Phòng ngừa tai biến mạch
máu não thế nào?
Tai biến mạch máu não (TBMMN) là một thuật ngữ chung để chỉ các
bệnh nhồi máu não (do tắc mạch não) và chảy máu não (do xuất huyết não).
Bệnh hay gặp ở người lớn tuổi. Nguyên nhân chủ yếu của bệnh là do vữa xơ
động mạch và tăng huyết áp. Đôi khi do các cục huyết khối từ nơi khác gây
thuyên tắc động mạch não như huyết khối trong tâm nhĩ, tâm thất hay gặp ở
những bệnh nhân bị rối loạn nhịp tim (rung nhĩ), nhồi máu cơ tim, suy tim
nặng, bệnh van tim... Việc phòng ngừa bệnh phụ thuộc vào các yếu tố nguy
cơ của mỗi người.
Những ai có nguy cơ bị TBMMN?
TBMMN là tình trạng một phần não bị hư hại đột ngột do mất máu
nuôi do tắc hoặc vỡ mạch máu não. Khi thiếu máu lên não, các tế bào não sẽ
ngưng hoạt động và sẽ chết đi trong vài phút. Hậu quả là các vùng cơ thể do
phần não đó điều khiển sẽ ngưng hoạt động, dẫn tới yếu liệt, tê, mất cảm
giác nửa người, không nói được hoặc hôn mê, thậm chí là tử vong nếu
không được cấp cứu kịp thời. Nhiều trường hợp được cứu sống nhưng có thể
bị tàn phế suốt đời, giảm tuổi thọ và không còn khả năng lao động, khó hoà
nhập cuộc sống bình thường.
TBMMN xuất hiện do lòng động mạch máu nuôi não bị tắc do mảng
xơ mỡ đóng ở thành mạch dày lên dần, làm hẹp lòng mạch; Xuất hiện cục
máu đông di chuyển từ tim do tim bị bệnh loạn nhịp hoặc bệnh hẹp - hở van
tim khiến máu ứ lại, đóng thành cục máu đông trong tim, sau đó chảy lên
não làm kẹt lại gây tắc mạch máu não; Xuất huyết não (mạch máu bị vỡ làm
chảy máu, chèn ép não bộ) và xuất huyết khoang dưới nhện (mạch máu bị
phình rồi vỡ ra làm máu chảy vào khoang trống bao quanh não).
Người có nguy cơ TBMMN cao là người trên 55 tuổi, người bị tăng
huyết áp, đái tháo đường, vữa xơ động mạch, rối loạn lipid máu, các bệnh
mạch vành, van tim, loạn nhịp tim, hút thuốc lá, béo phì- thừa cân, lười vận
động và bị stress nặng hay thường xuyên.
Phòng ngừa bệnh như thế nào?
Mặc dù TBMMN là bệnh nguy hiểm song hoàn toàn có thể giảm được
nguy cơ bệnh nếu biết cách phòng ngừa, đó là:
Liệu pháp thay đổi lối sống (thực hiện chế độ ăn kiêng và hoạt động
thể lực) là biện pháp quan trọng làm giảm nguy cơ bị vữa xơ động mạch nói
chung và tai biến mạch máu não nói riêng. Liệu pháp thay đổi lối sống bao
gồm: Cai thuốc lá; có chế độ dinh dưỡng giàu vitamin, khoáng chất, hạn chế
ăn quá nhiều chất béo và các thực phẩm giàu calo, liệu pháp dinh dưỡng còn
nhằm làm giảm lượng lipid máu, giảm huyết áp và giảm đường máu nếu
bệnh nhân bị đái tháo đường; Tăng hoạt động thể lực sẽ làm cải thiện tình
trạng tim mạch và làm cải thiện các yếu tố nguy cơ tim mạch như rối loạn
lipid máu, béo phì và tăng huyết áp.
Phòng ngừa tình trạng đông máu bằng thuốc: Tình trạng tăng đông có
thể ảnh hưởng đến bệnh lý tim mạch. Điều trị bằng aspirin có lợi trong
phòng ngừa tiên phát và thứ phát cho các bệnh nhân bị nhồi máu não. Liều
điều trị nên lựa chọn là liều có hiệu quả cao nhất với tác dụng phụ ít nhất.
Các bệnh nhân có nguy cơ cao hay những người có kèm theo tăng huyết áp,
rối loạn lipid máu hoặc bệnh tim mạch (bệnh động mạch vành, đột quỵ hay
bệnh mạch máu ngoại biên) nên được điều trị bằng aspirin 75-100 mg/ngày.
Nếu bệnh nhân bị dị ứng với aspirin, các thuốc ức chế ngưng tập tiểu cầu
khác như clopidogrel 75mg/ngày có thể được dùng thay thế ở các bệnh nhân
có nguy cơ cao.
Điều trị rối loạn lipid máu: Những người trên 45 tuổi cần được kiểm
tra lipid máu định kỳ, bao gồm cholesterol toàn phần, LDL-C, triglycerid và
HDL-C sau khi nhịn đói 10-12 giờ. Nên kiểm tra định kỳ lượng lipid máu 6-
12 tháng/lần. Mục tiêu điều trị rối loạn lipid máu là LDL-C dưới 2,6 mmol/l
(100mg/dl), triglycerid dưới 2,3 mmol/l (200 mg/dl) và HDL-C bằng hoặc
trên 1,0mmol/l (40mg/dl). Tuy nhiên, cần cân nhắc giữa lợi ích và giá thành,
cũng như các tác dụng phụ có thể gặp khi dùng thuốc liều cao. Điều trị bằng
thuốc phải kết hợp với liệu pháp thay đổi lối sống. Liều thuốc được tăng dần
đến khi đạt được nồng độ LDL-C mục tiêu.
Kiểm soát trị số huyết áp: Tăng huyết áp rất hay gặp ở người có tuổi.
Tăng huyết áp làm tăng nguy cơ bị các biến chứng tim mạch (đột quỵ, bệnh
động mạch vành và mạch máu ngoại biên). Mục tiêu điều trị nhằm đạt trị số
huyết áp dưới 140/90mmHg. Thay đổi lối sống và dùng thuốc được áp dụng
cho các bệnh nhân có huyết áp trên 140/90mmHg. Các nghiên cứu gần đây
cho thấy việc quan trọng nhất trong điều trị tăng huyết áp là đạt được trị số
huyết áp mục tiêu. Nguyên tắc sử dụng thuốc hạ áp là nên bắt đầu với một