intTypePromotion=1
ADSENSE

Thủ tục hành chính-tư pháp (Tập 5): Phần 1

Chia sẻ: Hương Hoa Cỏ Mới | Ngày: | Loại File: PDF | Số trang:197

2
lượt xem
1
download
 
  Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ

Thủ tục hành chính-tư pháp (Tập 5): Phần 1 giới thiệu về pháp luật về quản lý hộ tịch ở chính quyền cấp xã; công tác quản lý hộ khẩu của chính quyền cấp xã; pháp luật về công chứng, chứng thực và nhiệm vụ của ủy ban nhân dân cấp xã. Mời các bạn cùng tham khảo!

Chủ đề:
Lưu

Nội dung Text: Thủ tục hành chính-tư pháp (Tập 5): Phần 1

  1. chØ ®¹o biªn so¹n: - TS. U«ng Chu L­u Uû viªn trung ­¬ng §¶ng, Bé tr­ëng Bé T­ ph¸p - TS. Vò §øc KhiÓn Chñ nhiÖm Uû ban Ph¸p luËt Quèc héi - ¤ng TrÇn §¹i H­ng Nguyªn Phã tr­ëng ban th­êng trùc Ban Néi chÝnh trung ­¬ng - ¤ng TrÇn Ng¸t Phã BÝ th­ th­êng trùc TØnh uû L¹ng S¬n. biªn so¹n: - TS. NguyÔn §×nh ®Æng Lôc Vô tr­ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung ­¬ng (chñ biªn) - ¤ng NguyÔn Huy Ng¸t Vô tr­ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T­ ph¸p - ThS. NguyÔn H¶i Ninh Phã Vô tr­ëng Vô Ph¸p luËt, Ban Néi chÝnh trung ­¬ng - TS. Lª Thµnh Long Phã Vô tr­ëng Vô Hîp t¸c quèc tÕ, Bé T­ ph¸p 4
  2. - ThS. §ång ThÞ Kim Thoa Häc viÖn T­ ph¸p - ThS. Ph¹m Träng C­êng V¨n phßng Quèc héi - ThS. §Æng Hoµng Oanh Bé T­ ph¸p - ThS. NguyÔn Minh Ph­¬ng Bé T­ ph¸p Tham gia biªn so¹n: - TS. TrÇn ThÊt - PGS.TS. §inh V¨n MËu - TS. L­u KiÕm Thanh - ThS. NguyÔn Hoµng Anh. 5
  3. Tµi liÖu nµy lµ s¶n phÈm cña TiÓu dù ¸n “T¨ng c­êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· cña tØnh L¹ng S¬n” do Ban Néi chÝnh trung ­¬ng chñ tr× thùc hiÖn. TiÓu dù ¸n lµ mét hîp phÇn cña Dù ¸n VIE/02/015 vÒ hç trî thùc thi chiÕn l­îc x©y dùng vµ hoµn thiÖn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h­íng ®Õn n¨m 2020 do UNDP/Sida/DANIDA/Nauy/Ailen tµi trî. Tµi liÖu nµy sö dông cho c¸c líp tËp huÊn n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt c¸n bé, c«ng chøc cÊp x· ë tØnh L¹ng S¬n do Dù ¸n VIE/02/015 tæ chøc vµ kh«ng ph¶i lµ tµi liÖu gi¶ng d¹y chÝnh thøc cña bÊt kú c¸ nh©n, tæ chøc nµo. 6
  4. Lêi giíi thiÖu C¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së (x·, ph­êng, thÞ trÊn) lµ nh÷ng ng­êi gÇn d©n nhÊt, s¸t d©n nhÊt. Trong ph¹m vi chøc n¨ng, nhiÖm vô cña m×nh, c¸n bé, c«ng chøc cÊp c¬ së chÝnh lµ nh÷ng ng­êi trùc tiÕp “truyÒn t¶i” ph¸p luËt ®Õn víi nh©n d©n th«ng qua gi¶i quyÕt c¸c c«ng viÖc liªn quan tíi quyÒn vµ lîi Ých cña nh©n d©n, ®ång thêi còng lµ ng­êi thÊu hiÓu nhÊt nh÷ng t©m t­, nguyÖn väng cña nh©n d©n, nh÷ng v­íng m¾c, bÊt cËp cña chÝnh s¸ch, ph¸p luËt khi ¸p dông chóng trong thùc tÕ. Chñ tr­¬ng, chÝnh s¸ch, ph¸p luËt dï cã ®óng ®¾n ®Õn mÊy nh­ng sÏ khã cã ®­îc hiÖu lùc, hiÖu qu¶ cao nÕu nh­ kh«ng ®­îc triÓn khai thùc hiÖn bëi mét ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cã n¨ng lùc ph¸p luËt tèt. Tuy nhiªn, trªn thùc tÕ, do nhiÒu nguyªn nh©n chñ quan vµ kh¸ch quan, n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng chøc c¬ së nh×n chung cßn h¹n chÕ; mét sè c¸n bé, c«ng chøc ch­a ®¸p øng ®Çy ®ñ yªu cÇu cña nhiÖm vô, nhÊt lµ trong thêi kú ®Èy m¹nh c«ng nghiÖp ho¸, hiÖn ®¹i ho¸, më réng d©n chñ vµ x©y dùng Nhµ n­íc ph¸p quyÒn x· héi chñ nghÜa cña d©n, do d©n, v× d©n. Do vËy, n©ng cao n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së lµ mét yªu cÇu bøc thiÕt nh»m gãp phÇn x©y dùng ®éi ngò c¸n bé, c«ng chøc c¬ së trong s¹ch, v÷ng m¹nh, ®ñ kh¶ n¨ng thùc thi chøc n¨ng, nhiÖm vô theo ®óng ph¸p luËt, b¶o vÖ quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c¸ nh©n, tæ chøc trªn ®Þa bµn. NhËn thøc tÇm quan träng cña vÊn ®Ò trªn trong bèi c¶nh ph¸t triÓn hÖ thèng ph¸p luËt ViÖt Nam ®Õn n¨m 2010, ®Þnh h­íng ®Õn n¨m 2020 vµ c¨n cø vµo kh¶ n¨ng cña Dù ¸n, Ban ChØ ®¹o Dù ¸n 7
