TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI NGỮ - ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
KHOA QUỐC TẾ HỌC
TẬP BÀI GIẢNG HỌC PHẦN
PHƯƠNG PHÁP LUẬN
NGHIÊN CỨU KHOA HỌC
(Hiệu chỉnh lần thứ 2)
(Tài liệu dùng cho sinh viên
Chuyên ngành: Quốc tế học và Đông Phương học)
Biên soạn: Nguyễn Hùng Vương
(Lưu hành nội bộ)
Đà Nẵng, tháng 7 năm 2021
1
MỤC LỤC
Nội dung Trang
Lời nói đầu 2
Mục lục 3
Chương 1 - Dẫn nhập (6 tiết) 4
Chương 2 - Nghiên cứu khoa học là gì (4 tiết) 8
Chương 3 - Trình tự lô gich của nghiên cứu khoa học (2 tiết) 14
Chương 4 - Thu thập xử lý thông tin (4 tiết) 21
Chương 5 - Trình bày luận điểm khoa học (2 tiết) 35
Chương 6 - Tổ chức thực hiện đề tài (6 tiết) 43
Chương 7 - Đạo đức khoa học (2 tiết) 44
Chương 8 - Đánh giá nghiên cứu khoa học; (4 tiết) 50
2
Chương 1
DẪN NHẬP
1.1. KHÁI NIỆM “KHOA HỌC”
Hiện những cách hiểu về khái niệm khoa học xuất phát
từ nhiều cách tiếp cận khác nhau. Chúng ta có thể xem xét 4 định
nghĩa từ các góc độ sau:
1.1.1. Khoa học là một hệ thống tri thức
- Khoa học một hệ thống tri thức (tri thức khoa học) về
mọi loại qui luật của vật chất sự vận động của vật chất, những
qui luật của tự nhiên, xã hội, tư duy.
Chú ý: Khi nói tri thức khoa học, các nhà nghiên cứu muốn
phân biệt với tri thức kinh nghiệm: Tri thức kinh nghiệm
những hiểu biết được tích lũy (một cách rời rạc/có thể ngẫu
nhiên) từ kinh nghiệm sống. Tri thức khoa học là những hiểu biết
được tích lũy một cách hệ thống nhờ hoạt động nghiên cứu khoa
học.
1.1.2. Khoa học là một hoạt động xã hội
Nếu khởi thủy khoa học mối quan tâm mang tính chất
nhân của những thiên tài, thì khoa học ngày nay đã trở thành một
hoạt động nghề nghiệp được hội hóa cao độ. Một dạng hoạt
động hội đặc thù - một loại lao động gian khổ, nhiều rủi ro.
Với cách khoa học một hoạt động hội, khoa học định
hướng tới những mục tiêu sau:
- Phát hiện bản chất các sự vật, phát triển nhận thức thế giới;
- Dự báo quá trình phát triển của sự vật;
- Sáng tạo những sự vật mới;
3
- Xây dựng hàng loạt các khái niệm mới nhằm phục vụ
nhằm phục vụ sự tồn tại của con người và xã hội.
1.1.3. Khoa học là một hình thái ý thức xã hội
Triết học xem khoa học một hình thái ý thức hội. Với
cách một hình thái ý thức hội, khoa học cũng tồn tại bên
cạch các hình thái ý thức hội khác, như một hình thức phản
ánh thế giới khách quan tồn tại hội vào ý thức con người,
như một sản phẩm của quá trình hoạt động thực tiễn. Tuy nhiên,
khoa học tồn tại mang tính độc lập tương đối với các hình thái ý
thức hội khác đối tượng, hình thức phản ánh mang một
chức năng xã hội riêng biệt.
1.1.4. Khoa học là một thiết chế xã hội
Khoa là một thiết chế xã hội, đó là một hệ thống các qui tắc,
các giá trị cấu trúc, một hệ thống các quan hệ ổn định, tạo
nên các khuôn mẫu hội biểu hiện sự thống nhất, được hội
công khai thừa nhận, nhằm thỏa mãn các nhu cầu bản của
hội.
Với tư cách là một thiết chế xã hội, khoa học có chức năng:
- Định ra một khuôn mẫu hành vi (Ví dụ: Tác phong làm
việc khoa học…)
- Tăng hàm lượng khoa học trong công nghệ sản phẩm
nhằm tạo thế mạnh cạnh tranh cho sản phẩm.
- Góp phần làm biến đổi tận gốc rễ mọi mặt của đời sống
hội.
1.2. PHÂN LOẠI KHOA HỌC
- Phân loại theo phương pháp hình thành khoa học
+ Khoa học tiền nghiệm;
4
+ Khoa học hậu nghiệm;
+ Khoa học phân lập;
+ Khoa học tích hợp.
- Phân loại theo đối tượng nghiên cứu khoa học
+ Khoa học tự nhiên;
+ Khoa học xã hội;
+ Triết học.
1.2. CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN CỦA TRI THỨC
KHOA HỌC
Khoa học phát triển từ những phương hướng nghiên cứu
đến các trường phái khác nhau. Từ đó thể hình thành một bộ
môn hoặc một ngành khoa học.
- Phương hướng khoa học một tập hợp những nội dung
nghiên cứu theo một hoặc một số lĩnh vực khoa học, được định
hướng theo một hoặc một số mục tiêu lí thuyết.
- Trường phái khoa học một phương hướng khoa học
đặc biệt, được phát triển đến một cách nhìn mới hoặc một góc
nhìn mới với đối tượng nghiên cứu. Từ đó, trường phái này dần
trở thành tiền đề cho sự hình thành một hướng mới về thuyết
hoặc phương pháp luận khoa học.
- Bộ môn khoa học hệ thống thuyết hoàn chỉnh về một
đối tượng nghiên cứu (VD: Toán học, Sử học, Văn học, … Điểm
quan trọng của bộn môn khoa học hình thành một khung mẫu
lí thuyết.
1.4. LÍ THUYẾT KHOA HỌC
1.4.1. Khái niệm lí thuyết khoa học
thuyết khoa học một hệ thống luận điểm khoa học về
mối liên hệ giữa các khái niệm khoa học. thuyết cung cấp về
5