i
Đề xuất sơ bộ
Phát triển Du lịch cộng đồng
tại vùng đệm Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng
Phong Nha , 30 tháng 6 năm 2012
ii
3
1. GIỚI THIỆU .................................................................................................................. 3
2. MỤC ĐÍCH .................................................................................................................... 4
3. CÁC BƯỚC TIẾP THEO .............................................................................................. 5
3.1. Đánh giá địa điểm nghiên cứu ................................................................................. 5
3.2. Lập kế hoạch và Quản lý ......................................................................................... 7
3.3. Xác nhận của thị trường về đánh giá tính khả thi của sản phẩm tiềm năng .......... 13
4. KẾ HOẠCH HOẠT ĐỘNG......................................................................................... 12
5. MỘT SỐ THÁCH THỨC ............................................................................................ 17
Tài liệu tham khảo ............................................................................................................ 18
Phụ lục .............................................................................................................................. 19
Hình 1. Các thôn được đề xuất thí điểm du lịch cộng đồng............................................... 6
Bảng 1. Khuôn khổ quy hoạch chiến lược đối với du lịch cộng đồng đến năm 2020 (STDP,
2010, trang 73). ........................................................................................................................... 12
Phụ lục 1. Ví dụ về mức thụ hưởng hợp đồng kinh doanh du lịch theo chương trình du
lịch cộng đồng đối với mỗi người dân (trên cơ sở hợp đồng với công ty tour). .............. 19
Phụ lục 2. Danh mục các chi phí phải trả dịch vụ và mức phí ......................................... 19
Phụ lục 3. Phân công trách nhiệm và lợi ích – Kinh nghiệm du lịch cộng đồng ỏ Akha -
(GTZ, 2006, p. 3). ............................................................................................................ 20
Phụ lục 4. Ví dụ về tính toán giá tour .............................................................................. 21
NỘI DUNG
CÁC HÌNH, BẢNG VÀ PHỤ LỤC
3. Các bước tiếp theo
3
Trong khuôn khổ hợp phần hỗ trợ kỹ thuật, GIZ Dự án ‘Bảo tồn và quản lý bền vững
nguồn tài nguyên thiên nhiên khu vực Vườn quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng’, kết nối
phát triển du lịch với các hoạt động nâng cao thu nhập, cải thiện sinh kế cho người dân
địa phương đã được xác định là một trong trọng tâm cần được hỗ trợ (tài liệu chiến lược
GIZ, 2011; Quy hoạch Phát triển du lịch bền vững khu vực VQG PNKB giai đoạn 2011-
2020, tầm nhìn đến 2025, đã được UBND tỉnh phê duyệt vào tháng 11, 2010). Việc phát
triển sản phẩm thủ công truyền thống của địa phương với phát triển du lịch cộng đồng
được xác định có tiềm năng đối với việc hỗ trợ nâng cao cơ hội tăng thu nhập cho người
dân vùng đệm và cung cấp cơ hội thay thế trong cải thiện sinh kế, giúp giảm thiểu sự
phụ thuộc của họ vào nguồn TNTN VQG.
Liên quan đến nội dung này, Quy hoạch PTDLBV khu vực VQG PNKB đã chỉ rõ sự
khác nhau giữa du lịch cộng đồng và du lịch vì lợi ích cộng đồng. Cụ thể du lịch cộng
đồng liên quan đến việc tham gia trực tiếp của cộng đồng địa phương vào việc bán sản
phẩm du lịch, cung cấp trực tiếp các dịch vụ du lịch cho du khách và có cách quản lý
khả tự lập. Du lịch vì lợi ích cộng đồng liên quan đến sự tham gia gián tiếp của cộng
đồng địa phương vào các hoạt động du lịch, ví dụ như thông qua sản xuất hàng hoá địa
phương, thực phẩm và các vật liệu khách để cung cấp cho các dịch vụ du lịch (người
dân địa phương có vai trò bán sản phẩm trung gian). Tuy nhiên, đến này chưa có hoạt
động du lịch cộng đồng nào được kết kết giữa người dân với du khách, cũng như chưa
có du khách nào sử dụng dịch vụ nghỉ tại nhà dân qua đêm. Trên cơ sở tài liệu xác định
chiến lược về chuỗi giá trị du lịch vủa GIZ (2011), khái niệm du lịch vì lợi ích cộng
đồng có thể, ngoài những hình thức khác, tạo thêm cơ hội gia tăng giá trị du lịch cho
người dân bằng cách kết hợp phát triển hàng lưu niệm, thủ công tại địa phương để bán
cho du khách.