  5. VIE/02/015 ®· chän tØnh L¹ng S¬n lµ ®Þa bµn ®Ó thùc hiÖn thÝ ®iÓm viÖc t¨ng c­êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së, giao cho Ban Néi chÝnh trung ­¬ng lµ c¬ quan chñ tr× thùc hiÖn TiÓu dù ¸n “T¨ng c­êng n¨ng lùc ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së tØnh L¹ng S¬n”. Thùc hiÖn kÕ ho¹ch ho¹t ®éng cña TiÓu dù ¸n, C«ng ty t­ vÊn luËt Vision & Associates ®­îc lùa chän lµ ®¬n vÞ t­ vÊn ®éc lËp kh¶o s¸t, ®¸nh gi¸ thùc tr¹ng n¨ng lùc ph¸p luËt cña c¸n bé, c«ng chøc c¬ së tØnh L¹ng S¬n. Trªn c¬ së nh÷ng ph©n tÝch, ®¸nh gi¸ cña ®¬n vÞ t­ vÊn vµ nhu cÇu cña tØnh L¹ng S¬n, c¸c chuyªn gia ph¸p luËt ®· ®­îc TiÓu dù ¸n cña Ban Néi chÝnh trung ­¬ng tËp hîp ®Ó x©y dùng bé tµi liÖu tËp huÊn cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cña tØnh L¹ng S¬n. Bé tµi liÖu nµy gåm n¨m tËp KiÕn thøc ph¸p luËt vµ bèn tËp T×nh huèng ph¸p luËt cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së. Do n¨ng lùc, thêi gian h¹n chÕ vµ khèi l­îng kiÕn thøc, c«ng viÖc rÊt lín nªn bé tµi liÖu cã thÓ cßn khiÕm khuyÕt. Ban Qu¶n lý Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu dù ¸n Ban Néi chÝnh trung ­¬ng c¶m ¬n nh÷ng ý kiÕn ®ãng gãp vµ xin tr©n träng tiÕp thu ®Ó tiÕp tôc hoµn thiÖn bé tµi liÖu nµy. §­îc sù ®ång ý cña Ban Qu¶n lý Dù ¸n VIE/02/015 vµ TiÓu dù ¸n Ban Néi chÝnh trung ­¬ng, Nhµ xuÊt b¶n T­ ph¸p xuÊt b¶n tËp 5 “Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p” trong bé s¸ch KiÕn thøc ph¸p luËt dµnh cho c¸n bé, c«ng chøc c¬ së cña tØnh L¹ng S¬n. Xin tr©n träng giíi thiÖu cïng b¹n ®äc ! Th¸ng 3 n¨m 2007 Nhµ xuÊt b¶n T­ ph¸p 8
  6. preface Officials and public servants at grassroots level (communes, precincts, and towns) are the closest to ordinary people. Within their scope of functions, and duties, they directly “bring” the laws to the people through dealing with matters relating to the legiti- mate rights and benefits of the people, at the same time, official and public servant at grassroots level understand the most expectations and needs of the peoples, understand well problems and shortcom- ings of the State’s policies, laws and regulations in application in the real life. Although policies and laws of the State are proper, its implementation will be less effective if they are not applied by com- petent public servants. However, because of various objective and subjective reasons, capacity of officials and public servants at grassroots level are limited, there are a part of them are not capa- ble to meet with requirement, especially in the context of industri- alisation, modernisation and building of a socialist rule of law State of the people, for the people and by the people. Accordingly, improvement of legal capacity for official and public servants at grassroots level is a pressing need to contribute to strengthen local staff to be qualified and capable to fulfill imple- ment and enforce their duties and tasks as provided for by laws and to protect legitimate rights and benefits of individuals and organisation in the local area. Aware of importance of the issue in the context of development of a legal system for Viet Nam until 2010 and orientation up to 2020, under the framework of Project VIE/02/015, Project Steering Committee selected Lang Son province as the pilot site to 9
