N c Trà : thu c tr ng sinh b t lão - BS Nguy n Ý Ð c ,ướ ố ườ ấ ễ ứ
Ki u bào M ề ỹ
N c Trà là lo i n c u ng r t ph bi n v i s tiêu th đ ng vào hàng th nhì trênướ ạ ướ ố ấ ổ ế ớ ố ụ ứ ứ
toàn th gi i, sau n c thiên nhiên. ế ớ ướ
N c Trà đ c ch bi n t lá c a m t lo i th c v t có tên khoa h c là Camelliaướ ượ ế ế ừ ủ ộ ạ ự ậ ọ
sinensis. Ng i châu Á bi t th ng th c h ng v c a trà t nhi u ngàn năm vườ ế ưở ứ ươ ị ủ ừ ề ề
tr c. Mãi đ n th k th 17, trà m i đ c dân chúng Âu châu bi t t i mà dùng. ướ ế ế ỷ ứ ớ ượ ế ớ
Các qu c gia s n xu t trà nhi u nh t trên th gi i hi n nay là n Ð , Trung Hoa, Sriố ả ấ ề ấ ế ớ ệ Ấ ộ
Lanka. Ph m ch t c a n c trà tùy thu c gi ng trà, n i tr ng trà, khí h u t i đ aẩ ấ ủ ướ ộ ố ơ ồ ậ ạ ị
ph ng, th i gian thu hái trà, tu i c a trà, cách hái trà và cách ch bi n trà.ươ ờ ổ ủ ế ế
Sau khi ch bi n, trà đ c nhà s n xu t g i cho chuyên viên v trà c a các qu c giaế ế ượ ả ấ ử ề ủ ố
tiêu th đ phân đ nh ph m ch t và c đ nh giá c . Trà càng ngon thì giá càng cao. ụ ể ị ẩ ấ ướ ị ả
Ch bi n :ế ế
Lá trà t i m i hái v đ u đ c r a s ch r i phân lo i.ươ ớ ề ề ượ ử ạ ồ ạ
Cho t i nay, công vi c hái trà v n là b ng tay, tuy t n nhi u nhân l c nh ng có thớ ệ ẫ ằ ố ề ự ư ể
phân lo i ngay lá trà t t, x u. Máy hút đ thu hái lá trà th ng đ c dùng cho cácạ ố ấ ể ườ ượ
lo i trà h ng th ng. Sau khi hái, trà đ c đ a qua nhi u giai đo n ch bi n, v i haiạ ạ ườ ượ ư ề ạ ế ế ớ
cách :
a- “Ép, xé nát r i cu n” b ng máy. Máy s épch t d u t lá trà ra, xé nh , cu n g nồ ộ ằ ẽ ấ ầ ừ ỏ ố ọ
l i thành t ng c c nh , r i s y khô. Cách này dùng cho trà h ng th ng và khi mu nạ ừ ụ ỏ ồ ấ ạ ườ ố
s n xu t nhi u.ả ấ ề
b- Cách c đi n thì ph c t p h n và th c hi n b ng tay v i ba giai đo n chính : ổ ể ứ ạ ơ ự ệ ằ ớ ạ
- Tr i lá trà d i bóng mát đ lá héo khô t nhiên cho d cu n và không làm rách lá; ả ướ ể ự ễ ộ
- Cu n ch t lá l i đ các hóa ch t trong trà hòa l n v i nhau. Có th cu n b ng tayộ ặ ạ ể ấ ẫ ớ ể ộ ằ
ho c b ng máy. ặ ằ
- Ð lá trà oxy hóa ho c lên men v i các hóa ch t có ch a s n trong lá. S oxy hóaể ặ ớ ấ ứ ẵ ự
này phân chia trà ra làm ba lo i: trà Xanh không oxy hóa, trà Ðen, oxy hóa lâu kho ngạ ả
vài ba gi và trà Ô Long ch oxy hóa trong m t th i gian r t ng n. Ngoài ra còn tràờ ỉ ộ ờ ấ ắ
Tr ng: lá trà thu ho ch v đ c h p r i x y khô. Trà cũng đ c p v i các h ngắ ạ ề ượ ấ ồ ấ ượ ướ ớ ươ
v th m c a các lo i hoa ho c trái cây nh trà sen, trà hoa nhài... ị ơ ủ ạ ặ ư
S lên men t o ra m t s tinh d u cho trà, đ ng th i cũng thay đ i m t chút v cácự ạ ộ ố ầ ồ ờ ổ ộ ề
thành ph n hóa ch t c a lá. Ch ng h n Trà Ðen đ c đ oxy hóa lâu th i gian nênầ ấ ủ ẳ ạ ượ ể ờ
còn l i r t ít hóa ch t cathechin và n c trà có m u xanh ho c đ h ng. Trà Xanhạ ấ ấ ướ ầ ặ ỏ ồ