Đề xuất sơ bộ này của nhóm cán bộ dự án được dựa trên cơ sở đã được xác định rõ
trong Quy hoạch PTDLBV khu vực VQG PNKB (2010, trang 74), trong đó tại điểm 18
khái niệm du lịch cộng đồng:
Phát triển sản phẩm du lịch cộng đồng ở Vùng đệm
Rà soát và đánh giá thêm các cộng đồng tiềm năng có thể tổ chức hoạt động du lịch
cộng đồng và nâng cao nhận thức về du lịch trong xã, thôn, đánh giá nhu cầu tiềm năng
đối với sản phẩm du lịch cộng đồng ở Vùng đệm, đánh giá nhu cầu về nâng cao năng
lực, khảo sát và đánh giá sản phẩm tour và tính khả thi về cơ chế tài chính.
Ngoài ra, tài liệu liến lược (GIZ, 2011) cũng định hướng các hoạt động hỗ trợ trung hạn
và ngắn hạn, trong đó du lịch cộng đồng được đề xuất kết nối trong tiểu hợp phần hỗ trợ
2: về phát triển sản phẩm mới và tiểu hợp phần 3: kết nối phát triển sản phẩm du lịch với
sinh kế địa phương.
1. GIỚI THIỆU
3. Các bước tiếp theo
4
Đề xuất này tóm lược một số điểm cơ bản dựa trên các tài liệu dự án đối với phát triển
du lịch VQG PNKB, về việc kết nối phát triển sản phẩm với cơ hội cải thiện sinh kế
nhằm cung cấp một số thông tin ban đầu, làm cơ sở thảo luận để xác định các bước triển
khai cụ thể, mang tính thực tế tiếp theo.
Du lịch cộng đồng là một khái niệm đã được áp dụng nhiều nơi, nhằm mục đích chung
cấp cho cộng đồng địa phương cơ hội có thêm thu nhập, phát huy các giá trị truyền
thống văn hoá và ở một số nơi, giúp du khách có cơ hội trải nghiệm thiên nhiên.
Mục đích chính của hợp phần hỗ trợ du lịch cộng đồng của dự án không khác so với các
dự án về du lịch cộng đồng trước đây mà GIZ cũng như một số tổ chức khác đã hộ trợ.
Phát triển du lịch cộng đồng ở khu vực VQG PNKB (và cụ thể hơn trong các hoạt động
chính của dự án là nhằm cung cấp công cụ giúp tăng cường điều kiện KTXH (liên quan
đến hỗ trợ người dân nâng cao sinh kế, giảm nghèo), phát huy các yếu tố văn hoá của
người dân vùng đẹm, đẩy mạnh nổ lực bảo tồn và hỗ trợ cân bằng giới. Vì thế, GIZ, với
vai trò là tổ chức hỗ trợ kỹ thuật, sẽ hỗ trợ trung gian, thông tin liên lạc, kết nối giữa
các bên liên quan, hỗ trợ hành chính và kỹ thuật vận hành về phát triển du lịch cộng
đồng thí điểm tại khu vực VQG PNKB (xem STDP, 2010; GIZ, 2011).
