Các phương pháp phát hiện virus gây bệnh cho lan
[10/12/2008 - Sinh học Việt Nam]
Đối với các nhà vườn lan thì việc khó khăn nh
ất và nguy hại nhất
là s
ự gây hại nghiêm trọng của các tác nhân gây bệnh cho cây
lan, gồm có côn trùng, nấm, vi khuẩn, virus. Trong đó, mức
đ
tác h
ại do virus gây ra là nghiêm trọng nhất vì không phát hiện
sớm ở giai đoạn đầu và mức độ lây lan cao. Trong đó hai lo
ại
virus chính gây hại nghiêm trọng cho lan là virus CymMV
(Cymbidium mosaic virus) và ORSV (
Odontoglossum ringspot
virus). Do vậy, việc phát hiện sớm để ngăn ng
ừa và kiểm soát
virus gây nhiễm là vấn đề then chốt đ
ặt ra cho các nhà nông
cũng như là các nhà nghiên cứu nuôi trồng lan. Mà đ
làm sao có thể dể dàng phát hiện và chẩn đoán s
ớm 2 loại virus
này bằng các kỹ thuật thật đơn giản, ít tốn kém và đầu t
ư là đi
bận tâm rất lớn của các nhà nông.
Cũng đã có rất nhiều nghiên cứu tìm phương pháp tối ưu nhất đ
ể phát hiện 2 loại virus này, bao
gồm các phương pháp miễn dịch như
ELISA, RIPA (rapid immunofilter paper assay) [3]; phươn
pháp PCR; các test nhanh; phương pháp sắc ký; … Hiện nay, cũng có nhiều sản phẩm
đang lưu
hành trên thị trường dung để phát hiện 2 loại virus này như kit DAS-ELISA c
ủa hãng DSMZ (D
0187, D-0493, D-0100) [8], các test thử nhanh của Agdia [6], các kit Monoplex, Multiplex RT-
PCR,…
I. PHÁT HIỆN VIRUS GÂY HẠI LAN BẰNG CÁC TEST THỬ NHANH
Các loại test thử nhanh này dùng đ
ể sàng lọc và phát hiện sớm các mẫu nghi ngờ bị nhiễm bệnh
nhằm ngăn ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả. Cách sử dụng các loại test thử này rất
đơn gi
nhanh chóng và không cần đầu tư trang thiết bị hiện đại hay kiến thức chuyên sâu nh
ư phương
pháp chẩn đoán khác ELISA, PCR; chúng rất tiện lợi khi mang theo và thực hiện ở bất cứ n
ơi nào
trong nhà kính hay vườn nuôi mà không cần gửi mẫu đến phòng thí nghi
ệm; vì vậy chúng rất phù
hợp và tiện lợi cho nông dân nuôi trồng lan. Và giá thành so với ph
ương pháp ELISA hay PCR c
ít hơn rất nhiều.
V
ề nguyên tắc của các test này là dựa vào phản ứng tạo màu khi có sự hiện diện của 1 kháng
nguyên (protein màng bao c
ủa virus) kết hợp chuyên biệt với kháng thể tạo phức hợp có màu nhìn
thấy được bằng mắt thường.
Hiện nay, trên thị trư
ờng thế giới có rất nhiều dạng test kit này của các công ty nổi tiếng, có uy tín; ở
đây tôi xin giới thiệu 1 số sản phẩm để tham khảo:
1. Kit Agdia Orchid ImmunoStrip®[6]
Kit thử nhanh Agdia Orchid ImmunoStrip® của hãng Agdia (www.agdia.com) là 1 trong nh
ững kít
phát hiện nhanh dược sử dụng phổ biến nhất để phát hiện đ
ồng thời 2 loại virus gây bệnh cho thực
vật, virus chính gây tác hại nghiêm trọng cho công tác nuôi trồng lan là
Cymbidium mosaic virus
(CymMV) và Odontoglossum ringspot virus (ORSV). Kit này rất tiện lợi cho việc phát hiện đ
ồng thời
cả hai lọai virus trên chỉ trong vòng ít phút. Kết quả được thể hiện rất rõ ràng và cách s
ử dụng
giản, tiện lợi khi dùng bất cứ ở đâu trong vư
ờn hay nhà kính. Chỉ cần cho mẫu nghi ngờ vào túi
chuyên dụng đã chứa sẳn dung dịch đệm SEB1 của kít và đ
ặt các que thử (strip) vào trong túi. Kết
quả dương tính thể hiện mẫu nhiễm virus khi có sự xuất hiện vạch màu trong vòng 20-
30 phút khi
so sánh với mẫu đ
ối chứng: kết quả xuất hiện 3 vạch màu là nhiễm cả 2 loại virus; test chỉ xuất hiện
2 v
ạch chỉ nhiễm 1 loại virus (CymMV hoặc ORSV) và âm tính khi chỉ xuất hiện 1 vạch màu (chi tiết
ở hình 1):
Hình 1: hình minh họa kết quả phát hiện virus CymMV và ORSV bằng kit Agdia
(www.agdia.com).
2. Pocket Diagnostics Orchid virus screen - Cymbidium mosaic vi
rus and Odontoglossum
ringspot virus [7,9]
S
ản phẩm gồm có 1 pack silica chứa 1 test phát hiện CymMV, 1 test phát hiện ORSV, 1 ống chứa
dung dịch tách chiết (extraction bottle), 1 pipett nhựa, vài vòng bi thép sạch,.
Hình 2: các sản phẩm của kit Pocket Diagnostics Orchid virus screen
(http://jwund.homestead.com/pdviruskit.html)
Cách thực hiện kit này rất dễ dàng tiện dụng, không cần kinh nghiệm và dể bảo quả
n (lưu tr
nhiệt độ phòng, khô thoáng):
-Sử dụng mẫu lá mới nhất nghi ngờ nhiễm bệnh.
-Cắt các mẫu mô lá này thành những mảnh nhó có kích thước khoảng 5-7mm theo chi
ều rộng,
và chiều dài khoảng 1-2cm, sau đó lát mỏng các mẫu lá này theo chiều dọc. Đối vớ
i m
hoa, chỉ cần cắt nhó.
-Thực hiện 3 vạch cắt chéo ngang mẫu lá đã lát mỏng, và đặt vào trong extraction bottle.
-L
ắc trong vòng 30 giây. Lấy vài giọt mẫu sau khi lắc nhỏ vào giếng tròn của dụng cụ test phát
hiện virus.
-Trong vòng 3-5 phút kết quả xuất hiện sẽ cho biết mẫu dương tính hay âm tính: kết quả d
ương
tính có 2 vạch màu xuất hiện ở dòng ghi chữ C (đ
ối chứng) và T (virus ORSV hoặc CymMV
), kết quả âm khi chỉ có 1 vạch ở dòng ghi chữ C.