TRƢỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƢƠNG
KHOA TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHUYÊN NGÀNH TÀI CHÍNH QUỐC TẾ
----------
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
ĐỀ TÀI:
QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA
NHTMCP VIỆT NAM: THỰC TRẠNG VÀ GIẢI PHÁP.
Họ và tên : Trần Hải Hà
Lớp : Anh 3
Khóa : 45A
Giáo viên hƣớng dẫn : ThS. Nguyễn Vân Hà
Hà Nội, tháng 5 năm 2010
2
MỤC LỤC
DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
DANH MỤC BẢNG BIỂU
LỜI MỞ ĐẦU ............................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH
DOANH NGOẠI HỐI CỦA CÁC NGÂN HÀNG THƢƠNG MẠI CỔ
PHẦN VIỆT NAM ...................................................................................................... 5
1.1. Ngân hàng thương mại cổ phần và vai trò đối với nền kinh tế .............................. 5
1.1.1. Khái niệm Ngân hàng thương mại cổ phần ................................................. 5
1.1.1.1. Khái niệm ngân hàng thương mại ........................................................... 5
1.1.1.2. Khái niệm ngân hàng thương mại cổ phần .............................................. 5
1.1.2. Vai trò của NHTMCP đối với nền kinh tế .................................................... 6
1.2. Hoạt động kinh doanh ngoại hối và các rủi ro thường gặp trong kinh
doanh ngoại hối của các NHTMCP ............................................................................. 7
1.2.1. Hoạt động kinh doanh ngoại hối của các NHTMCP ................................... 7
1.2.1.1. Khái niệm ngoại hối và tỷ giá hối đoái ................................................... 7
1.2.1.2. Các hoạt động kinh doanh ngoại hối của NHTMCP ............................... 9
1.2.2. Các rủi ro thường gặp trong kinh doanh ngoại hối của NHTMCP ............ 11
1.2.2.1. Rủi ro tỷ giá (exchange rate risk) .......................................................... 12
1.2.2.2. Rủi ro lãi suất (interest rate risk) ........................................................... 13
1.2.2.3. Rủi ro thanh toán (settlement risk) ........................................................ 14
1.2.2.4. Rủi ro tín dụng (credit risk) .................................................................. 14
1.2.2.5. Rủi ro thanh khoản (liquidity risk) ........................................................ 15
1.2.2.6. Rủi ro hoạt động (operational risk) ....................................................... 16
1.2.2.7. Rủi ro khác ........................................................................................... 17
1.3. Quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của các NHTMCP ............................ 18
1.3.1. Khái niệm quản trị rủi ro và quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại
hối ........................................................................................................... 18
1.3.1.1. Khái niệm quản trị rủi ro....................................................................... 18
1.3.1.2. Mô hình quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của các
NHTM .............................................................................................................. 18
3
1.3.2. Một số chiến lược quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối bằng
hợp đồng phái sinh. ................................................................................. 24
1.3.2.1. Hợp đồng kỳ hạn và hợp đồng tương lai (Forward / Future) ................. 24
1.3.2.2. Hợp đồng hoán đổi (Swap) ................................................................... 25
1.3.2.3. Hợp đồng quyền chọn (Option) ............................................................ 27
1.4. Bài học kinh nghiệm về phòng ngừa rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của
một số NHTM trên thế giới ....................................................................................... 34
1.4.1. Ngân hàng Quốc Gia Úc (NAB) ................................................................ 34
1.4.2. Ngân hàng quốc gia Franklin National Bank (FNB), New York ................ 36
CHƢƠNG 2 THỰC TRẠNG QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH
DOANH NGOẠI HỐI CỦA CÁC NHTMCP VIỆT NAM ...................................... 39
2.1. Khái quát tình hình hoạt động kinh doanh ngoại hối của các NHTMCP
Việt Nam ................................................................................................................... 39
2.1.1. Cơ sở pháp lý về hoạt động kinh doanh ngoại hối ở Việt Nam .................. 39
2.1.2. Thực trạng thị trường ngoại hối Việt Nam ................................................ 41
2.1.2.1. Hoạt động của thị trường ngoại hối Việt Nam ...................................... 41
2.1.2.2. Hoạt động của thị trường liên ngân hàng .............................................. 44
2.1.3. Thực trạng hoạt động kinh doanh ngoại hối tại một số NHTMCP
Việt Nam ................................................................................................. 45
2.1.3.1.Ngân hàng Thương mại Cổ phần Ngoại Thương Việt Nam
(Vietcombank) .................................................................................................. 45
2.1.3.2. Ngân hàng Thương mại Cổ phần Công thương Việt Nam
(Vietinbank) ...................................................................................................... 46
2.2. Thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của các NHTMCP
Việt Nam ................................................................................................................... 47
2.2.1. Vài nét về rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của NHTMCP Việt
Nam ........................................................................................................ 47
2.2.2. Nguyên nhân rủi ro trong kinh doanh ngoại hối ........................................ 49
2.2.3. Thực trạng quản trị rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của các
NHTMCP Việt Nam ................................................................................ 49
2.2.3.1. Rủi ro tỷ giá .......................................................................................... 49
2.2.3.2. Rủi ro lãi suất ....................................................................................... 56
2.2.3.3. Rủi ro thanh toán .................................................................................. 60
