TRƯỜNG ĐẠI HỌC TÂY NGUYÊN
KHOA CHĂN NUÔI THÚ Y
BÀI GIẢNG
BỆNH TRUYỀN NHIỄM ĐỘNG VẬT 1
(Lưu hành nội bộ)
Biên soạn: ThS. Nguyễn Thị Vân Anh
Đắk Lắk, năm 2025
2
MỤC LỤC
1. MỞ ĐẦU.................................................................................................11
1 Nhiệm vụ, vị trí và nội dung của học phần..........................................11
1.1 Nhiệm vụ........................................................................................11
1.2 Vị trí...............................................Error! Bookmark not defined.
1.3 Nội dung.........................................................................................11
1.4 Liên quan tới các môn học khác....Error! Bookmark not defined.
2 Sơ lược lịch sử nghiên cứu...................................................................11
Chương 1......................................................................................................13
ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH TRUYỀN NHIỄM VÀ SỨC ĐỀ KHÁNG CỦA
CƠ THỂ ĐỐI VỚI BỆNH................................................................................... 14
1 ĐẶC ĐIỂM CỦA BỆNH TRUYỀN NHIỄM..................................... 14
1.1 Đặc điểm chung............................................................................. 14
1.2 Hiện tượng nhiễm trùng.................................................................18
1.3 Phương thức tác động của mầm bệnh............................................24
1.4 Các loại nhiễm trùng......................................................................29
1.5 Quá trình tiến triển của bệnh truyền nhiễm...................................31
1.6 Các thể bệnh...................................................................................33
2 Sức đề kháng của cơ thể đối với bệnh truyền nhiễm...........................34
2.1 Các yếu tố đề kháng không đặc hiệu của cơ thể............................35
2.2 Kháng thể đặc hiệu.........................................................................41
2.3 Miễn dịch....................................................................................... 45
2.4 Dị ứng.............................................................................................47
2.5 Các yếu tố ảnh hưởng đến sức đề kháng của cơ thể......................49
Chương 2. QUÁ TRÌNH SINH DỊCH....................................................... 56
2.1 Các khâu của quá trình sinh dịch...................................................... 56
2.1.1 Nguồn truyền nhiễm (nguồn bệnh).............................................56
2.1.2 Yếu tố truyền lây (nhân tố trung gian)....................................... 58
2.1.3. Khối cảm nhiễm (động vật thụ cảm).........................................61
2.2 Cơ chế và phương thức truyền bệnh.................................................61
3
2.2.1 Cơ chế truyền bệnh..................................................................... 61
2.2.2 Phương thức truyền lây...............................................................62
2.3 Các nhân tố ảnh hưởng đến quá trình sinh dịch................................63
2.3.1 Các nhân tố thiên nhiên.............................................................. 63
2.3.2 Các nhân tố xã hội.......................................................................64
2.3.3 Tính quy luật của dịch................................................................ 65
2.3.4 Học thuyết nguồn dịch thiên nhiên.............................................67
Chương 3......................................................................................................69
PHÒNG CHỐNG BỆNH TRUYỀN NHIỄM.............................................69
3.1 Nguyên lý công tác phòng chống dịch..............................................69
3.2 Các biện pháp phòng bệnh truyền nhiễm..........................................69
3.2.1 Biện pháp đối với nguồn bệnh....................................................69
3.2.2 Biện pháp đối với các nhân tố trung gian..................................70
3.2.3 Biện pháp đối với động vật thụ cảm...........................................78
3.3 Các biện pháp chống bệnh truyền nhiễm..........................................94
3.3.1 Biện pháp đối với nguồn bệnh....................................................94
3.3.2 Biện pháp đối với nhân tố trung gian......................................... 97
3.3.3 Biện pháp đối với động vật thụ cảm...........................................98
3.4 Khống chế và tiêu diệt bệnh truyền nhiễm..................................... 101
3.4.1 Khống chế bệnh truyền nhiễm..................................................101
3.4.2 Tiêu diệt bệnh truyền nhiễm.....................................................101
Chương 4. MỘT SỐ BỆNH TRUYỀN NHIỄM THƯỜNG GẶP TRÊN
CÁC LOÀI ĐỘNG VẬT................................................................................... 103
Bài 1. Bệnh lở mồm long móng................................................................103
1 Lịch sử và sự phân bố..................................................................... 103
2 Căn bệnh..........................................................................................104
3 Dịch tễ học..........................................................................................106
3.1 Loài mắc bệnh..............................................................................106
3.2 Chất chứa mầm bệnh................................................................... 107
3.3 Đường xâm nhập và lây lan.........................................................107
4
3.4 Cách sinh bệnh.............................................................................108
4 Triệu chứng.........................................................................................109