  7. implement a sub-project on strengthening the legal capacity for officials and public servants at grassroots level and assigned Central Internal Affairs Committee to deploy the sub-project. In accordance with sub-project work plan, Vision & Associates- an independent legal consultancy firm-was hired to conduct a based-line survey and prepare an assessment report on current sta- tus of legal capacity of officials and public servants in Lang Son province. Based on this assessment and based on needs officials at Lang Son province, legal consultants of the sub-project develop a set of training materials for officials and public servants at grass- root level of Lang Son province. These materials comprise of five volumes named “Legal Knowledge for officials and public servants at grassroots level” and the other four volumes named “Legal Case Studies for officials and public servants at grassroots level”. Because of limit of time and complexity of work, the materials will certainly have errors or mistakes. Management Unit of Project VIE/02/015 and Sub-project of the Central Internal Affairs Committee sincerely thank for any comments and opinions from the readers to improve the materials. With permission of Management Unit of Project VIE/02/015 and Sub-project of the Central Internal Affairs Committee, Judicial Publishing House publishes Volume 5 titled “Administrative - Judicial Procedures” of the Legal Knowledge for Officials and Public Servants at Grassroots Level of Lang Son Province. We kindly introduce this book to the readers! Hanoi, March 2007 The Judicial Publishing house 10
  8. MôC LôC Lêi giíi thiÖu 7 PhÇn 1: Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· 13 PhÇn 2: C«ng t¸c qu¶n lý hé khÈu cña chÝnh quyÒn cÊp x· 108 PhÇn 3: Ph¸p luËt vÒ c«ng chøng, chøng thùc vµ nhiÖm vô cña Uû ban nh©n d©n cÊp x· 156 PhÇn 4: C«ng t¸c v¨n th­ vµ ho¹t ®éng so¹n th¶o, ban hµnh c¸c v¨n b¶n hµnh chÝnh c¸ biÖt 201 PhÇn 5: C«ng t¸c thi hµnh ¸n vµ tr¸ch nhiÖm cña chÝnh quyÒn cÊp x· trong c«ng t¸c thi hµnh ¸n 262 PhÇn 6: Ph¸p luËt vÒ gi¶i quyÕt khiÕu kiÖn hµnh chÝnh t¹i Toµ ¸n vµ mét sè vÊn ®Ò liªn quan tíi chÝnh quyÒn cÊp x· 333 11
  9. 12
  10. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· PhÇn I PH¸P LUËT VÒ QU¶N Lý Hé TÞCH ë CHÝNH QUYÒN CÊP X· I. NH÷NG VÊN §Ò CHUNG 1. C¸c kh¸i niÖm c¬ b¶n 1.1. Sù kiÖn hé tÞch Sù kiÖn hé tÞch lµ nh÷ng sù kiÖn c¬ b¶n x¸c ®Þnh t×nh tr¹ng nh©n th©n cña mét ng­êi tõ khi sinh ra ®Õn khi chÕt. Trong cuéc sèng cña mçi c¸ nh©n, c¸c sù kiÖn hé tÞch x¶y ra rÊt phong phó. Cã nh÷ng sù kiÖn mang tÝnh quy luËt nh­ sù ra ®êi vµ mÊt ®i cña mét ng­êi. Cã nh÷ng sù kiÖn x¶y ra phæ biÕn nh­ viÖc kÕt h«n, ly h«n, nhËn nu«i con nu«i, nhËn cha, mÑ, con, thay ®æi quèc tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, c¶i chÝnh hä, tªn, ngµy, th¸ng, n¨m sinh. Nh×n chung, sù kiÖn hé tÞch cã c¸c ®Æc ®iÓm sau: - Lµ nh÷ng sù kiÖn quan träng trong cuéc sèng cña mçi c¸ nh©n; - Lµ nh÷ng sù kiÖn cã ý nghÜa x¸c ®Þnh ®Æc ®iÓm riªng biÖt vÒ t×nh tr¹ng d©n sù cña mçi c¸ nh©n; - C¸c sù kiÖn hé tÞch g¾n liÒn víi sù ra ®êi, qu¸ tr×nh tån t¹i vµ mÊt ®i cña mçi con ng­êi, g¾n liÒn víi c¸c quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c¸ nh©n. 1.2. §¨ng ký hé tÞch §¨ng ký hé tÞch lµ hµnh vi hµnh chÝnh cña c¸c c¬ quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn ®¨ng ký hé tÞch, nh»m: - X¸c nhËn c¸c sù kiÖn: sinh; kÕt h«n; tö; nu«i con nu«i; gi¸m 13
