

TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế,số143(01/2022)
NGHIÊNCỨUVỀTÁCĐỘNGCỦAĐẠOĐỨCBÁNLẺ
TRỰCTUYẾNĐẾNÝĐNHHÀNHVISAUMUAHÀNG
CAKHÁCHHÀNGTẠITHÀNHPHỐHỒCHÍMINH
PhùngThanhBình
TrườngĐihọcKinhtế-Lut,ĐihọcQuốcgiaTP.HồChíMinh,ViệtNam
LâmHồngTràMy
TrườngĐihọcKinhtế-Lut,ĐihọcQuốcgiaTP.HồChíMinh,ViệtNam
Nynhận:24/09/2021;Ngàyhoàntnhbntp:16/01/2022;Ngàyduyệtđăng:
Tómtắt:Nhữngnămgầnđây,hìnhthứcmuasắmtrựctuyếnđangngàycàng
đượcưachuộngvìsựtiệních.Tuynhiên,ngườitiêudùnglạicónhiềulongạiliên
quanđếnnhữngvấnđềvềđạođứccacácnbánlẻtrựctuyến.Bàiviếtxem
ttácđộngcủađạođứcbánlẻtrựctuyếnđếncácýđịnhhànhvisaumuahàng
củakháchhàng.Dữliệuthuthậptừ381kháchhàngđãtừnghoặcđangthamgia
muasắmtrựctuyếntrêncácwebsite,ứngdụngcủacácdoanhnghiệpbánlẻtrực
tuyếntạiThànhphốHồChíMinh.Bằngcáchsửdụngphươngphápmôhìnhcấu
trúctuyếntính,kếtquảphântíchđãchỉragiátrịcảmnhận,sựhàilòng,camkết
mốiquanhệ,lòngtinđóngvaitròtrunggiangiữađạođứcbánlẻtrctuyếnvàsự
gắnkết,ýđịnhmualại,hiệungtruyềnmiệng.Mặcdùđạođứcbánlẻtrựctuyến
khôngtácđộngtrựctiếpđếnsựhàilòngnhưnggiátrịcảmnhậncóthểđóngvai
trònhưmộtyếutốtrunggian.
Từkhóa:Đạođcbánlẻtrựctuyến,Giátrịcảmnhận,Camkếtmốiquanhệ,
Lòngtin,Hiệuứngtruyềnmiệng
THEIMPACTOFE-RETAILINGETHICSONINTENTION
ANDBEHAVIORAFTERPURCHASINGOFCUSTOMERIN
HOCHIMINHCITY
Abstract: In recent years, online shopping has become popular due to its
convenience. However, consumerhas concerns regarding theethical issues of
onlineretailers.Thepurposeofthispaperistoidentifytheimpactofcustomer
perceptionsofonlineretailingethicsontheirbehaviourintentionafterpurchasing.
Thedatawereobtaintedfromasampleof381onlinecustomersinHoChiMinh
city. By using the structural equation modeling method, the results indicate
that perceived value, satisfaction, relationship commitment, and trust play
Tácgiảliênhệ,Email:mylht18607@sdh.uel.edu.vn
TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế
Trangchủ:http://tapchi.ftu.edu.vn
661
TẠP CHÍ
QUẢN
¨KINHTẾQUỐCTẾ
TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế,số143(01/2022)


1.Đặtvấnđề
TheoxuớngcacuộcCáchmạngCôngnghiệp4.0,thịtrườngbánltrực
tuyếngiữacácdoanhnghiệp(DN)vàkháchhàng(B2C)đãtrởnênsôiđộngtrong
nhữngnămgầnđây.Sốlượngkháchhàngtrênthếgiớichuyểnsangmuasắmtrực
tuyếnđangngàycàngnglên,trongđó,ViệtNamlàmộttrongnhữngthịtrường
tiềmnăngvềtiêudùngbánlẻkhingườidânởđâyngàycàngưachuộngcácdịch
vụtiệních.