không qua giai đo n oxy hóa nên có t l hóa ch t này cao h n. ạ ỷ ệ ấ ơ
Trà c n đ c c t gi trong đ ch a kín h i, có m u đ c đ tránh ánh sáng, đ n iầ ượ ấ ữ ồ ứ ơ ầ ụ ể ể ở ơ
mát m , khô ráo . Không nên gi trà quá lâu vì trà s bay m t mùi th m. Ng iẻ ữ ẽ ấ ơ ườ
Trung Hoa có kinh nghi m v s c t gi trà v i câu nói: “T u vi t tr n vi t h ng,ệ ề ự ấ ữ ớ ử ệ ầ ệ ươ
trà vi t t n vi t th ” - r u càng đ lâu càng ngon, trà càng đ lâu càng d .ệ ồ ệ ứ ượ ể ể ở
Trên th tr ng, còn th y bán m t lo i n c u ng g i là th o-trà ( Herbal tea ho cị ườ ấ ộ ạ ướ ố ọ ả ặ
tisanes). Ðây không ph i n c u ng làm t lá c a cây trà Camellia sinensis, mà là tả ướ ố ừ ủ ừ
lá, cành, c ho c v c a nhi u th c v t khác nhau, nh là b c hà, lá thìa là, lá chanh,ủ ặ ỏ ủ ề ự ậ ư ạ
g ng, n c g o rang, cam th o, h ng mai.... nên không có h ng v c a trà và khôngừ ướ ạ ả ồ ươ ị ủ
có ch t caffein. ấ
Th o-trà hi n nay r t đ c a chu ng và đ c gi i thi u là có tác d ng v a kíchả ệ ấ ượ ư ộ ượ ớ ệ ụ ừ
thích v a làm th giãn c th , có kh năng lo i tr đ c ch t trong các b ph n, giúpừ ư ơ ể ả ạ ừ ộ ấ ộ ậ
gi m cân. .. ả
Thành ph n hóa ch tầ ấ
Trà không cung c p năng l ng, không có ch t béo, mu i natri, ch t đ m mà ch cóấ ượ ấ ố ấ ạ ỉ
m t ít carbohydrat, vài mu i khoáng nh kali và mangnesium. Trong trà có m t sộ ố ư ộ ố
hóa ch t thu c nhóm Polyphenols v i flavanols, flavandiols, flavonoids, phenelic acid,ấ ộ ớ
tannins, cathechin... Trà còn có caffein, theobromin, theophyllin.
Hàm l ng caffein trong trà xanh là 30mg/ 180ml trà; trà đen có 40mg/ 180ml trà. Sauượ
khi lo i b caffein thì trà ch còn t 2-3mg caffein/ 180ml trà.ạ ỏ ỉ ừ
Nh ng ích l i đ c nêu raữ ợ ượ
Ngoài giá tr dinh d ng nh m t lo i n c u ng, n c trà đã đ c ng i th ngị ưỡ ư ộ ạ ướ ố ướ ượ ườ ườ
xuyên dùng ca t ng vì có nhi u tác d ng t t v i s c kh e c a c th , nh là :ụ ề ụ ố ớ ứ ỏ ủ ơ ể ư
- Tăng s c đ kháng c a c th v i nhi u b nh t t.ứ ề ủ ơ ể ớ ề ệ ậ
- Tăng máu huy t l u thông trong c th .ế ư ơ ể
- Giúp c th b t m t m i, làm tinh th n s ng khoái, trí tu minh m n h n .ơ ể ớ ệ ỏ ầ ả ệ ẫ ơ
- Tăng s chuy n hóa th c ph m, giúp cho s tiêu hóa đ c d dàng. ự ể ự ẩ ự ượ ễ
- Kéo dài tu i th con ng i.ổ ọ ườ
- Phòng ch ng h răng.ố ư
- Làm th giác rõ ràng h n.ị ơ
- Gi i nhi t, giúp tránh tai n n gây ra do nóng n ng. ả ệ ạ ắ
- Giúp bài ti t r u, nicotin trong thu c lá ra kh i c th mau h n.ế ượ ố ỏ ơ ể ơ
- L i ti u ti n, làm n c ti u trong h n .ợ ể ệ ướ ể ơ
- Giúp gi m b t đau nh c x ng kh p....ả ớ ứ ươ ớ
Trung Hoa là qu c gia dùng trà nh m t th n c u ng đ u tiên trên th gi i. Y h cố ư ộ ứ ướ ố ầ ế ớ ọ
Trung Hoa coi trà là m t d c ph m h o h ng. Sách B n Th o Di c a Tr n Tàngộ ượ ẩ ả ạ ả ả ủ ầ