  11. KiÕn thøc ph¸p luËt TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p hé; nhËn cha, mÑ, con; thay ®æi, c¶i chÝnh, bæ sung, ®iÒu chØnh hé tÞch; x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh; x¸c ®Þnh l¹i d©n téc; - C¨n cø vµo quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn, ghi vµo sæ ®¨ng ký hé tÞch c¸c viÖc: x¸c ®Þnh cha, mÑ, con; thay ®æi quèc tÞch; ly h«n; huû viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt; chÊm døt nu«i con nu«i. Nh­ vËy, ®¨ng ký hé tÞch lµ mét ho¹t ®éng hµnh chÝnh cña c¬ quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn ®¨ng ký hé tÞch. Ho¹t ®éng ®¨ng ký hé tÞch ®­îc ph©n biÖt thµnh hai nhãm hµnh vi cã tÝnh chÊt nghiÖp vô kh¸c nhau râ rµng. - Thø nhÊt, nhãm hµnh vi x¸c nhËn c¸c sù kiÖn hé tÞch: sinh; kÕt h«n; tö; nu«i con nu«i; gi¸m hé; nhËn cha, mÑ, con; thay ®æi hä, tªn, ch÷ ®Öm; c¶i chÝnh hä, tªn, ch÷ ®Öm; ngµy, th¸ng, n¨m sinh; x¸c ®Þnh l¹i d©n téc; ®¨ng ký qu¸ h¹n c¸c viÖc sinh, tö; ®¨ng ký l¹i c¸c viÖc sinh, tö, kÕt h«n, nu«i con nu«i. §èi víi c¸c sù kiÖn hé tÞch nãi trªn, c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch x¸c nhËn b»ng c¸ch ®¨ng ký vµo sæ dµnh riªng cho tõng lo¹i viÖc, ®ång thêi cÊp cho ®­¬ng sù giÊy chøng nhËn vÒ viÖc ®ã (nh­ GiÊy khai sinh, GiÊy chøng nhËn kÕt h«n...). Hµnh vi x¸c nhËn cña c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ®· lµm ph¸t sinh hiÖu lùc ph¸p lý cña c¸c sù kiÖn ®­îc ®¨ng ký. ChØ sau khi ®­îc ®¨ng ký, c¸c sù kiÖn ®ã míi lµm ph¸t sinh, thay ®æi hoÆc chÊm døt c¸c quyÒn vµ nghÜa vô cña c¸ nh©n. - Thø hai, nhãm hµnh vi ghi vµo sæ hé tÞch nh÷ng sù thay ®æi vÒ hé tÞch cña c¸ nh©n ®· ®­îc c«ng nhËn bëi quyÕt ®Þnh cã hiÖu lùc ph¸p lý cña c¸c c¬ quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn. Ph¹m vi c¸c viÖc cã thÓ ghi vµo Sæ hé tÞch chØ bao gåm 5 viÖc: viÖc x¸c ®Þnh cha, mÑ, con; thay ®æi quèc tÞch; ly h«n; huû viÖc kÕt h«n tr¸i ph¸p luËt; chÊm døt nu«i con nu«i. Kh¸c víi nhãm hµnh vi thø nhÊt, ®èi víi c¸c lo¹i viÖc hé tÞch nµy, c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch chØ ®¬n thuÇn c¨n cø vµo quyÕt ®Þnh (b»ng v¨n b¶n) ®· cã hiÖu lùc ph¸p lý cña c¬ 14
  12. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn (vÝ dô: b¶n ¸n hoÆc quyÕt ®Þnh cña Tßa ¸n gi¶i quyÕt viÖc ly h«n, quyÕt ®Þnh cña Chñ tÞch n­íc cho mét ng­êi th«i quèc tÞch ViÖt Nam...) ®Ó ghi chó viÖc ®ã vµo Sæ hé tÞch. §iÓm ph©n biÖt c¬ b¶n gi÷a nhãm hµnh vi nµy víi nhãm hµnh vi thø nhÊt lµ hµnh vi ghi vµo Sæ hé tÞch kh«ng lµm ph¸t sinh hiÖu lùc ph¸p lý. Bëi v× b¶n th©n c¸c quyÕt ®Þnh cña c¬ quan nhµ n­íc cã thÈm quyÒn ®· lµm ph¸t sinh hiÖu lùc ph¸p lý cho c¸c viÖc ®ã. VÝ dô: mét b¶n ¸n xö ly h«n cña Toµ ¸n b¶n th©n nã ®· cã hiÖu lùc ph¸p lý chø kh«ng ph¶i chê ®Õn khi ®­îc ghi chó vµo Sæ hé tÞch míi cã hiÖu lùc ph¸p lý. L­u ý: So víi c¸c quy ®Þnh t­¬ng øng cña NghÞ ®Þnh sè 83/1998/N§-CP, th× ph¹m vi c¸c viÖc ®¨ng ký hé tÞch theo NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ngµy 27/12/2005 cña ChÝnh phñ vÒ ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch (NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N®-CP) võa cã sù më réng, võa thu hÑp mét sè lo¹i viÖc hé tÞch. Cô thÓ lµ: - §èi víi nhãm hµnh vi thø nhÊt: ph¹m vi ®¨ng ký hé tÞch ®· më réng thªm víi c¸c hµnh vi bæ sung hé tÞch, ®iÒu chØnh hé tÞch; x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh; - §èi víi nhãm hµnh vi thø hai: ®· giíi h¹n ph¹m vi c¸c viÖc ghi vµo Sæ hé tÞch chØ gåm 5 lo¹i viÖc ®· nªu ë trªn. C¸c sù kiÖn nh­: mÊt tÝch, mÊt n¨ng lùc hµnh vi d©n sù, h¹n chÕ n¨ng lùc hµnh vi d©n sù, h¹n chÕ quyÒn cña cha, mÑ ®èi víi con ch­a thµnh niªn kh«ng cßn thuéc ph¹m vi ghi vµo Sæ hé tÞch n÷a. 1.3. Qu¶n lý hé tÞch Qu¶n lý hé tÞch lµ ho¹t ®éng do c¸c c¬ quan hµnh chÝnh cã thÈm quyÒn thùc hiÖn nh»m theo dâi thùc tr¹ng vµ nh÷ng biÕn 15
