TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG
KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ
CHUYÊN NGÀNH: KINH TẾ ĐỐI NGOẠI
-----o0o-----
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI: PHÒNG NGỪA RỦI RO LÃI SUẤT THÔNG QUA
CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH TRONG KINH DOANH NGÂN HÀNG
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Ngọc Diệp
Lớp : A8 – K43B
Giáo viên hướng dẫn : PGS.TS. Nguyễn Thị Quy
Hà Nội - 2008
MỤC LỤC
GIẢI THÍCH CÁC THUẬT NGỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HÌNH VẼ
LỜI CẢM ƠN
Lời mở đầu.................................................................................................................. 1
CHƢƠNG I ................................................................................................................. 3
Lý luận chung về rủi ro lãi suất và việc phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua
các công cụ phái sinh trong kinh doanh ngân hàng ............................................ 3
I/ Khái quát chung về hoạt động kinh doanh ngân hàng ...................................... 3
1. Khái niệm về Ngân hàng thƣơng mại ...................................................................... 3
2. Chức năng và các hoạt động kinh doanh cơ bản của NHTM ................................. 4
2.1 Chức năng của NHTM .......................................................................................... 4
2.2 Các hoạt động kinh doanh cơ bản của NHTM ....................................................... 5
3. Những rủi ro chủ yếu trong kinh doanh ngân hàng ................................................ 7
II/ Những vấn đề cơ bản về lãi suất và rủi ro lãi suất trong kinh doanh ngân
hàng.......................................................................................................................... 8
1. Khái niệm về lãi suất ................................................................................................ 8
2. Phân loại lãi suất ......................................................................................................10
2.1 Phân loại theo nguồn sử dụng ..............................................................................10
2.2 Phân loại theo giá trị thực ...................................................................................10
2.3 Phân loại theo phương pháp tính lãi ....................................................................10
2.4 Phân loại theo tiền ...............................................................................................11
2.5 Phân loại theo độ dài thời gian ............................................................................11
3. Rủi ro lãi suất ...........................................................................................................11
3.1 Khái niệm rủi ro lãi suất ......................................................................................11
3.2 Phân loại rủi ro lãi suất .......................................................................................12
3.2.1 Rủi ro định giá lại hay Rủi ro kỳ hạn bất cân xứng .................................12
3.2.2 Rủi ro cơ bản ..........................................................................................13
3.2.3 Rủi ro đường cong lãi suất thay đổi ........................................................14
3.2.4 Rủi ro quyền chọn đi kèm .......................................................................15
4. Phƣơng pháp lƣợng hoá rủi ro lãi suất ...................................................................15
III/ Các công cụ phái sinh và nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro lãi suất ................... 21
1. Lịch sử ra đời và phát triển của các công cụ phái sinh ..........................................21
2. Khái niệm về hợp đồng phái sinh ............................................................................23
3. Các loại hợp đồng phái sinh cơ bản ........................................................................24
3.1 Hợp đồng kỳ hạn ..................................................................................................24
3.2 Hợp đồng tương lai ..............................................................................................25
3.3 Hợp đồng quyền chọn ..........................................................................................27
3.4 Hợp đồng hoán đổi .............................................................................................28
4. Nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua các công cụ phái sinh ..............29
4.1 Khái niệm ............................................................................................................29
4.2 Cơ chế thực hiện ..................................................................................................31
4.2.1 Nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro lãi suất bằng hợp đồng kỳ hạn lãi suất.............31
4.2.2 Nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro lãi suất bằng hợp đồng tương lai lãi suất .........34
4.2.3 Nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng quyền chọn lãi suất..................36
4.2.4 Nghiệp vụ phòng ngừa rủi ro bằng hợp đồng hoán đổi lãi suất .....................39
4.3 Lợi ích .................................................................................................................40
4.4 Rủi ro ...................................................................................................................41
IV/ Kinh nghiệm về phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua các công cụ phái sinh
và bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .................................................................. 42
1. Tổng quan chung về sử dụng công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro lãi suất tại
một số nƣớc trên thế giới .............................................................................................42
2. Kinh nghiệm từ một số quốc gia Châu á .................................................................43