Khí đ i Ð ng vi t” Trà ví v n b nh chi d c”- trà là lo i thu c tr đ c c v nờ ườ ế ạ ệ ượ ạ ố ị ượ ả ạ
th b nh. ứ ệ
Danh y Trung Hoa x a kia là Hoa Ðà cũng t ng có nh n xét: “Dùng trà đ ng có thư ừ ậ ắ ể
làm con ng i thông minh, lanh l i”. Ng i Nh t cũng xem trà nh m t linh d c trườ ợ ườ ậ ư ộ ượ ị
đ c nhi u b nh. Ng i dân Hy l p x a kia coi trà nh m t lo i “lá siêu phàm”-ượ ề ệ ườ ạ ư ư ộ ạ
divine leaf - đ c bi t ch a đ c c m l nh, ho suy n, viêm cu ng ph i... Vào th kặ ệ ữ ượ ả ạ ễ ố ổ ế ỷ
th 19, các khoa h c gia n c Nga g i trà là “thu c tr ng sinh b t lão” -elixir ofứ ọ ướ ọ ố ườ ấ
life- vì nh ng tác d ng t t cho s tu n hoàn, tiêu hóa, th n kinh và mang l i sinh l cữ ụ ố ự ầ ầ ạ ự
cho con ng i.ườ
Nghiên c u khoa h cứ ọ
Vì s ng i u ng n c trà ngày m t gia tăng đ ng th i cũng có nhi u ý ki n khácố ườ ố ướ ộ ồ ờ ề ế
nhau v tác d ng c a trà v i s c kh e, nên trong nh ng th p niên v a qua đã cóề ụ ủ ớ ứ ỏ ữ ậ ừ
nhi u nghiên c u khoa h c v trà. K t qu m t s nghiên c u cho hay các hóa ch tề ứ ọ ề ế ả ộ ố ứ ấ
thu c nhóm polyphenols trong trà có th có m t s tác d ng b o v c th ch ng l iộ ể ộ ố ụ ả ệ ơ ể ố ạ
m t s b nh.ộ ố ệ
Bác sĩ Jeffrey Blumberg, Tr ng phòng Nghiên C u v ch t ch ng oxy hóa c a Ð iưở ứ ề ấ ố ủ ạ
h c Tuffs, Hoa Kỳ phát bi u: “Ngày nay, không ph i là ta ch l u tâm t i sinh t ,ọ ể ả ỉ ư ớ ố
khoáng ch t trong th c ph m, mà c n đ ý t i nh ng ch t dinh d ng th c v t-ấ ự ẩ ầ ể ớ ữ ấ ưỡ ự ậ
phytonutrients -ch ng h n ch t ch ng oxy hóa flavonoid. Trà v i nhi u flavonoid vàẳ ạ ấ ố ớ ề
không cung c p năng l ng là món gi i khát lý t ng cho m i ng i mu n có m tấ ượ ả ưở ọ ườ ố ộ
s c kh e lành m nh”.ứ ỏ ạ
1. Ch ng ung th ố ư
Quan sát cho hay, trà có kh năng ngăn ch n s phát tri n c a t bào ung th nh cóả ặ ự ể ủ ế ư ờ
các hóa ch t g i là polyphenol trong trà, nh tannins, catechins...ấ ọ ư
Năm 1993, bác sĩ Chung S Yang, Ð i h c Rutgers New Jersy, Hoa Kỳ cho hay là tràạ ọ ở
v i ch t polyphenols có kh năng ngăn ch n s thành hình và tăng tr ng c a t bàoớ ấ ả ặ ự ưở ủ ế
ung th . K t qu nghiên c u t i vi n ung th British Columbia bên Canada cho hayư ế ả ứ ạ ệ ư
tannins c a trà có th ngăn ch n s thành hình c a hóa ch t gây ung th nitrosamin. ủ ể ặ ự ủ ấ ư
Vào tháng 12 năm 2005, nhóm nghiên c u t i vi n Karolinska bên Th y Ði n choứ ạ ệ ụ ể
bi t ph n u ng m t ly trà m i ngày có th gi m nguy c ung th bu ng tr ng t iế ụ ữ ố ộ ỗ ể ả ơ ư ồ ứ ớ
50%. Ðó là do tác d ng c a các ch t polyphenols trong trà.ụ ủ ấ
2. Ch ng virusố
M t s nghiên c u t i Hoa Kỳ vào th p niên 1940 cho hay ch t tannins trong trà v iộ ố ứ ạ ậ ấ ớ
v chát c a nó, có tác d ng ch ng l i các virus gây ra b nh cúm. Nghiên c u t i nị ủ ụ ố ạ ệ ứ ạ Ấ
đ cho hay tannins có th vô hi u hóa các tác h i c a virus b nh m n róp-herpesộ ể ệ ạ ủ ệ ụ