Theo Báo cáo chỉ số thương mại điện tử Việt Nam năm 2021 của Hiệp hội
ThươngmạiđiệntửViệtNam(VECOM,2021),tốcđộtăngtrưngtrungbìnhcủa
thươngmạiđiệntử(TMĐT)giaiđoạn2016-2019đạtkhoảng30%.QuymôTMĐT
nlẻhànghóavàdịchvụtiêudùngtăngtừ4tỷUSDnăm2015lênxấpxỉ11,5
tỷUSDnăm2019.TMĐTViệtNamnăm2020tăng16%vàđạtquymôtrên14tỷ
USD,trongđólĩnhvựcbánlẻhànghóatrựctuyếntăng46%,đồngthờidựđoántốc
độtăngtrưởngtrungbìnhgiaiđoạn2020-2025củaTMĐTViệtNamlà29%vàtới
m2025quymôướcđạt52tỷUSD(Google,Temasek,Bain&Company,2020).
Sựpháttriểncủathịtrườngnhưtrêncùngnhữngưuđiểmvềhiệuquả,chiphí
tínhtươngtácvớikháchhàngchínhlàđộnglựcđcácDNbánlẻthúcđẩyvàđa
dạnghóakênhbánhàngtrựctuyến.NhiềusànTMĐTcũngtừđórađời.Khảosát
củaVECOMnăm2020trên5000doanhnghiệptrongcảớc,trongđócó4693
phiếukhảosáthợplệđượcdùnglàmsốliệuthống.Theođó,42%DNđãy
dựngwebsite,59%DNdùngnềntảngmạngxãhộiđểhỗtrợkinhdoanh,17%DN
cówebsitephiênbảndiđộng…Ngoàira,vớisựcạnhtranhkhốcliệtgiữacácđơn
vịcungcấpsànTMĐT,cácDNgiờđâycólựachọnvớinhữngchínhsáchhỗtrợtốt
nhấtđểkinhdoanhđakênhtrênnhiềunềntảng.Theođó,trongsốcácDNthamgia
khảosátthì22%thamgiasàngiaodịchTMĐT,tăng5%sovớinăm2019.
TheoSáchtrắngTMĐT2021,quymôthịtrườngTMĐTbánlẻViệtNamnăm
2020đạt11,8tỷUSD,cókhoảng49,3triệungườitiêudùngthamgiamuasắmtrực
tuyếnvàtrởthànhquốcgiatỷlệngưithamgiamuasắmtrựctuyếncaonhấtkhu
vựcĐôngNamÁ,tỷlệngườisửdụngInternetthamgiamuasắmtrựctuyếntăng
từ77%năm2019lên88%vàonăm2020.Cũngtrongnămnày,cótới74%người
muasắmtrênkênhwebsite,ngiaodịchTMĐTtrongkhimuatrêndiễnđànvà
mạngxãhộiđạt33%.
an intermediary role in determining the online retailing ethics and stickiness,
repurchaseintention,andwordofmouth.Althoughonlineretailingethicsdoes
nothaveadirectimpactonsatisfactionbutperceivedvaluemayplaytheroleof
amediatingfactor.
Keywords:E-retailingEthics,PerceivedValue,RelationshipCommitment,Trust,
WordofMouth


TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế,số143(01/2022)
Tuy nhiên,trong bối cảnhn lẻtrựctuyến, bênmua bên bánkhôngthể
traođổitrựctiếpvàkhungpháplývềTMĐTvẫnchưahoànthiệnthìyếutốlòng
tingiữacácbêntrởnênđặcbiệtquantrọngtrongviệcduytrìpháttrinmốiquan
hệ.TheoCụcTMĐTvàKinhtếsố,năm2020,có44%ngườitiêudùngchorằng
giácảlàtrởngạilớnnhấtkhimuahàng,42%đánhgiámuahàngtrựctuyếnchất
lượngkémhơnsovớiquảngcáo,33%longạithôngtincánhânbịtiếtlộ.Điềunày
chothấy,lòngtincủangườitiêudùngvàogiaodịchmuabántrựctuyếncònthấp.
