TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
VIỆN NGHIÊN CỨU SƯ PHẠM
----------
-
---------
TÀI LIỆU CHUYÊN ĐỀ NGHIỆP VỤ SƯ PHẠM
PHƯƠNG PHÁP
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
Hà Nội, 2019
1
MỤC LỤC
2
1. KHOA HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC....................................3
1.1. Khoa học và sự phát triển của khoa học...............................................................3
1.1.1. Khái niệm khoa học.............................................................................................3
1.1.2. Sự phát triển của khoa học..................................................................................4
1.1.3. Phân loại khoa học..............................................................................................6
1.2. Nghiên cứu khoa học............................................................................................7
1.2.1. Khái niệm nghiên cứu khoa học...........................................................................7
1.2.2. Các đặc điểm của nghiên cứu khoa học...............................................................7
1.2.3. Phân loại nghiên cứu khoa học...........................................................................8
1.2.4. Sản phẩm của nghiên cứu khoa học và đề tài khoa học......................................10
2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU KHOA HỌC..................................................11
2.1. Những vấn đề chung về phương pháp nghiên cứu khoa học.............................11
2.1.1. Khái niệm phương pháp nghiên cứu khoa học....................................................11
2.1.2. Các đặc trưng của phương pháp nghiên cứu khoa học.......................................12
2.1.3. Phân loại các phương pháp nghiên cứu khoa học...............................................13
2.2. Phương pháp nghiên cứu khoa học cụ thể........................................................15
2.2.1. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn.....................................................................15
2.2.2. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết.....................................................................33
2.2.3. Các phương pháp nghiên cứu bổ trợ: sử dụng toán thống kê trong nghiên cứu
khoa học.....................................................................................................................
35
2.2.4. Những điều cần chú ý khi vận dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học.......35
2.3. Chọn mẫu nghiên cứu......................................................................................36
2.3.1. Các phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên.............................................................36
2.3.2. Các phương pháp chọn mẫu không ngẫu nhiên..................................................37
2.3.3. Phương pháp xác định cỡ mẫu...........................................................................38
3. LOGIC TIẾN TRÌNH NGHIÊN CỨU KHOA HỌC..........................................40
3.1. Chọn đề tài nghiên cứu khoa học......................................................................41
3.1.1. Khái niệm đề tài nghiên cứu khoa học...............................................................41
3.1.2. Những căn cứ để xác định/chọn đề tài nghiên cứu khoa học...............................41
3.1.3. Các loại đề tài nghiên cứu khoa học...................................................................42
3
3.2. Xây dựng đề cương nghiên cứu.........................................................................44
3.2.1. Tên đề tài.........................................................................................................44
3.2.2. Tổng quan vấn đề nghiên cứu............................................................................44
3.2.3. Lí do chọn đề tài...............................................................................................45
3.2.4. Mục đích và mục tiêu nghiên cứu......................................................................46
3.2.5. Khách thể, đối tượng và phạm vi nghiên cứu.....................................................46
3.2.6. Lựa chọn phương pháp nghiên cứu khoa học.....................................................47
3.2.7. Giả thuyết khoa học...........................................................................................47
3.2.8. Nhiệm vụ và nội dung nghiên cứu của đề tài.....................................................47
3.2.9. Tiến độ triển khai nghiên cứu............................................................................48
3.2.10. Sản phẩm nghiên cứu của đề tài.......................................................................48
3.2.11. Kinh phí thực hiện nghiên cứu.........................................................................49
1. KHOA HỌC VÀ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA KHOA HỌC
1.1. Khoa học và sự phát triển của khoa học
1.1.1. Khái niệm khoa học
Thuật ngữ “Khoa học” là một khái niệm phức tạp ở nhiều mức độ khác nhau
của quá trình tích cực nhận thức hiện thực khách quan và tư duy trừu tượng. Khoa
học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết
mới,… về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức hay học thuyết mới này, tốt hơn, có
thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Ví dụ: Quan niệm thực vật là vật
MỤC TIÊU
Khi nghiên cứu xong học phần này, người học:
- Trình bày được những nội dung cơ bản của hoạt động nghiên cứu
khoa học (đối tượng, ý nghĩa, nội hàm khái niệm nghiên cứu khoa học,
logic tiến trình nghiên cứu khoa học…);
- Phân tích được nội dung và cách tiến hành các phương pháp
nghiên cứu khoa học;
- Biết cách lựa chọn đề tài, xây dựng đề cương nghiên cứu và vận
dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học để triển khai đề tài;
- Viết báo cáo, công bố và đánh giá các công trình khoa học.
4
thể không có cảm giác được thay thế bằng quan niệm thực vật có cảm nhận.
Có nhiều định nghĩa khác nhau về khoa học:
“Khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất và sự vận
động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội, và tư duy”. Hệ thống tri
thức này hình thành trong lịch sử và không ngừng phát triển trên cơ sở thực tiễn xã
hội.
“Khoa học là hệ thống những tri thức được hệ thống hóa, khái quát hóa từ
thực tiễn kiểm nghiệm. Khoa học phản ánh dưới dạng logic, trừu tượng và khái
quát những thuộc tính, những cấu trúc, những mối liên hệ bản chất, những quy luật
tự nhiên, xã hội và tư duy. Đồng thời, khoa học còn bao gồm hệ thống tri thức về
những biện pháp tác động có kế hoạch đến thế giới xung quanh, đến sự nhận thức
và làm biến đổi thế giới đó phục vụ cho lợi ích của con người.”
Hệ thống tri thức ở đây là hệ thống tri thức khoa học, khác với tri thức kinh
nghiệm. Phân biệt 2 hệ thống tri thức: tri thức kinh nghiệm và tri thức khoa học.
Tri thức kinh nghiệm là những hiểu biết được tích lũy một cách ngẫu nhiên qua