  13. KiÕn thøc ph¸p luËt TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p ®éng vÒ hé tÞch trong ®êi sèng x· héi, b¶o ®¶m quyÒn vµ lîi Ých hîp ph¸p cña c«ng d©n, t¹o c¬ së x©y dùng, ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi, an ninh, quèc phßng... Qu¶n lý hé tÞch cã ph¹m vi, ®èi t­îng qu¶n lý rÊt réng, phøc t¹p, ®ång thêi còng lµ ho¹t ®éng qu¶n lý t¸c ®éng trùc tiÕp ®Õn tõng ng­êi d©n. Trªn c¬ së ph©n cÊp râ rµng tr¸ch nhiÖm qu¶n lý nhµ n­íc vÒ hé tÞch, NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP ®ång thêi còng quy ®Þnh râ tr¸ch nhiÖm cña ng­êi ®øng ®Çu c¸c c¬ quan qu¶n lý hé tÞch, tr­íc hÕt lµ Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp. Kho¶n 3 §iÒu 77, kho¶n 3 §iÒu 78, kho¶n 3 §iÒu 79 thÓ hiÖn râ tinh thÇn: Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ t×nh h×nh ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch cña ®Þa ph­¬ng. Trong tr­êng hîp do bu«ng láng qu¶n lý mµ dÉn ®Õn nh÷ng sai ph¹m, tiªu cùc cña c¸n bé, c«ng chøc trong ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch ë ®Þa ph­¬ng thuéc thÈm quyÒn qu¶n lý cña m×nh, th× Chñ tÞch Uû ban nh©n d©n c¸c cÊp ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm. §èi víi Së T­ ph¸p, Gi¸m ®èc Së T­ ph¸p ph¶i chÞu tr¸ch nhiÖm nÕu bu«ng láng qu¶n lý ®Ó x¶y ra sai ph¹m, tiªu cùc cña c¸n bé, c«ng chøc thuéc Së T­ ph¸p trong ®¨ng ký vµ qu¶n lý hé tÞch. 1.4. Mét sè thuËt ng÷ liªn quan - Thay ®æi hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch cã thÈm quyÒn c«ng nhËn viÖc cho phÐp c¸ nh©n ®­îc thay ®æi hä, tªn, ch÷ ®Öm ®· ®­îc ®¨ng ký ®óng trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ GiÊy khai sinh theo yªu cÇu cña c¸ nh©n ®ã khi cã lý do chÝnh ®¸ng ®­îc quy ®Þnh t¹i §iÒu 27 Bé luËt D©n sù n¨m 2005. - C¶i chÝnh hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch söa ch÷a nh÷ng néi dung ®· ®­îc ®¨ng ký trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ 16
  14. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· b¶n chÝnh GiÊy khai sinh, nh­ng cã sai sãt khi ®¨ng ký hé tÞch. B¶n chÊt cña viÖc c¶i chÝnh hé tÞch lµ hµnh vi söa ch÷a th«ng tin sai thµnh th«ng tin ®óng vµ chØ thùc hiÖn ®èi víi c¸c néi dung ®· ®­îc ®¨ng ký trong Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ b¶n chÝnh GiÊy khai sinh chø kh«ng thùc hiÖn ®èi víi c¸c giÊy tê hé tÞch vµ Sæ hé tÞch kh¸c. - §iÒu chØnh hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch c¨n cø vµo b¶n chÝnh GiÊy khai sinh ®Ó ®iÒu chØnh c¸c néi dung ®· ®­îc ®¨ng ký trong Sæ hé tÞch vµ c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c (kh«ng ph¶i lµ Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ GiÊy khai sinh) cho phï hîp víi c¸c néi dung t­¬ng øng trong b¶n chÝnh GiÊy khai sinh. Trong tr­êng hîp yªu cÇu ®iÒu chØnh néi dung cña Sæ hé tÞch vµ giÊy tê hé tÞch kh«ng liªn quan ®Õn néi dung trong GiÊy khai sinh th× c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ph¶i c¨n cø vµo nh÷ng giÊy tê liªn quan do ®­¬ng sù xuÊt tr×nh ®Ó thùc hiÖn viÖc ®iÒu chØnh hé tÞch (VÝ dô: th«ng tin vÒ ngµy, giê chÕt trong GiÊy chøng tö lµ néi dung kh«ng cã trong GiÊy khai sinh, do ®ã, trong tr­êng hîp GiÊy chøng tö ghi sai thêi ®iÓm chÕt cña mét ng­êi mµ th©n nh©n cña ng­êi ®ã cã yªu cÇu ®iÒu chØnh cho ®óng th× c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ph¶i c¨n cø vµo GiÊy b¸o tö ®Ó ®iÒu chØnh GiÊy chøng tö cho ®óng). L­u ý: * Ph©n biÖt hµnh vi c¶i chÝnh hé tÞch víi hµnh vi ®iÒu chØnh hé tÞch: C¶i chÝnh hé tÞch vµ ®iÒu chØnh hé tÞch ®Òu lµ hµnh vi ®¨ng ký hé tÞch cã tÝnh chÊt chung lµ söa ch÷a th«ng tin trªn giÊy tê hé tÞch cho ®óng. §Ó vËn dông ®óng vµo thùc tiÔn, cÇn n¾m v÷ng c¸c ®iÓm ph©n biÖt c¬ b¶n gi÷a hai lo¹i viÖc nµy: 17