Nhữnglongạinàyđềuliênquanđếnđạođứccủacácnhàbánlẻtrựctuyến.Như
vậy,trongkhisứccạnhtranhtronglĩnhvựcTMĐTngàycàngtăngcao,cácnhàbán
lẻtrựctuyếnphảihếtsứcchútrọngđếnvấnđềđạođứcđểchiếmlĩnhthịtrường
bằngcáchxâydngmốiquanhệcógiátrịvikháchhàngthôngquamộtquátrình
hợptácdựatrênniềmtin(Dayal&cộngsự,2001).
cnghiêncứutrướcđâytrênthếgiớiđãchỉrađạođứcbánlẻtrựctuyếntác
độngđếnmộtsốýđịnhhànhvisaumuahàngcủakháchhàngnhưniềmtinvàthái
độ(Limbu&cộngsự,2012),sựhàilòngvàýđịnhmualại(Elbeltagi&Agag,
2016).Tuynhiên,việcxácđịnhtácđộngcủacácyếutốnàytrêncơsởcáclýthuyết
nềntảngchưađượcnghiêncứusâu.HiệnnayởViệtNam,nghiêncứuvềtácđộng
củađạođứcnlẻtrựctuyếnđếnýđịnhhànhvisaumuahàngcủakháchhàng
cònhạnchế.Cácnghncứutrongnướctrướcđâychỉtậptrungpháttriểnthangđo
đánhgiáđạođứccủangườibánhàngtrongTMĐT(Thân&Ngô,2018)chchưa
sửdụngthangđonàyđểphântíchsựảnhhưởngđếnhànhvicủakháchhàng.Do
đó,nhằmbổsungkhoảngtrốngnghiêncứu,nhómtácgiảthựchiệnmộtnghiêncứu
chuyênsâuvềtácđộngcủađạođứcbánlẻtrựctuyếnđếnmộtnhómcýđịnh
nhvisaumuahàngcủakháchhàng(sựgắnkết,ýđịnhmualại,hiệuứngtruyền
miệng)vớigiátrịcảmnhận,sựhàilòng,camkếtmốiquanhệ,lòngtinnhưcác
hiệuứngtrunggian,dựatrêncơsởLýthuyếtsựcamkết-lòngtinvàLýthuyếtxác
nhậnkỳvọng.
Nghiêncứusửdụnghìnhthứcthuthậpdữliệuthôngquaviệckhảosáttrực
tuyến, từđó thuđược 381phiếuhợplệ đưavàophân ch định ợng. Kếtquả
nghiêncứuchothấygiátrịcảmnhận,sựhàilòng,camkếtmốiquanhệ,lòngtin
đóngvaitròtrunggiangiữađạođứcbánlẻtrựctuyếnvàsựgắnkết,ýđịnhmualại,
hiệuứngtruyềnmiệng.Trêncơsởđó,nhómtácgiảđưaramộtsốđềxuấtphùhợp
chocácDNvàcácsànbánlẻtrựctuyếnydựngnhữngchínhsách,chiếnlượcphù
hợpvềđạođứcđểgiatăngsựhàilòng,tạodựngcamkếtmốiquanhệvàlòngtin
nhằmthúcđẩycácýđịnhhànhvisaumuatíchcựccủakháchhàng,từđómởrộng
quymôvàđạtđượcthịphầncao.Cấutrúccủabàiviếtgồm5phầnchính,baogồm:
Đặtvấnđề,Cơsởlýthuyếtvàgiảthuyếtnghiêncứu,Phươngphápnghiêncứu,Kết
quảnghiêncứuvàthảoluận,Kếtluậnvàhàmýquảntrị.
TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế,số143(01/2022)


2.Cơsởlýthuyếtvàgiảthuyếtnghiêncứu
2.1Lýthuyếtnền
2.1.1Lýthuyếtsựcamkết-lòngtin
Morgan&Hunt(1994)nhậnđịnhsựcamkếtvàlòngtinlàcácyếutốquantrọng
trongviệcpháttriểncácmốiquanhệcủaDN.Lýthuyếtsựcamkết-lòngtincủa
Morgan&Hunt(1994)làmộtlýthuyếtquantrọngtrongnghiêncứumốiquanhệ,
thườngđượcápdụngchocácmốiquanhệgiữaDNvớiDNvàmốiquanhệgiữa
DNvớikháchhàng.Cụthể,lýthuyếtnàytậptrungvàoviệctraođổimốiquanhệ
udàigiữamộtDNvàcđốitác(kháchhàng,đốithủcạnhtranh...).Tiềnđềtrung
mcủalýthuyếtnàylàđồngthờichấpnhậnmốiquanhệgiữasựcamkếtvàlòng
tinlàyếutốquantrọngkhôngthểtáchrờiđểhìnhthànhvàduytrìmốiquanhệkinh
doanhgiữacácbên.ĐặcbiệttrongbốicảnhTMĐT,kháchhàngkhônghiểurõvề
DNvìkhôngcósựtraođổitrựctiếp;chínhvìvậy,sựcamkếtvàlòngtinảnhhưởng
quantrọngđếntháiđộ,mốiquanhệgiữakháchhàngvàDNđó.
2.1.2Lýthuyếtxácnhậnkỳvọng
Lýthuyếtxácnhậnkỳvọng(EDT)củaOliver(1980)làmộtmônhtubiểuđể
giảitchnhvisautiêudùng.Theođó,mứcđộxácnhậnvớiquátrìnhtiêuthụảnh
hưởngđếnsựhàilòngcủanờitiêudùng.Trongđó,hiệuquảsaumuahànglàmột
trongnhữngnhântốảnhhưởngđếnhànhvicủakháchhàng.Khihiệuquảsaumua
hàngđápnghoặcvượtquásựmongđợitớckhimua,việcxácnhậntíchcựcdiễn
ra,dẫnđếnngườitiêudùnghàing,từđósẽcókhảnăngmualạicácsảnphẩmhoặc
dịchvụcaontrongơnglai.Khihiệuquảsaumuanggiảmxuốngdướimức
mongđợitrướckhimua,sựphảnhồitiêucựcsẽdiễnra,dẫnđếnngườitiêudùng
khônghàilòng,từđósẽtránhmuahaysửdụnglạicácsảnphẩmhoặcdịchvụtrong
tươnglai.Tnthựctế,ngưitiêudùngđãhìnhthànhkỳvọngnhấtđịnhđốivớimột
sảnphẩmhoặcdịchvụtrướckhimua.Saukhihọđãmuasửdụngsảnphẩmhoặc
dịchvụ,kỳvọngcủahọsẽquyếtđịnhmcđộhàilòngcủahọvàýđịnhmualạitrong
tươnglai.Vìvậy,kỳvọngđóngvaitròquantrọngtronghànhvitiêudùng.
2.2Đạođứcbánlẻtrựctuyếntácđộngđếnýđịnhnhvisaumuahàngcủa
kháchhàng
2.2.1Cácyếutốthuộcvềđạođcbánlẻtrựctuyến
Roman(2007)đãxâydựngmộtthangđođểđolườngđạođứcbánltrựctuyến
dưới góc độnhận thứccủa người tiêu dùng: CPEOR (Consumers Perceptions
RegardingtheEthicsofOnlineRetailers).Theođó,CPEORlàmộtmôhìnhcấu
trúcđachiềuđolườngđạođứcnlẻ,baogồmbốnyếut:chínhchantoàn,
chínhsáchquyềnriêngtư,sựtrungthựcvàthựchiệngiaodịch.Trongđó,chính
chantoànlnquanđếnkháiniệmrủirotàichính,đềcậpđếnnhữngtổnthấttiền
tệcóthểphátsinhtrongkhitươngtáctrênmộtwebsite(Biswas&Biswas,2004),


TpchíQuảnlývàKinhtếquốctế,số143(01/2022)
chínhsáchquyềnriêngtưliênquanđếncácvấnđềvềrủirothôngtinkhimộtngưi
cungcấpthôngtincánhâncủamìnhtrênmộtwebsitevàcónguycơbịtiếtlộcác
thôngtinnày(Bart&cộngsự,2005).Yếutốthba-sựtrungthực,chỉrarằngmối
longạicủangườitiêudùngvềcáchoạtđộngquảngcáomangtínhdẫndắt.Yếutố
thứtư-thựchiệngiaodịchchorằngngườitiêudùngtrựctuyếnmuốnnhậnđược
chấtlượngvàsốlượngđúngvớimặthàngmàhọđãđặttrongkhungthờigianmà
cácnhàbánlẻtrựctuyếnđãđưara.
