LỜI MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong xu thế hội nhập ngày nay, bất cứ một quốc gia nào muốn tồn tại và
phát triển đều phải tăng cường hợp tác với các nước trên thế giới, trong đó hội nhập
về kinh tế luôn đóng vai trò chủ đạo. Do khoảng cách về địa lý, trong các giao dịch
thương mại quốc tế, các nhà xuất nhập khẩu thường không thể thanh toán tiền hàng
trực tiếp cho nhau, vì vậy, cần có sự tham gia của hệ thống ngân hàng với các chi
nhánh rộng khắp trên toàn cầu. Từ đó, hoạt động thanh toán quốc tế với sự tham gia
của các ngân hàng chính là một phần vô cùng quan trọng để thúc đẩy sự phát triển
kinh tế của mỗi quốc gia.
Tuy nhiên, so với các nghiệp vụ khác trong ngân hàng, hoạt động thanh toán
quốc tế tiềm ẩn khá nhiều rủi ro. Ngoài những rủi ro hay được đề cập đến như rủi ro
tín dụng, rủi ro lãi suất, rủi ro thanh khoản…, còn có loại rủi ro nữa là rủi ro hoạt
động.
Đối với VCB, thanh toán quốc tế được coi là một trong những hoạt động mũi
nhọn, mang lại doanh thu và uy tín cho VCB tại thị trường trong nước cũng như
quốc tế. Tuy nhiên, việc triển khai công tác quản trị rủi ro hoạt động trong mảng
nghiệp vụ này vẫn còn khá hạn chế.
Nhận thấy rõ sự cần thiết hơn bao giờ hết của việc nghiên cứu về quản trị rủi
ro hoạt động nói chung và trong thanh toán quốc tế nói riêng nhằm đưa ra các giải
pháp góp phần tăng cường quản trị rủi ro hoạt động trong mảng nghiệp vụ này tại
VCB, đề tài “Tăng cường quản trị rủi ro hoạt động trong hoạt động thanh toán
quốc tế tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam” đã được lựa chọn để
nghiên cứu.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tập trung giải đáp các vấn đề sau:
- Làm rõ những vấn đề có tính lý luận về quản trị rủi ro hoạt động trong hoạt
động thanh toán quốc tế của NHTM
ii
- Làm rõ thực trạng công tác quản trị rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế
tại VCB hiện nay
- Đề xuất một số giải pháp tăng cường quản trị rủi ro hoạt động trong thanh
toán quốc tế của VCB.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
- Về hoạt động thanh toán: giới hạn ở công tác quản trị rủi ro hoạt động trong
lĩnh vực thanh toán quốc tế.
- Về quản trị rủi ro hoạt động: tập trung nghiên cứu về các vấn đề liên quan
đến quy trình, hệ thống và con người.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
Tác giả tập trung nghiên cứu về rủi ro hoạt động và quản trị rủi ro hoạt động
trong hoạt động thanh toán quốc tế tại VCB. Các dữ liệu sử dụng để phân tích được
thu thập trong giai đoạn từ 2010 đến nay.
4. Những đóng góp của đề tài
- Về quy trình nội bộ: Đề tài làm rõ những vấn đề liên quan đến quản trị rủi ro
hoạt động mà hệ thống văn bản quy trình nội bộ đã đạt được đồng thời cũng
nêu lên những vấn đề còn tồn tại, cần hoàn thiện.
- Về công nghệ: Đề tài chỉ ra những mặt thuận lợi và khó khăn do công nghệ
mang lại để từ đó đưa ra những kiến nghị về việc xây dựng một hệ thống
công nghệ hiện đại, phù hợp với yêu cầu xử lý và quản trị rủi ro hoạt động.
- Về con người: Đề tài cũng chỉ ra một trong những nguyên nhân thường gặp
nhất dẫn đến rủi ro hoạt động là con người. Chính vì vậy đề tài cũng đưa ra
kiến nghị để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực để giảm thiểu rủi ro hoạt
động xảy ra có liên quan đến nhân tố này.