2.2.3.4. Rủi ro tín dụng ...................................................................................... 60
4
2.2.3.5. Rủi ro thanh khoản ............................................................................... 61
2.2.3.6. Rủi ro hoạt động ................................................................................... 62
2.2.3.7. Rủi ro khác ........................................................................................... 63
2.3. Đánh giá về thực trạng quản lý rủi ro trong kinh doanh ngoại hối của
NHTMCP Việt Nam ................................................................................................. 64
2.3.1. Những kết quả đạt được ............................................................................ 64
2.3.2. Một số hạn chế trong việc thực hiện quản trị rủi ro trong kinh
doanh ngoại hối của các NHTMCP Việt Nam và nguyên nhân của
những hạn chế đó. .................................................................................. 65
2.3.2.1. Một số hạn chế ..................................................................................... 65
2.3.2.2. Nguyên nhân hạn chế............................................................................ 67
CHƢƠNG 3 GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƢỢNG HOẠT ĐỘNG
QUẢN TRỊ RỦI RO TRONG KINH DOANH NGOẠI HỐI CỦA CÁC
NHTMCP VIỆT NAM ............................................................................................... 69
3.1. Sự cần thiết phải nâng cao chất lượng hoạt động quản trị rủi ro trong
KDNH của các NHTMCP Việt Nam ......................................................................... 69
3.2. Các giải pháp hạn chế rủi ro trong hoạt động kinh doanh ngoại hối tại các
ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam.................................................................. 71
3.2.1. Các giải pháp tổng thể .............................................................................. 71
3.2.1.1. Các giải pháp thị trường ....................................................................... 71
3.2.1.2. Các giải pháp về kinh doanh ................................................................. 71
3.2.1.3. Các giải pháp hoạt động........................................................................ 74
3.2.3. Các giải pháp nghiệp vụ............................................................................ 77
3.2.3.1. Lập bảng theo dõi trạng thái ngoại tệ thường xuyên ............................. 77
3.2.3.2. Tăng cường khả năng dự báo biến động tỷ giá ...................................... 77
3.2.3.3. Nghiên cứu, dự báo biến động lãi suất .................................................. 78
3.2.3.4. Quy định hạn mức hợp lý ..................................................................... 78
3.2.3.5. Trích lập Quỹ dự phòng rủi ro .............................................................. 79
3.3. Một số kiến nghị nhằm nâng cao chất lượng quản trị rủi ro trong kinh
doanh ngoại hối của các NHTMCP Việt Nam. .......................................................... 80
3.3.1. Một số kiến nghị đối với Nhà nước ............................................................ 80
3.3.1.1. Hoàn thiện môi trường pháp luật .......................................................... 80
3.3.1.2. Nâng cao vai trò của ngân hàng nhà nước trên thị trường ngoại
hối Việt Nam ..................................................................................................... 80
5
3.3.1.3. Đẩy mạnh quá trình hội nhập thế giới của thị trường ngoại hối
Việt Nam và xây dựng chính sách thu hút đầu tư hiệu quả ............................... 81
3.3.1.4. Tăng cường hoạt động giám sát của các cơ quan Nhà Nước ................. 81
3.3.1.5. Tăng cường hoạt động thống kê và kiểm toán ...................................... 82
3.3.1.6. Hình thành trung tâm điều phối ngoại tệ mặt cho hệ thống ................... 83
3.3.1.7. Mở cửa thị trường tự do cho tất cả các định chế triển khai các
hợp đồng phái sinh ............................................................................................ 83
3.3.1.8. Tăng cường dự trữ ngoại hối ở NHNN ................................................. 83
3.3.2. Một số kiến nghị với Ngân hàng Nhà nước ............................................... 85
3.3.2.1. Hoàn thiện và phát triển thị trường ngoại hối liên ngân hàng ............... 85
3.3.2.2. Hoàn thiện chính sách quản lý trạng thái ngoại tệ ................................. 86
3.3.2.3. Xây dựng cơ chế điều hành tỷ giá linh hoạt hơn, tạo ra một thị
trường ngoại hối phản ánh đúng quan hệ cung cầu ngoại tệ. .............................. 87
3.3.2.4. Hoàn thiện và mở rộng các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ ................... 88
3.3.2.5. Hình thành các công ty môi giới ngoại hối............................................ 89
3.3.2.6. Tăng cường các hoạt động thanh tra, kiểm tra, kiểm soát. ..................... 89
3.3.2.7. Chính sách kiều hối ............................................................................. 90
3.3.2.8. Thường xuyên tổ chức hội thảo phổ biến các chính sách, văn bản
pháp luật mới .................................................................................................... 90
3.3.3. Một số kiến nghị đối với các NHTMCP Việt Nam ..................................... 90
3.3.3.1. Nâng cao năng lực tài chính đối với các NHTMCP .............................. 90
3.3.3.2. Nâng cao uy tín của NHTMCP trên thị trường ngoại hối ..................... 91
3.3.3.3. Xây dựng chiến lược kinh doanh trong từng giai đoạn cụ thể ............... 92
3.3.3.4. Đào tạo nâng cao trình độ cán bộ kinh doanh ngoại hối và thực
hiện chính sách khen thưởng hợp lý .................................................................. 93
3.3.3.5. Đẩy mạnh khai thác hệ thống thông tin đầy đủ phục vụ hoạt động
kinh doanh ngoại hối ......................................................................................... 93
3.3.3.6. Yêu cầu bắt buộc về tái phòng ngừa rủi ro trên các thị trường
quốc tế ............................................................................................................... 94
3.3.3.7. Nâng cao chất lượng quản trị rủi ro hoạt động theo xu hướng mà
Ủy ban Basel II đề ra. ........................................................................................ 94
KẾT LUẬN ................................................................................................................. 96
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