Elbetagi&Agag(2016)đãpháttriểnvàthửnghiệmmộtmônhvềđạođức
nlẻtrựctuyến-CPORE(ConsumerPerceptionsofOnlineRetailingEthics)là
mộtcấutrúcbậchai,baogồm5yếutố:chínhsáchquyềnriêngtư,chínhsáchan
toàn,sựtrungthực,thựchiệngiaodịchvàdịchvụkháchhàng.Trongđó,dịchvụ
kháchhànglàsựphảnhồisẵnsàngđápứngcácyêucầucủakháchhàngmột
cáchnhanhchóng(Wolnbarger&Gilly,2003).
2.2.2Giátrịcảmnhận
TheoHolbrook(tríchdẫntrongRust&Oliver,1994),giátrịcảmnhậnlànền
tảngtrongmộtmốiquanhệ,đồngthờilànhậnthứcvềnhữnggìmongđợiđạtđược
nhữnggìbỏratrongquátrìnhmuahàng.
TheoBerman&Evans(2007),trongnềntảngbánlẻ,giátrịcảmnhậnlànhận
thứccủakháchhàngvềtấtcảcáclợiíchtừtrảinghiệmvềquátrìnhmuahàng.Điều
ycónghĩalà,nếukháchhàngkhôngđánhgiácaovềtrảinghiệmquátrìnhmua
ngvớimộtDNnàođóthìnhậnthứccủahọvềgiátrịtrongviệcgiaodịch,traođổi
muabánvớiDNđósẽbịsuygiảm.McMurrian&Matulich(2016)trướcđócũng
chỉrarằngđạođứccótácđộngmạnhmẽđếnnhậnthứccủakháchhàngvềmứcđộ
củachấtợngcủaviệctrảinghimmuahàng,trongkhitrảinghiệmmuahànglà
mộttrongcácyếutốchínhthuộcvềgiátrịcảmnhậncủakháchhàng.Dựatrêncác
thảoluậntrên,giảthuyếtsauđâyđưcđềxuất:
H1:CPOREtácđộngtíchcựcđếngiátrịcảmnhậncủakháchhàng.
2.2.3Sựhàilòng
McQuitty&cộngsự(2000)nêurõsựhàilòngđóngvaitròtrungtâmtrongtiếp
thịvìnólàmộtyếutốdựbáotíchcựcvềhànhvimuahàng(ýđnhmuavàmualại,
lựachnthươnghiệuvàhànhvichuyểnđổi).
cnghiêncứutrưcđâychorằngbênbáncóđạođứctốtcóthểthiếtlậpmối
quanhệthuậnlợivớikháchhàng,nhờđócóđượcsựhàilòngcủahọ(Roman,2007;
Kurt&Hacioglu,2010).Dođó,nhómtácgiảđềxuấtgiảthuyếtsau:
H2:CPOREtácđộngtíchcựcđếnsựhàilòngcủakháchhàng.
TheoOliver&Swan(1989),sựhàilòngcóđượckhikháchhàngnhậnthấyrằng
họđãthuđượcnhiềulợiíchhơnsovớichiphímàhọbỏra(tiềnbạc,thờigian,công