Phòng và điều trị bệnh lở mồm long
móng ở dê
Bệnh lở mồm long móng (LMLM) là một bệnh truyền nhiễm cấp tính
do virus Picornaviridae gây ra trên loài động vật móng guốc chẵn (móng chẻ
đôi) như trâu, bò, dê, cừu, hươu, nai... Bệnh có khả lây lan rất mạnh, gây hậu
quả nghiêm trọng về kinh tế, xã hội và bảo vệ môi trường.
Hiện nay, cả nước có 462 xã của 164 huyện thuộc 164 huyện thuộc 40
tỉnh, thành phố có gia súc mắc bệnh LMLM. Tổng số gia súc mắc bệnh tính
đến 31/5/2006 là 13.136 con trâu, bò và 2.035 con lợn. Số gia súc chết và
tiêu hủy là 288 con trâu, bò và 17.510 con lợn.
Tuy LMLM xuất hiện ở dê, cừu ít hơn trâu, bò. Song đây là loại bệnh
nhiễm do virút và khả năng lây lan mạnh và hầu như không có phương pháp
điều trị hiệu quả nên dễ gây thiệt hại lớn cho người chăn nuôi. Nếu dê con
mắc bệnh LMLM thường dễ chết đột ngột, dê mẹ có chửa thường bị sảy
thai, nếu đang nuôi con thì dê mẹ không cho bú nữa. Dê trưởng thành mắc
bệnh này thì dễ chết do đói và kiệt sức bởi đau mồm, lưỡi và long móng nên
không thể ăn và di chuyển được. Vì vậy, để tránh các tổn thất do bệnh
LMLM gây nên cho ngành chăn nuôi dê, người nuôi dê cần chú ý phòng và
điều trị bệnh LMLM cho dê, nhất là ở thời điểm đang có dịch LMLM ở gia
súc như hiện nay.
Dê mắc bệnh LMLM thường có các triệu chứng lâm sàng sau:
+ Kém linh hoạt, lờ đờ. Đi tập tễnh sau chỉ nằm 1 chỗ. Sốt cao (40-
41<sup>0</sup>C). Miệng, mũi khô. Kém ăn rồi bỏ ăn do xuất hiện nhiều
mụn nước nhỏ bằng hột đậu mọc sâu ở lớp niêm mạc mồm, vành mõm,
nướu răng, lưỡi gây đau đớn.
+ Long móng: Bàn chân sưng to. Phần tiếp giáp giữa móng và chân bị
nổi mụn nước, sau vỡ ra, nhiễm trùng lở loét, nung mủ. Bệnh nặng có thể tụt
móng.
+ Dê cái còn xuất hiện mụn trên bầu vú nên nếu đang nuôi con sẽ
không cho con bú nữa vì rất đau.
+ Các vùng da có mụn trở nên tái xám.
+ Sau khi các mụn vỡ ra sẽ để lại các vết loét rất sâu và làm dê rất đau
đớn.
Nguyên nhân:
Bênh LMLM gây ra do một loại virút có khả năng truyền nhiễm rất
cao. Mầm bệnh có thể tồn tại trong cơ thể (2-3 năm với bò, 9 tháng ở dê) và
có nguy cơ xảy ra sau khi đã hết các triệu chứng lâm sàng. Bệnh lây lan theo
đường thức ăn, nước uống và hô hấp do virút xâm nhập vào mắt, niêm mạc
từ không khí. Chủ yếu bệnh lây qua đường không khí với cự ly trung bình
truyền lây 10km (nếu theo gió hoặc trên mặt nước bằng phẳng có thể truyền
đến 200 km). Động vật mắc bệnh thì chứa virus ở dịch mụn nước, nước bọt,
nước tiểu và phân nên càng dễ lây lan trong không khí.
Điều trị:
- Không có biện pháp nào điều trị được bệnh này khi dê đã mắc bệnh
ở mức nặng.
- Đối với dê mới bị nhiễm bệnh:
+ Nhốt cách ly.
+ Dùng thuốc an thuần, giảm đau để tránh dê giãy giụa, tăng tần số hô
hấp gây khả năng lây lân mạnh.
+ Dùng dung dịch axit axetic loãng hoặc dung dịch thuốc tím 0,1%,
phèn chua 2%, gentian violet, cồn Iốt 10%, dấm chua, nước chanh vắt, nước
trà, nước khế ép, nước muối ấm,... hiệu quả hơn là dùng Vimekon (10g pha
với 2 lít nước) để rửa vết thương ngày 2 –3 lần để phòng nhiễm trùng, ruồi
nhặng và giúp vết loét mau lành.
+ Tiêm kháng sinh Procain penicilin 1ml/10-20kg/trọng lượng hoặc
Marbovitryl 1ml/10kg trọng lượng, ngày 1 lần, liên tục 3 ngày để đề phòng
bội nhiễm. Bôi thuốc mỡ Penicilin, Tetracilin vào vết thương.
+ Bôi các chất sát trùng, hút mủ, chống lên da non vào các vết loét ở
móng như bột than xon trộn với dầu lạc, diêm sinh, băng phiến. Đề phòng
ruồi, nhặng đẻ trứng vào kẽ móng, dùng cresin pha loãng hoặc thuốc lào,
băng phiến đắp vào vết thương.
+ Bổ sung dinh dưỡng để tăng sức đề kháng cho dê và thức ăn chứa
axit để có thể điều chỉnh độ pH đường ruột (pH = 5,0) nhằm tăng khả năng
diệt khuẩn.
Dập dịch:
- Công bố dịch. Tiêu hủy gia súc chết cùng với chất độn chuồng, chất
thải.
- Cách ly và sát trùng nơi ô nhiễm hàng ngày bằng vôi bột, formol
2%.
- Sữa dê phải đun sôi kỹ mới cho dê con uống.
- Tiêu độc bãi chăn thả sau 1 tháng mới sử dụng lại.