3. Bài học kinh nghiệm cho Việt Nam .........................................................................46
Chƣơng ii .................................................................................................................. 48
Thực trạng phòng ngừa rủi ro lãi suất trong kinh doanh ngân hàng thông qua
các công cụ phái sinh tại việt nam ........................................................................ 48
I/ Vài nét chung về hệ thống NHTM và rủi ro lãi suất tại các NHTM VN hiện
nay .......................................................................................................................... 48
1. Khái quát chung về hệ thống NHTM VN hiện nay ................................................48
2. Tình hình kinh doanh của các NHTM VN trong thời gian gần đây ......................50
II/ Thực trạng phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua các công cụ phái sinh tại
các NHTM VN ....................................................................................................... 51
1. Vấn đề rủi ro lãi suất tại các NHTM VN ................................................................52
2. Thực trạng phòng ngừa rủi ro lãi suất tại các NHTM VN .....................................54
3. Thực trạng phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua các công cụ phái sinh tại các
NHTM VN ...................................................................................................................56
3.1 Quá trình hình thành và phát triển thị trường phái sinh ở Việt Nam .....................56
3.2 Nguồn luật trong nước điều chỉnh các hoạt động phòng ngừa rủi ro lãi suất thông
qua các công cụ phái sinh ..........................................................................................59
3.3 Tình hình sử dụng các công cụ phái sinh để phòng ngừa rủi ro lãi suất tại các
NHTM VN..................................................................................................................64
3.3.1 Thực trạng sử dụng các hợp đồng kỳ hạn lãi suất (FRA) .........................64
3.3.2 Thực trạng sử dụng các hợp đồng tương lai lãi suất ...............................65
3.3.3 Thực trạng sử dụng các hợp đồng quyền chọn lãi suất ............................65
3.3.4 Thực trạng sử dụng các hợp đồng hoán đổi lãi suất ................................66
III/ Đánh giá chung ............................................................................................... 71
1. Các kết quả đạt đƣợc ...............................................................................................71
2. Hạn chế và nguyên nhân .........................................................................................72
2.1 Hạn chế ...............................................................................................................72
2.2 Nguyên nhân ........................................................................................................74
CHƢƠNG III ............................................................................................................ 81
GIảI PHáP PHáT TRIểN HOạT động phòng ngừa rủi ro lãi suất thông qua các
công cụ phái sinh trong kinh doanh ngân hàng trong thời kỳ hội nhập kinh tế
quốc tế .................................................................................................................... 81
I/ Sự cần thiết của việc đẩy mạnh hoạt động phòng ngừa rủi ro lãi suất thông
qua các công cụ phái sinh tại các NHTM VN trong thời kỳ hội nhập kinh tế
quốc tế .................................................................................................................... 81
1. Quá trình tự do hoá thị trƣờng tài chính và tác động đến hệ thống NHTM VN ...81
2. Tiềm năng của thị trƣờng tài chính VN cho việc phát triển các công cụ phái sinh
để phòng ngừa rủi ro lãi suất ......................................................................................83
3. Xu hƣớng phát triển hoạt động phái sinh trong phòng ngừa rủi ro lãi suất tại các
NHTM VN ...................................................................................................................87
II/ Các giải pháp nhằm phát triển hoạt động phòng ngừa rủi ro lãi suất thông
qua các công cụ phái sinh tại các NHTM VN ...................................................... 89
1. Giải pháp vĩ mô ........................................................................................................89
1.1 Hoàn thiện và phát triển thị trường tài chính, tiền tệ theo chiều sâu .....................89
1.2 Hoàn thiện môi trường pháp lý ............................................................................90
1.3 Hiện đại hoá hạ tầng thanh toán liên ngân hàng ..................................................94
1.4 Thành lập Sở giao dịch cho các hợp đồng phái sinh .............................................94
2. Giải pháp vi mô ........................................................................................................95
2.1 Các ngân hàng cần có nhận thức rõ ràng về sự cần thiết của việc sử dụng CCPS để
phòng ngừa rủi ro lãi suất .........................................................................................95
2.2 Ký kết thoả thuận khung với các ngân hàng nước ngoài .......................................96
2.3 Đào tạo nguồn nhân lực .......................................................................................97
2.4 Hoàn thiện cơ cấu tổ chức trong quản lý rủi ro lãi suất và phát triển các CCPS .97
2.5 Đẩy mạnh việc tuyên truyền, marketing về sản phẩm tới khách hàng....................98
2.6 Hiện đại hoá công nghệ ngân hàng ......................................................................99
2.7 Tăng cường cơ chế kiểm soát nội bộ .................................................................. 100
III/ Một số kiến nghị ........................................................................................... 100
Kết luận ................................................................................................................... 103