4.1 Bệnh ở trâu, bò.............................................................................109
4.2 Bệnh ở lợn....................................................................................110
4.3 Bệnh trên dê, cừu......................................................................... 111
4.4 Bệnh ở người................................................................................111
5 Bệnh tích.............................................................................................111
6 Chẩn đoán...........................................................................................112
6.1 Chẩn đoán lâm sàng, dịch tễ........................................................112
6.2 Chẩn đoán xét nghiệm................................................................. 112
7 Phòng bệnh......................................................................................... 112
7.1 Nguyên tắc phòng bệnh............................................................... 113
7.2. Phòng bệnh bằng vaccin.............................................................. 113
7.3. Phòng bệnh bằng vệ sinh............................................................. 113
8 Điều trị................................................................................................114
Bài 2. BỆNH TỤ HUYẾT TRÙNG TRÂU BÒ...................................... 116
1 Lịch sử và địa dư bệnh lý................................................................... 116
2 Căn bệnh.............................................................................................116
3 Dịch tễ học..........................................................................................117
3.1 Loài mắc bệnh..............................................................................117
3.2 Chất chứa mầm bệnh................................................................... 117
3.3 Đường xâm nhập và lây lan.........................................................118
3.4 Cơ chế sinh bệnh..........................................................................118
4 Triệu chứng.........................................................................................118
4.1 Thể quá cấp.................................................................................. 118
4.2 Thể cấp tính..................................................................................119
4.3 Thể mãn tính................................................................................ 119
5 Bệnh tích.............................................................................................119
6 Chẩn đoán...........................................................................................120
6.1 Chẩn đoán dịch tễ, lâm sàng........................................................120
5
6.2 Chẩn đoán vi khuẩn học...............................................................120
6.3 Chẩn đoán huyết thanh học..........................................................120
7 Phòng bệnh......................................................................................... 120
7.1 Phòng bệnh bằng vệ sinh............................................................. 121
7.2 Phòng bệnh bằng vaccin................Error! Bookmark not defined.
8 Điều trị................................................................................................121
8.1 Dùng kháng huyết thanh..............................................................121
8.2 Điều trị bằng kháng sinh..............................................................121
Bài 3. BỆNH DỊCH TẢ LỢN CHÂU PHI (African swine fever)............122
1 Lịch sử và địa dư bệnh lý................................................................... 122
2 Căn bệnh.............................................................................................124
2.1 Phân loại.......................................................................................124
2.2 Hình thái, cấu trúc........................................................................124
2.3 Tính chất nuôi cấy........................................................................124
2.4 Sức đề kháng................................................................................124
3 Dịch tễ học..........................................................................................124
3.1 Loài vật mắc bệnh........................................................................124
3.2 Phương thức truyền lây................................................................125
3.3 Cơ chế sinh bệnh..........................................................................127
3.4. Một số yếu tố nguy cơ làm lây lan bệnh theo vùng địa lý.......... 128
4. Triệu chứng.........................................................................................129
5 Bệnh tích.............................................................................................129
5.1 Bệnh tích đại thể.......................................................................... 129
5.2 Bệnh tích vi thể............................................................................ 129
6 Chẩn đoán...........................................................................................130
7 Phòng bệnh......................................................................................... 130
7.1 Vệ sinh phòng bệnh..................................................................... 130
7.2 Phòng bệnh bằng vacxin..............................................................130
8. Trị bệnh...............................................................................................130
Bài 4. BỆNH DỊCH TẢ LỢN CỔ ĐIỂN.................................................. 131