  15. KiÕn thøc ph¸p luËt TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p Tiªu chÝ ph©n C¶i chÝnh hé tÞch §iÒu chØnh hé tÞch biÖt Kh«ng söa ch÷a c¸c th«ng tin trong b¶n chÝnh GiÊy khai sinh vµ Sæ ®¨ng ký khai sinh, mµ lÊy b¶n VÒ t Ý n h c h Ê t c ñ a Lµ viÖc söa ch÷a th«ng tin trong GiÊy chÝnh GiÊy khai sinh lµm c¨n cø hµnh vi khai sinh vµ Sæ ®¨ng ký khai sinh . gèc ®Ó söa ch÷a, ®iÒu chØnh th«ng tin trªn c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c. Cã thÓ do sai sãt trong viÖc thùc hiÖn nghiÖp vô ®¨ng ký hé tÞch C¬ s ë l µ m p h ¸ t Do sai sãt trong qu¸ tr×nh ®¨ng ký hoÆc do sù thay ®æi hé tÞch, c¶i s in h h µ n h v i khai sinh . chÝnh hé tÞch, x¸c ®Þnh l¹i d©n téc, x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh… Ph¸p luËt kh«ng quy ®Þnh thñ tôc, Thùc hiÖn theo tr×nh tù, thñ tôc , thêi tr×nh tù, thêi h¹n. Khi c¸ nh©n cã VÒ t r × n h t ù,t h ñ t ô c h¹n quy ®Þnh t¹i §iÒu 38 NghÞ ®Þnh yªu cÇu x¸c ®¸ng, c¬ quan hé tÞch sè 158/2005/N§ -CP. cã tr¸ch nhiÖm ph¶i gi¶i quyÕt ngay viÖc ®iÒu chØnh. * Ph©n biÖt ®iÒu chØnh hé tÞch víi viÖc ®iÒu chØnh c¸c giÊy tê kh¸c cña c¸ nh©n theo GiÊy khai sinh: §iÒu 39 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP chØ quy ®Þnh vÒ viÖc “®iÒu chØnh néi dung trong Sæ hé tÞch vµ c¸c giÊy tê hé tÞch kh¸c”. Quy ®Þnh nµy kh«ng bao gåm hµnh vi ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy tê kh¸c cña c¸ nh©n nh­ Chøng minh nh©n d©n, Sæ hé khÈu, hé chiÕu, häc b¹, v¨n b»ng... theo GiÊy khai sinh. Hai hµnh vi nµy ®Òu cã ®iÓm chung lµ c¨n cø vµo b¶n chÝnh GiÊy khai sinh ®Ó söa ch÷a nh÷ng th«ng tin sai lÖch trªn c¸c giÊy tê kh¸c, nh­ng cã c¸c ®iÓm ph©n biÖt sau ®©y: 18
  16. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· T iª u c h Ý §iÒ u c h Ø n h h é t Þ c h §iÒ u c h Ø n h c ¸ c g i Ê y t ê k h ¸ c p h © n b iÖ t t h e o GiÊ y k h a i s i n h Lµ viÖc ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy t ê Lµ viÖc ®iÒu chØnh c¸c lo¹i giÊy tê hé tÞch vµ Sæ hé tÞch kh¸c ( vÝ dô: kh¸c cña c¸ nh©n ( Chøng minh T Ýn h c h Ê t c ñ a GiÊy chøng nhËn kÕt h«n, QuyÕt nh©n d©n, Sæ hé khÈu, thÎ ®¶ng hµnh vi ®Þnh c«ng nhËn nu«i con nu«i,…) viªn, thÎ b¶o hiÓm y tՅ) theo b¶n theo b¶n ch Ýnh GiÊy khai sinh . chÝnh GiÊy khai sinh Lµ c¬ quan, tæ chøc ®· cÊp c¸c lo¹i C¬ q u a n t h ùc Lµ Uû ban nh©n d©n cÊp x· n¬i ®· giÊy tê ®ã cho c¸ nh©n, vÝ dô: C«ng h iÖ n v iÖ c ® iÒ u thùc hiÖn viÖc ® ¨ng ký vµ cÊp giÊy an cÊp quËn, huyÖn n¬i ®· cÊp Sæ c h Øn h tê hé tÞch cÇn ®iÒu chØnh . hé khÈu, tr­êng häc ,… ViÖc ®iÒu chØnh c¸c giÊy tê k h¸c cña c¸ nh©n theo GiÊy khai sinh ®­îc thùc hiÖn theo nguyªn t¾c ghi nhËn t¹i kho¶n 2, §iÒu 5 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§ -CP: “GiÊy khai sinh lµ giÊy tê hé tÞch gèc cña C¬ s ë p h ¸ p l ý §iÒu 39 NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§ -CP. mçi c¸ nh©n. Mäi hå s¬, giÊy tê cña c¸ nh©n cã ghi néi dung vÒ hä, tªn, ch÷ ®Öm; ngµy, th¸ng, n¨m sinh; giíi tÝnh; d©n téc; quèc tÞch; quª qu¸n; quan hÖ cha, mÑ, con ph¶i phï hîp víi GiÊy khai sinh cña ng­êi ®ã”. - Bæ sung hé tÞch: Lµ viÖc c¬ quan ®· ®¨ng ký vµ cÊp GiÊy khai sinh cho c¸ nh©n thùc hiÖn viÖc ghi thªm nh÷ng néi dung ch­a ®­îc ®¨ng ký vµo Sæ ®¨ng ký khai sinh vµ b¶n chÝnh GiÊy khai sinh. VÝ dô: viÖc ghi bæ sung th«ng tin vÒ ng­êi cha vµo GiÊy khai sinh cña con tr­íc ®©y ®­îc ®¨ng ký khai sinh theo diÖn khai sinh cho con ngoµi gi¸ thó, sau khi lµm thñ tôc nhËn cha, mÑ, con. - X¸c ®Þnh l¹i d©n téc: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch cã thÈm quyÒn c«ng nhËn viÖc cho phÐp mét ng­êi x¸c ®Þnh l¹i d©n téc cña ng­êi con theo d©n téc cña ng­êi cha hoÆc d©n téc cña ng­êi mÑ theo quy ®Þnh t¹i §iÒu 28 Bé luËt D©n sù n¨m 2005. 19
