n hµng chÝnh s¸ch, ng©n hµng hîp t¸c
vµ c¸c lo¹i h×nh ng©n hµng kh¸c.
4
MÆc nhiÒu c¸ch thÓ hiÖn kh¸c nhau, nhng ph©n tÝch khai
th¸c néi dung cña c¸c ®Þnh nghÜa ®ã, ngêi ta dµng nhËn thÊy c¸c
ng©n hµng th¬ng m¹i ®Òu chung mét tÝnh chÊt, ®ã viÖc nhËn
tiÒn th¸c - tiÒn göi kh«ng h¹n h¹n, ®Ó dông vµo c¸c
nghiÖp cho vay, chiÕt khÊu c¸c nghiÖp kinh doanh kh¸c cña
chÝnh ng©n hµng. Ngµy nay quy cña c¸c ng©n hµng ngµy cµng ®îc
më réng vÒ vèn vµ ph¹m vi ho¹t ®éng.
Trªn thÕ giíi hiÖn nay ph©n ®Þnh Ng©n hµng ®a n¨ng
Ng©n hµng chuyªn m«n ho¸. ph©n ®Þnh nµy ë mçi níc, mçi khu vùc,
mçi thêiph¸t triÓn lµ kh¸c nhau, ph¶n ¸nh ph¸t triÓn trong qu¸ tr×nh
®iÒu hoµ ®iÒu chØnh ho¹t ®éng cña Ng©n hµng.
Ng©n hµng ®a n¨ng thùc hiÖn tÊt c¸c nghiÖp vèn cña mét
Ng©n hµng: nhËn tiÒn göi (cña mäi ®èi tîng, mäi lo¹i thêi h¹n), cho vay
(cho tÊt c¸c thêi h¹n, c¸c ngµnh kinh tÕ), kinh doanh chøng kho¸n.
Cßn Ng©nng chuyªn m«n ho¸ chØ thùc hiÖn mét trong nh÷ng nhiÖm
vô vèn cã. Mçi lo¹i Ng©n hµng chuyªn doanh hay ®a n¨ng ®Òu cã nhng -
u thÕ vµ nhîc ®iÓm riªng.
§èi víi Ng©n hµng ®a n¨ng u ®iÓm næi bËt lµ: réng ®îc c¸c
nghiÖp ng©n hµng, thÓ gi¶m ®îc chi phÝ trong qu¸ tr×nh giao
dÞch víi kh¸ch hµng. Ng©n hµng ®a n¨ng thÓ ho¹t ®éng kinh doanh,
dông nguån vèn vµo c¸c ho¹t ®éng kh¸c nhau, do vËy h¹n chÕ ®îc rñi
ro, lµm cho tæng lîi nhuËn kh«ng ¶nh hëng lín nÕu mét nghiÖp
nµo ®ã ho¹t ®éng kÐm. Ng©n hµng ®a n¨ng kh¶ n¨ng ®¸p øng tÊt
c¸c yªu cÇu dÞch vô cña kh¸ch hµng, thu hót ®îc nhiÒu kh¸ch hµng.
Tuy nhiªn, Ng©n hµng ®a n¨ng còng béc nh÷ng nhîc ®iÓm
khã ®iÒu kiÖn ®Ó t×m hiÓu mét c¸ch s©u s¾c nhu cÇu vèn cña
mét ®¬n kh¸ch hµng, dÉn ®Õn chÊt lîng phôc kh¸ch hµng
kh«ng cao.
5