VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
VIỆN NGHIÊN CỨU TÔN GIÁO
---------------------------------------------
TÀI LIỆU
TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG Ở KHU VỰC TÂY NAM BỘ HIỆN NAY
(Thuộc Đề án Hỗ trợ thông tin, tuyên truyền về
dân tộc, tôn giáo theo quyết định số 219-QĐ/TTg ngày 21 tháng 2 năm 2019)
Hà Nội, năm 2022
1
DANH SÁCH CÁC TÁC GIẢ
TS. Nguyễn Thị Quế Hương (Chủ biên)
ThS. Phạm Thị Phương Anh (Thư ký)
TS. Nguyễn Ngọc Mai
TS. Phạm Thị Thủy Chung
ThS. Hoàng Thị Thu Hường
ThS. Mai Thùy Anh
ThS. Vũ Thanh Bằng
ThS. Phạm Minh Phương
CN. Kim Thanh Sản
2
BẢNG CHỮ VIẾT TẮT
BSKH
Bửu Sơn Kỳ Hương
BTS
Ban trị sự
cb
Chủ biên
ĐHKHXH&NV
Đại học Khoa học xã hội và nhân văn
GHPĐNTMSĐ
Giáo hội Phật đường Nam tông Minh sư đạo
HĐCM
Hội đồng chứng minh
HĐTS
Hội đồng trị sự
HTTLVNMN
Hội thánh Tin Lành Việt Nam miền Nam
MLĐTTM
Minh lý đạo - Tam tông miếu
Nxb
Nhà xuất bản
PGHH
Phật giáo Hòa Hảo
PGHNTL
Phật giáo Hiếu Nghĩa Tà Lơn
PGNT
Phật giáo Nam tông
TAHN
Tứ Ân Hiếu Nghĩa
TGNS
Tôn giáo nội sinh
TNB
Tây Nam Bộ
Tp. HCM
Thành phố Hồ Chí Minh
TĐCSPHVN
Tịnh độ Cư sĩ Phật hội Việt Nam
TTXH
Từ thiện xã hội
UBTWMTTQVN
Ủy ban Trung ương Mặt trận Tổ quốc Việt Nam
3
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ................................................................................................................. 6
NỘI DUNG ..................................................................................................................... 9
CHƯƠNG 1: TÔN GIÁO VÀ VAI TRÒ CỦA TÔN GIÁO TRONG ĐỜI SỐNG XÃ
HỘI Ở TÂY NAM BỘ HIỆN NAY ................................................................................ 9
1.1. Khái quát bối cảnh xã hội có ảnh hưởng đến sự du nhập, hình thành và phát
triển của tôn giáo ở Tây Nam Bộ ................................................................................... 9
1.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ..................................................... 9
1.1.2. Đặc điểm về lịch sử, văn hóa, tộc người ......................................................... 12
1.1.3. Đặc điểm chính trị, an ninh quốc phòng ......................................................... 14
1.2. Một số tôn giáo ở Tây Nam Bộ hiện nay .............................................................. 15
1.2.1. Các tôn giáo ngoại nhập ở Tây Nam Bộ ......................................................... 15
1.2.2. Các tôn giáo nội sinh ở Tây Nam Bộ .............................................................. 53
1.3. Một số đặc điểm tôn giáo ở Tây Nam Bộ .............................................................. 90
1.3.1. Tính đa dạng .................................................................................................... 90
1.3.2. Tính hỗn dung .................................................................................................. 93
1.3.3. Tính truyền thống ............................................................................................ 96
1.3.4. Tính tộc người ................................................................................................. 99
1.3.5. Tính vùng/miền (bản địa) .............................................................................. 102
1.4. Vai trò của tôn giáo trong đời sống xã hội ở Tây Nam Bộ hiện nay ................ 104
1.4.1. Tôn giáo với đời sống văn hóa ...................................................................... 104
1.4.2. Tôn giáo với đời sống xã hội ......................................................................... 107
1.4.3. Tôn giáo với đời sống kinh tế ........................................................................ 112
1.4.4. Tôn giáo với bảo vệ môi trường .................................................................... 116
1.4.5. Tôn giáo với an ninh quốc phòng .................................................................. 119
4
CHƯƠNG 2: TÍN NGƯỠNG VÀ VAI TRÒ CỦA TÍN NGƯỠNG TRONG ĐỜI
SỐNG XÃ HỘI Ở TÂY NAM BỘ HIỆN NAY .......................................................... 124
2.1. Khái quát bối cảnh xã hội có ảnh hưởng đến sự hình thành, giao lưu, tiếp biến
các loại hình tín ngưỡng ở Tây Nam Bộ ................................................................... 124
2.1.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội ................................................. 124
2.1.2. Đặc điểm về lịch sử, văn hóa, tộc người ....................................................... 126
2.1.3. Đặc điểm chính trị, an ninh quốc phòng ....................................................... 127
2.2. Một số loại hình tín ngưỡng của người Việt/Kinh, người Khmer và người Hoa
ở Tây Nam Bộ hiện nay .............................................................................................. 128
2.2.1. Tín ngưỡng Thờ cúng tổ tiên ......................................................................... 128
2.2.2. Tín ngưỡng thờ thần bảo hộ, thờ nữ thần, thờ Mẫu ...................................... 137
2.2.3. Tín ngưỡng vòng đời người ........................................................................... 150
2.2.4. Tín ngưỡng liên quan đến nông nghiệp, sản xuất, kinh tế ............................ 163
2.3. Một số đặc điểm tín ngưỡng ở Tây Nam Bộ ....................................................... 172
2.3.1. Tính đa dạng .................................................................................................. 172
2.3.2. Tính hỗn dung ................................................................................................ 175
2.3.3. Tính truyền thống .......................................................................................... 177
2.3.4. Tính tộc người ............................................................................................... 178
2.3.5. Tính vùng/miền (bản địa) .............................................................................. 180
2.4. Vai trò của tín ngưỡng trong đời sống xã hội ở Tây Nam Bộ hiện nay
............... 182
2.4.1. Tín ngưỡng với các hoạt động văn hóa tâm linh cộng đồng ......................... 182
2.4.2. Tín ngưỡng với các hoạt động tưởng nhớ, đền đáp công ơn ......................... 186
2.4.3. Tín ngưỡng với việc gìn giữ phong tục, truyền thống dân tộc ...................... 188
2.4.4. Tín ngưỡng với đời sống kinh tế ................................................................... 190
CHƯƠNG 3: VẤN ĐỀ ĐẶT RA VÀ KHUYẾN NGHỊ MỘT SỐ ĐIỀU CẦN LƯU Ý
KHI TRUYỀN THÔNG VỀ TÔN GIÁO, TÍN NGƯỠNG Ở TÂY NAM BỘ HIỆN
NAY ............................................................................................................................. 194