  17. KiÕn thøc ph¸p luËt TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p - X¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh: Lµ viÖc c¬ quan ®¨ng ký hé tÞch cã thÈm quyÒn c«ng nhËn viÖc x¸c ®Þnh l¹i giíi tÝnh cña mét ng­êi trong tr­êng hîp giíi tÝnh cña ng­êi ®ã bÞ khuyÕt tËt bÈm sinh hoÆc ch­a ®Þnh h×nh chÝnh x¸c mµ cÇn cã sù can thiÖp cña y häc nh»m x¸c ®Þnh râ vÒ giíi tÝnh. 2. Vai trß, ý nghÜa cña c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch Qu¶n lý hé tÞch lµ mét c«ng t¸c träng t©m trong toµn bé lÜnh vùc ho¹t ®éng qu¶n lý d©n c­. Vai trß quan träng cña c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch ®èi víi nhµ n­íc còng nh­ ®èi víi mçi c«ng d©n thÓ hiÖn trªn c¸c khÝa c¹nh c¬ b¶n sau: Thø nhÊt, hÖ thèng qu¶n lý d÷ liÖu hé tÞch ®Çy ®ñ, chÝnh x¸c, ®­îc cËp nhËt kÞp thêi, th­êng xuyªn sÏ lµ nguån th«ng tin quý gi¸, hç trî ®¾c lùc cho viÖc ho¹ch ®Þnh c¸c chÝnh s¸ch x· héi mét c¸ch chÝnh x¸c, cã tÝnh kh¶ thi, tiÕt kiÖm chi phÝ x· héi còng nh­ t¹o ®iÒu kiÖn cho viÖc triÓn khai c¸c chÝnh s¸ch ®ã ®¹t hiÖu qu¶ cao; Thø hai, nh÷ng th«ng tin ®Þnh l­îng chÝnh x¸c vÒ t×nh h×nh d©n c­ cã ®­îc qua qu¶n lý hé tÞch rÊt cÇn thiÕt ®èi víi viÖc x©y dùng chiÕn l­îc con ng­êi, b¶o vÖ, ph¸t triÓn vµ n©ng cao mäi mÆt ®êi sèng cña ®ång bµo d©n téc Ýt ng­êi, tæ chøc thùc hiÖn tèt chÝnh s¸ch ®Þnh canh, ®Þnh c­, hç trî ®Çu t­ ph¸t triÓn kinh tÕ, x· héi cã hiÖu qu¶; Thø ba, ho¹t ®éng qu¶n lý vµ ®¨ng ký hé tÞch thÓ hiÖn tËp trung, sinh ®éng sù t«n träng cña Nhµ n­íc ®èi víi viÖc thùc hiÖn mét sè quyÒn nh©n th©n c¬ b¶n cña c«ng d©n. §èi víi ng­êi d©n, ®¨ng ký hé tÞch lµ c¸ch thøc ®Ó ng­êi d©n thùc hiÖn, h­ëng thô c¸c quyÒn nh©n th©n ®ã. C¸c d÷ liÖu vÒ c¨n c­íc cña mçi c¸ nh©n thÓ hiÖn trªn giÊy tê hé tÞch (GiÊy khai sinh, GiÊy chøng nhËn kÕt h«n...) lµ sù kh¼ng ®Þnh cã gi¸ trÞ ph¸p lý vÒ ®Æc ®iÓm nh©n th©n cña mçi ng­êi, mµ qua ®ã c¸c c¬ quan, tæ chøc, c¸ nh©n kh¸c cã thÓ 20
  18. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· ®¸nh gi¸ ng­êi ®ã cã kh¶ n¨ng, ®iÒu kiÖn ®Ó tham gia vµo c¸c quan hÖ ph¸p luËt nhÊt ®Þnh hay kh«ng; Thø t­, qu¶n lý hé tÞch cã vai trß to lín ®èi víi viÖc b¶o ®¶m trËt tù x· héi. HÖ thèng Sæ hé tÞch cã thÓ gióp viÖc x¸c ®Þnh nguån gèc cña c¸ nh©n mét c¸ch dÔ dµng. Trong lÜnh vùc ho¹t ®éng t­ ph¸p, khi cÇn ®¸nh gi¸ n¨ng lùc chñ thÓ cña mét c¸ nh©n, c¸c c¬ quan tiÕn hµnh tè tông lu«n cÇn ®Õn GiÊy khai sinh cña c¸ nh©n ®ã. GiÊy khai sinh chøa ®ùng c¸c d÷ liÖu gèc vÒ nh©n th©n cña c¸ nh©n nh­ ngµy, th¸ng, n¨m sinh, n¬i sinh, d©n téc, quèc tÞch, hä tªn cha, mÑ..., do ®ã, khi ®­îc sö dông víi tÝnh c¸ch lµ chøng cø, c¸c th«ng tin thÓ hiÖn trªn GiÊy khai sinh cã thÓ gióp c¬ quan tiÕn hµnh tè tông ®¸nh gi¸ nhiÒu vÊn ®Ò trong c¸c vô ¸n h×nh sù, d©n sù, lao ®éng,... Tõ nh÷ng ý nghÜa nªu trªn, trong sù ph¸t triÓn cña ®Êt n­íc còng nh­ cña tõng ®Þa ph­¬ng, tÇm quan träng cña c«ng t¸c x©y dùng hÖ thèng qu¶n lý hé tÞch vµ khai th¸c hiÖu qu¶ cña nã phôc vô cho c«ng t¸c qu¶n lý nhµ n­íc cÇn ®­îc nhËn thøc ®Çy ®ñ vµ quan t©m, ®Çu t­ ®óng møc. 3. C¸c yªu cÇu ®èi víi qu¶n lý nhµ n­íc vÒ hé tÞch 3.1. Yªu cÇu vÒ tÝnh kÞp thêi Mäi sù kiÖn hé tÞch ph¶i ®­îc c¸n bé hé tÞch ®¨ng ký vµ qu¶n lý trong thêi h¹n ph¸p luËt quy ®Þnh ®èi víi tõng lo¹i viÖc, h¹n chÕ tèi ®a t×nh tr¹ng ®¨ng ký qu¸ h¹n hoÆc kh«ng ®¨ng ký hé tÞch. Tuy nhiªn, tÝnh kÞp thêi cña c«ng t¸c qu¶n lý hé tÞch chØ cã thÓ ®¹t ®­îc khi ng­êi d©n cã ý thøc tù gi¸c trong viÖc thùc hiÖn quyÒn vµ chÊp hµnh nghÜa vô ®¨ng ký hé tÞch, ®ång thêi c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch vµ Uû ban nh©n d©n cÊp x· ph¶i cã ý thøc tr¸ch nhiÖm trong viÖc chñ ®éng theo dâi, n¾m v÷ng c¸c sù kiÖn hé tÞch ph¸t sinh t¹i ®Þa bµn vµ t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho ng­êi d©n ®¨ng ký hé tÞch. 21