Một số mục đích cụ thể đã được xác định trong Quy hoạch PTDLBV khu vực VQG
PNKB (2010) và tài liệu chiến lược của GIZ (2011) gồm có:
(1) khởi xướng và tăng cường Hợp tác công tư (PPP) hoặc hợp tác công tư kết nối cộng
đồng (CPPP), đảm bảo sự trao đổi giữa nhu cầu của khách hàng, lợi ích lớn hơn cho
cộng đồng về mặt dài hạn và xây dựng kênh xúc tiến
(2) xây dựng cơ hội gia tăng giá trị du lịch (qua hình thức du lịch vì lợi ích cộng đồng
và du lịch cộng đồng)
(3) và hỗ trợ nâng cao tính bền vững trong kinh doanh du lịch từ phí nhu cầu du kahchs
cũng như năng lực cung cấp dịch vụ du lịch (ví dụ như về cơ sở hạ tầng, môi
trường) và năng lực địa phương (đặc biệt làm người dân).
Dự kiến, hoạt động thí đểm du lịch cộng đồng sẽ được thực hiện đến tháng 9/2013.
Trong khi, thường những dự án về du lịch cộng đồng được thiết kế thực hiện trong vòng
2 năm tuy nhiên với đề xuất này, việc thí điểm chỉ đến thời gian nói trên bởi cần xem
xét kỹ các yếu tố đảm bảo tỉnh khả thi:
Dự án du lịch cộng đồng sẽ được kết hợp với hoạt động hỗ trợ phát triển sản phẩm
hàng lưu niệm cho đồng bào dân tộc thiểu số, địa bàn được chọn sẽ là địa bàn thí
điểm đối với phát triển du lịch cộng đồng sau này (một số hộ trong thôn đã có ý kiến
2. MỤC ĐÍCH
3. Các bước tiếp theo
5
rất ủng hộ về du lịch cộng đồng, đồn biên phòng và chính quyền xã cũng có mong
muốn và ủng hộ).
Cán bộ dự án đã nắm địa điểm đề xuất cụ thể cũng như thiết lậo mối liên hệ với chính
quyền địa phương và một số hộ gia đình lớn tuổi
Một số đầu tư về việc tiếp cận đã được cán bộ dự án dự kiến
Vận dụng những kinh nghiệm thực tiễn từ các mô hình phát triển du lịch cộng đồng
đã có
Cách thức tiếp cận trực tiếp, cầm tay chỉ việc hơn là lập kế hoạch dài hạn mà kết quả
thực tiễn lại hạn chế
Cán bộ dự án cũng nhận thấy một số khó khăn, thách thức trong đề xuất này (xem phần
cuối của đề xuất).
Các bước tiếp theo sẽ hỗ trợ thu thập các thông tin cần thiết để phát triển du lịch cộng
đồng ở khu vực VQG PNKB, trên cơ sở đó sẽ cung cấp hướng dẫn ban đầu về các bước
tiển khai cụ thể về ngắn và trung hạn, bao gồm cả đánh giá địa điểm, nhu cầu của các
bên (bên cung, bên cầu) cũng như xác định mối quan hệ công việc, phối hợp thực hiện
giữa các bên liên quan.
Quy hoạch PTDLBV đã nêu rõ một số điểm tiềm năng để phát triển du lịch cộng đồng:
(1) Bản Arem (thuộc xã Tân Trạch, huyện Bố Trạch, dọc theo đường 20)
(2) Bản Rục (thôn ), khoảng 30 đi từ đường quốc lộ 15, khu vực mở rộng VQG
PNKB
Bên cạnh đó, nhóm cán bộ dự án đề xuất thêm 3 địa điểm có tiềm năng nữa – dựa trên
kết quả khảo sát nhanh về tiềm năng phát triển sản phẩm mây tre đan truyền thống,
thuộc huyện Minh Hoá (xem hình 1):
(3) Thôn Hát / Phú Nhiêu, xã Thượng Hóa
(4) bản Kaing Village, xã Trọng Hóa
(5) bản Y-Leeng, xã Dân Hoá
3.1. Đánh giá địa điểm nghiên cứu
3. CÁC BƯỚC TIẾP THEO