simplex. N c trà đ c dùng Liên Bang Sô Vi t x a kia đ ch a b nh ki t l .ướ ượ ở ế ư ể ữ ệ ế ỵ
3. Ch ng h răng ố ư
Kh năng này là do tác d ng c a ch t fluor trong trà. Ðây là m t l i đi m cho nh ngả ụ ủ ấ ộ ợ ể ữ
ng i tiêu th n c không có đ ch t fluor, nh n c gi ng... T i nhi u qu c gia,ườ ụ ướ ủ ấ ư ướ ế ạ ề ố
n c cung c p cho dân chúng đ c cho thêm fluor và nh đó t l h răng gi mướ ấ ượ ờ ỷ ệ ư ả
xu ng r t nhi u. ố ấ ề
K t qu nghiên c u t i Ð i h c Nha khoa Illinois cho hay hóa ch t tannins trong tràế ả ứ ạ ạ ọ ấ
cũng có kh năng di t cácvi khu n gây viêm n u răng. ả ệ ẩ ớ
Nh t B n có s n xu t lo i kem đánh răng có ch a hóa ch t tannins. ậ ả ả ấ ạ ứ ấ
4. Trà v i b nh tim m chớ ệ ạ
Ch t catechins trong trà có th có tác d ng h cholesterol trong máu do đó gi m nguyấ ể ụ ạ ả
c v a x đ ng m ch. Ch t này cũng có kh năng gi m cao huy t áp, làm huy tơ ữ ơ ộ ạ ấ ả ả ế ế
qu n b n m nh h n. K t qu m t nghiên c u Hà Lan cho hay u ng hai, ba lyả ề ạ ơ ế ả ộ ứ ở ố
n c trà m t ngày có th làm gi m nguy c v a x đ ng m ch t i 45%. Ti n sĩ sinhướ ộ ể ả ơ ữ ơ ộ ạ ớ ế
hóa h c Joe Vinson thu c Ð i h c Scranton, Philadelphia, khám phá ra r ng n ng đọ ộ ạ ọ ằ ồ ộ
cholesterol và LDL trong máu c a loài chu t nuôi v i trà xanh và trà đen gi m xu ngủ ộ ớ ả ố
r t nhi u.ấ ề
Tháng 2 năm 2005, các khoa h c gia t i Vi n S c Kh e Nhi Anh Qu c công b m tọ ạ ệ ứ ỏ ố ố ộ
k t qu nghiên c u, theo đó hóa ch t trong trà xanh có kh năng b o v đ i v i cácế ả ứ ấ ả ả ệ ố ớ
t n th ng gây ra vì c n suy tim và tai bi n m ch máu não. ổ ươ ơ ế ạ
Giám đ c Vi n Tim Anh qu c Belinda Linden cho hay trà xanh đã đ c coi nh cóố ệ ố ượ ư
kh năng làm gi m nguy c b nh đ ng m ch tim nh có nhi u ch t ch ng oxy hóaả ả ơ ệ ộ ạ ờ ề ấ ố
trong trà.
Tháng 9 năm 2002, Joseph Judd, Giám đ c Trung Tâm Dinh D ng Beltsville, ti uố ưỡ ể
bang Maryland, cho bi t u ng n c trà liên t c trong 3 tu n l có th làm gi mế ố ướ ụ ầ ễ ể ả
cholesterol LDL t i 10%.ớ
5. Tránh khô n c ướ
U ng nhi u n c trà cũng là m t ph ng th c đ mang nhi u n c vào c th ,ố ề ướ ộ ươ ứ ể ề ướ ơ ể
tránh tình tr ng khô n c. Tuy nhiên, trà là ch t l i ti u nh , nên tác d ng có thạ ướ ấ ợ ể ẹ ụ ể
không h u hi u nh u ng n c thiên nhiên. Thành ra ph i u ng hai ly trà thì m iữ ệ ư ố ướ ả ố ớ
b ng u ng m t ly n c t nhiên.ằ ố ộ ướ ự
6. Tác d ng trên trí nhụ ớ
Tháng 2 năm 2004, nhóm nghiên c u t i Ð i h c Newcastle, Anh qu c, công b r ngứ ạ ạ ọ ố ố ằ
u ng trà đ u đ u m i ngày có th làm tăng trí nh . Các nhà khoa h c đang nghiênố ề ề ỗ ể ớ ọ
c u xem li u các hóa ch t trong trà có tác d ng t t nào cho b nh nhân b sa sút trí tuứ ệ ấ ụ ố ệ ị ệ
nh b nh Alzheimer.ư ệ
M y đi u c n l u ý :ấ ề ầ ư