  19. KiÕn thøc ph¸p luËt TËp 5: Thñ tôc hµnh chÝnh - t­ ph¸p 3.2. Yªu cÇu vÒ tÝnh ®Çy ®ñ ViÖc qu¶n lý nhµ n­íc trªn tõng lo¹i viÖc hé tÞch: khai sinh, khai tö, kÕt h«n, nu«i con nu«i..., dï ë ®« thÞ hay n«ng th«n, ®ång b»ng hay miÒn nói, vïng kinh tÕ - x· héi ph¸t triÓn hay n¬i d©n trÝ cßn thÊp còng ph¶i ®¹t hiÖu qu¶ ®ång ®Òu. Trong nghiÖp vô ®¨ng ký hé tÞch, yªu cÇu vÒ tÝnh ®Çy ®ñ cßn ®ßi hái c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch khi thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký bÊt kú sù kiÖn hé tÞch nµo còng ph¶i ghi ®Çy ®ñ c¸c th«ng tin cÇn thiÕt vµo c¸c cét môc t­¬ng øng trong Sæ hé tÞch vµ giÊy tê hé tÞch, lµm c¬ së phôc vô cho viÖc tra cøu sau nµy ®­îc chÝnh x¸c, thuËn tiÖn; ®ång thêi ph¶i chÊp hµnh nghiªm tóc chÕ ®é ®¨ng ký, qu¶n lý hé tÞch b»ng “sæ kÐp”, theo ®ã mçi sù kiÖn hé tÞch ph¶i ®­îc ®¨ng ký cïng lóc vµo hai bé sæ. 3.3. Yªu cÇu vÒ tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan ViÖc ®¨ng ký hé tÞch ph¶i ph¶n ¸nh chÝnh x¸c, trung thùc sù kiÖn hé tÞch x¶y ra trªn thùc tÕ, h¹n chÕ tèi ®a t×nh tr¹ng sai sãt khi ®¨ng ký hé tÞch do lçi v« ý cña c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch hoÆc ng­êi ®i ®¨ng ký hé tÞch. Nghiªm cÊm viÖc cè ý ®¨ng ký hé tÞch hoÆc cÊp giÊy tê hé tÞch kh«ng ®óng sù thËt. Nh÷ng hiÖn t­îng vi ph¹m tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan trong ®¨ng ký hé tÞch cã thÓ dÉn tíi nh÷ng hÖ qu¶ phøc t¹p vÒ sau, vÝ dô, tr­êng hîp häc b¹, hé khÈu... cña c¸ nh©n cã nh÷ng th«ng tin sai lÖch so víi GiÊy khai sinh. Do ®ã, tÝnh chÝnh x¸c, kh¸ch quan lµ mét trong nh÷ng yªu cÇu ®Æt ra cÇn ®­îc nghiªm tóc thùc hiÖn. 3.4. Yªu cÇu vÒ tÝnh chñ ®éng cña c¬ quan qu¶n lý vµ ®¨ng ký hé tÞch C¬ quan qu¶n lý hé tÞch c¸c cÊp cÇn nhËn thøc qu¶n lý hé tÞch lµ nhiÖm vô quan träng vµ ph¶i th­êng xuyªn n¾m v÷ng t×nh h×nh 22
  20. PhÇn I. Ph¸p luËt vÒ qu¶n lý hé tÞch ë chÝnh quyÒn cÊp x· hé tÞch t¹i ®Þa bµn m×nh qu¶n lý, tõ ®ã chñ ®éng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p cÇn thiÕt nh»m b¶o ®¶m hiÖu qu¶ qu¶n lý hé tÞch. §èi víi Uû ban nh©n d©n cÊp x·, c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch cÇn chñ ®éng theo dâi t×nh h×nh ph¸t sinh c¸c sù kiÖn hé tÞch trong ®Þa bµn ®Ó thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký kÞp thêi, ®Çy ®ñ. §èi víi c¸c x· vïng s©u, vïng xa, ®Þa bµn ®i l¹i khã kh¨n hoÆc c¸c x· ý thøc chÊp hµnh nghÜa vô ®¨ng ký hé tÞch cña ng­êi d©n ch­a tèt th× c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch ph¶i chñ ®éng thùc hiÖn viÖc ®Þnh kú xuèng ®Þa bµn d©n d©n ®Ó thùc hiÖn viÖc ®¨ng ký hé tÞch. 3.5 Yªu cÇu vÒ ph¸p chÕ ViÖc ®¨ng ký hé tÞch ph¶i thùc hiÖn ®óng thÈm quyÒn, thñ tôc, tr×nh tù theo quy ®Þnh t¹i c¸c v¨n b¶n ph¸p luËt vÒ hé tÞch. C¬ quan ®¨ng ký hé tÞch ph¶i n¾m v÷ng vµ vËn dông chÝnh x¸c c¸c quy ®Þnh ph¸p luËt ®óng ®èi t­îng ®¨ng ký hé tÞch, ®óng lo¹i viÖc hé tÞch (vÝ dô: viÖc ®¨ng ký kÕt h«n ®èi víi ®ång bµo d©n téc thiÓu sè c­ tró ë ®Þa bµn miÒn nói, vïng s©u, vïng xa cÇn ¸p dông theo quy ®Þnh t¹i NghÞ ®Þnh sè 32/2002/N§-CP ngµy 27/3/2002 cña ChÝnh phñ quy ®Þnh viÖc ¸p dông LuËt H«n nh©n vµ gia ®×nh ®èi víi c¸c d©n téc thiÓu sè). Tuy nhiªn, cÇn nhËn thøc mét c¸ch ®Çy ®ñ r»ng, yªu cÇu vÒ ph¸p chÕ trong c«ng t¸c ®¨ng ký hé tÞch kh«ng m©u thuÉn vµ hoµn toµn kh«ng lo¹i trõ kh¶ n¨ng cho phÐp ng­êi cã thÈm quyÒn ®¨ng ký hé tÞch ®­îc vËn dông linh ho¹t khi t¸c nghiÖp. NghÞ ®Þnh sè 158/2005/N§-CP (§iÒu 9) cho phÐp c¸n bé t­ ph¸p - hé tÞch khi thùc hiÖn ®¨ng ký hé tÞch, nÕu biÕt ch¾c ch¾n vÒ nh©n th©n cña ng­êi ®¨ng ký hé tÞch th× kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i buéc ng­êi ®ã ph¶i xuÊt tr×nh c¸c lo¹i giÊy tê nh­ Chøng minh nh©n d©n, Sæ hé khÈu ®Ó chøng minh vÒ nh©n th©n m×nh n÷a; hoÆc trong tr­êng hîp ng­êi cã yªu cÇu sö dông b¶n sao giÊy tê hé tÞch ®ang ë xa, kh«ng 23
ADSENSE

CÓ THỂ BẠN MUỐN DOWNLOAD

 

Đồng bộ tài khoản
2=>2