5. Kết cấu của đề tài nghiên cứu
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Danh mục tài liệu tham khảo, các Phụ lục, đề
tài gồm 3 chương có nội dung như sau:
iii
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản trị rủi ro hoạt động trong hoạt động thanh toán
quốc tế của ngân hàng thương mại
Chương 2: Công tác quản trị rủi ro hoạt động trong hoạt động thanh toán quốc tế
tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
Chương 3: Giải pháp tăng cường quản trị rủi ro hoạt động trong hoạt động thanh
toán quốc tế tại Ngân hàng TMCP Ngoại thương Việt Nam
4
CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO HOẠT ĐỘNG TRONG
THANH TOÁN QUỐC TẾ CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
1.1. Rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế
1.1.1. Thanh toán quốc tế
Để phù hợp với mục tiêu nghiên cứu, tác giả lựa chọn chỉ phân tích rủi ro hoạt
động và quản trị rủi ro hoạt động liên quan đến ba phương thức thanh toán quốc tế sau:
Chuyển tiền, Nhờ thu và Tín dụng chứng từ. Trên cơ sở đó, tác giả đưa ra:
- Khái niệm về TTQT
- Đặc trưng của TTQT: chủ thể tham gia, môi trường pháp luật, hệ thống công nghệ.
1.1.2. Rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế
Trong phần này, tác giả tập trung làm rõ những nội dung sau:
- Khái niệm rủi ro hoạt động: theo khái niệm mà hiệp ước Basel II đưa ra Rủi ro
hoạt động được hiểu là khả năng xảy ra tổn thất do các quy trình nội bộ, con
người, hệ thống công nghệ không đầy đủ, không phù hợp hoặc do các sự kiện
bên ngoài.
- Phân loại rủi ro hoạt động: thành 07 nhóm (gian lận nội bộ, gian lận bên ngoài,
Thực tiễn hoạt động và an toàn nơi làm việc, Khách hàng, sản phẩm và thông lệ
kinh doanh, Thiệt hại tài sản hữu hình, Ngưng trệ kinh doanh và lỗi hệ thống,
Thực hiện, phân phối và quản lý quy trình)
- Rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế: có thể phân loại như trên hoặc theo
nguyên nhân gây rủi ro (rủi ro xuất phát từ cán bộ ngân hàng, từ quy trình nội bộ,
từ hệ thống công nghệ của ngân hàng, từ các nguyên nhân bên ngoài)
- Đặc điểm của rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế: rủi ro gắn với các sự kiện,
rủi ro hay thay đổi, rủi ro ẩn, rủi ro cố hữu, rủi ro không lường trước được.
1.1.3. Hậu quả của rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế của NHTM
5
- Rủi ro hoạt động gây thiệt hại cho ngân hàng về mặt tài chính
- Rủi ro hoạt động làm giảm uy tín, danh tiếng của ngân hàng, từ đó làm gia tăng
tổn thất về tài sản mà ngân hàng phải gánh chịu
1.2. Quản trị rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế của NHTM
1.2.1. Sự cần thiết của quản trị rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế của
NHTM
-
Quản trị rủi ro hoạt động là yếu tố cần thiết để ngân hàng tồn tại và phát triển bền
vững.
-
Quản trị rủi ro hoạt động là hoạt động cần thiết phù hợp với xu thế chung
1.2.2. Khái niệm quản trị rủi ro hoạt động
Quản trị rủi ro hoạt động là quá trình Tổ chức tín dụng tiến hành các hoạt động tác
động đến rủi ro hoạt động, bao gồm việc thiết lập cơ cấu tổ chức, xây dựng hệ thống các
chính sách, phương pháp quản lý rủi ro hoạt động để thực hiện quá trình quản lý rủi ro đó
là xác định, đo lường, đánh giá, quản lý, giám sát và kiểm tra kiểm soát rủi ro hoạt động
nhằm bảo đảm hạn chế tới mức thấp nhất rủi ro xảy ra.
1.2.3. Nội dung quản trị rủi ro hoạt động
Thực hiện theo khuyến nghị của Basel, trong thanh toán quốc tế, để quản trị tốt rủi
ro hoạt động, các ngân hàng cần thực hiện bốn nội dung: xác định, đánh giá, giám sát và
kiểm soát rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế.
1.2.4. Các biện pháp quản trị rủi ro hoạt động trong thanh toán quốc tế
- Tự đánh giá và kiểm soát rủi ro hoạt động
- Báo cáo sự cố
- Thiết lập quy trình xây dựng sản phẩm mới
- Thiết lập quy trình tác nghiệp theo chuẩn mực kiểm soát rủi ro
1.2.5. Nhân tố ảnh hưởng đến công tác quản trị rủi ro hoạt động trong thanh
toán quốc tế của NHTM
- Nhân tố chủ quan: