- 1 -
BỘ NGOẠI GIAO
HỌC VIỆN NGOẠI GIAO VIỆT NAM
------***------
B µ I TË P Lí N
MÔN: CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI VIỆT NAM II
Đề tài:
QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN TƯ DUY CỦA ĐẢNG
VỀ ĐƯỜNG LỐI, CHÍNH SÁCH ĐỐI NGOẠI
TỪ 1986 ĐẾN NAY
Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thùy Dung
Lớp : H33
Hà Nội - 04/2009
- 2 -
MỤC LỤC
LỜI MỞ ĐẦU ........................................................................................ 3
I. NHẬN THỨC MỚI CỦA ĐẢNG VỀ THỜI ĐẠI, XU THẾ VẬN
ĐỘNG CỦA THẾ GIỚI VÀ QUÁ TRÌNH TOÀN CẦU HÓA ............. 5
1. Khái quát về thời đại ngày nay ............................................................ 5
2. Những đặc điểm chính trong giai đoạn hiện nay của thời đại .............. 5
3. Những mâu thuẫn trong giai đoạn hiện nay của thời đại...................... 6
II. QUÁ TRÌNH CHUYỂN BIẾN TƯ DUY CỦA ĐẢNG VỀ ĐƯỜNG
LỐI, CHÍNH SÁCH ĐỔI NGOẠI ............................................................ 9
1. Sự chuyển biến giữa lợi ích quốc gia và nghĩa vụ quốc tế ................... 9
2. Sự chuyển biến từ cặp phạm trù hợp tác/đấu tranh đến cặp phạm trù
đối tác/đối tượng ............................................................................... 12
3. Sự thay đổi trong tư duy tập hợp lực lượng ....................................... 13
KẾT LUẬN .............................................................................................. 16
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................ 17
- 3 -
LỜI NÓI ĐẦU
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng Cộng sản Việt Nam (12-1986) đã
đề ra đường lối đổi mới toàn diện các lĩnh vực của đời sống, lấy đổi mới kinh tế làm
trọng tâm, cùng với đổi mới kinh tế là đổi mới chính trị và các lĩnh vực khác của đời sống
xã hội.
Đế đổi mới toàn diện các lĩnh vực của đời sống xã hội, trước hết phải đối mới tư
duy, đặc biệt là tư duy kinh tế. Đây là tiền đề nhận thức của đổi mới. Hình thành nhận
thức mới về chủ nghĩa xã hội và con đường đi lên chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam trong
những hoàn cảnh, điều kiện mới của tình hình trong nước và thế giới là điểm cốt lõi, căn
bản nhất của lý luận đổi mới ở nước ta tư giữa thập kỷ 80 thế kỷ XX cho đến nay. Thực
tiễn xã hội đã khách quan hóa vai trò và tầm quan trọng đặc biệt của lý luận và tư duy lý
luận đối với sự phát triển của đất nước và dân tộc ta. Đổi mới tư duy lý luận của Đảng, do
đó là vấn đề cấp bách, bức xúc đối với sự lãnh đạo của Đảng đồng thời là vấn đề cơ bản,
lâu dài, có ý nghĩa chiến lược đối với cách mạng nước ta.
Nói đến đổi mới tư duy về đối ngoại, trước hết là việc đổi mới công tác nghiên
cứu, phân tích, đánh giá những chuyển biến của tình hình thế giới và quan hệ quốc tế; thứ
hai là đổi mới tư duy về các cặp quan hệ như: lợi ích quốc gia và nghĩa vụ quốc tế; sự
chuyển biến từ cặp phạm trù hợp tác/đấu tranh đến cặp phạm trù đối tác/đối tượng; đổi
mới tư duy về tập hợp lực lượng, từ đó xác định chủ trương, đường lối và chính sách đối
ngoại thích hợp.
Bài viết dưới đây trình bày về “Quá trình chuyển biến tư duy của Đảng về đường
lối, chính sách đối ngoại từ 1986 đến nay”. Khuôn khổ bài viết tập trung trả lời hai câu
hỏi:
1. Xu thế vận động của thế giới và quá trình toàn cầu hóa đã tác động như thế nào
đối với sự phát triển và trưởng thành về năng lực tư duy lý luận của Đảng?
- 4 -
2. Trong quá trình thay đổi tư duy dối ngoại của Đảng từ 1986 đến nay, sự chuyển
biến nào là mấu chốt? Tại sao?
I. NHẬN THỨC MỚI CỦA ĐẢNG VỀ THỜI ĐẠI, XU THẾ VẬN ĐỘNG
CỦA THẾ GIỚI VÀ QUÁ TRÌNH TOÀN CẦU HÓA
1. Khái quát về thời đại ngày nay
Trước những diễn biến vô cùng phức tạp của thế giới sau sự khủng hoảng và sụp
đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu, vấn đề thời đại tiếp tục trở thành
một trong những tiêu điểm nóng bỏng, gay gắt của cuộc đấu tranh tư tưởng – lý luận.
Dựa trên quan điểm mácxít về thời đại, Đảng ta tiếp tục khẳng định, Cách mạng xã
hội chủ nghĩa Tháng Mười Nga nổ ra và thắng lợi năm 1917 đã đánh dấu bước đột phá vĩ
đại mở đầu thời đại mới – thời đại quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội trên
phạm vi toàn thế giới. Cao trào cách mạng giải phóng dân tộc từ sau Chiến tranh thế giới
thứ hai liên tiếp giành thắng lợi, làm sụp đổ hệ thống thuộc địa, khai sinh một thực thể
quốc tế mới, bao gồm hơn một trăm quốc gia độc lập. Phong trào đấu tranh vì hòa bình,
dân sinh, dân chủ và tiến bộ xã hội cũng được đẩy mạnh trên toàn thế giới. Trước sức tiến
công của các lực lượng cách mạng này vào chủ nghĩa tư bản, sự quá độ lên chủ nghĩa xã
hội của thời đại ngày nay được kiểm chứng về mặt lịch sử như những bước vận động hiện
thực. Chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc liên tục bị tấn công từ nhiều phía, phải chịu
nhiều thất bại nặng nề và đã hơn một lần lâm vào khủng hoảng sâu sắc. Dù đã có những
điều chỉnh mạnh mẽ không chỉ cơ cấu sản xuất, cơ chế bóc lột và công nghệ, song chủ
nghĩa tư bản không thể khắc phục nổi những mâu thuẫn gay gắt vốn có trong lòng nó.
Bởi vậy, ngay cả khi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và Liên Xô không còn nữa, từ
trong lòng các nước tư bản, hàng loạt học giả liên tiếp đưa ra các luận cứ, sự kiện bác bỏ
tính trường tồn của chủ nghĩa tư bản.
Thời đại là cả một thời gian lịch sử dài hàng trăm năm. Quá độ từ chủ nghĩa tư bản
lên chủ nghĩa xã hội là một quá trình lịch sử lâu dài, gồm nhiều thời kỳ vận động phức
tạp. Văn kiện Đại hội IX của Đảng ta khẳng định: “ Chủ nghĩa xã hội trên thế giới, từ
- 5 -
những bài học thành công và thất bại cũng như từ khát vọng và sự thức tỉnh của các dân
tộc, có điều kiện và khả năng tạo ra bước phát triển mới. Theo quy luật tiến hóa của lịch
sử, loài người nhất định sẽ tiến tới chủ nghĩa xã hội” 1.
Sự sụp đổ của chế độ xã hội chủ nghĩa ở Liên Xô và Đông Âu do nhiều nguyên
nhân khách quan và chủ quan, gắn với bối cảnh cụ thể của từng nước, nên không đồng
nghĩa với sự thất bại của toàn bộ chủ nghĩa xã hội. Trên thực tế, vẫn còn nhiều nước
XHCN khắc phục được khủng hoảng, từng bước cải cách, đổi mới và phát triển.
Tóm lại, mặc dù thế giới đã trải qua những biến động rất sâu sắc sau thất bại lớn
tạm thời của chủ nghĩa xã hội, nhưng tính chất và nội dung của thời đại ngày nay không
hề thay đổi. Vận động trong những điều kiện lịch sử mới, với những đặc điểm mới khác
về cơ bản so với trước năm 1991, thời đại chúng ta hiện vẫn hướng tới mục tiêu hòa bình,
độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội, gắn liền với cuộc cách mạng khoa học và công
nghệ hiện đại đang tạo ra những tiền đề vật chất – kỹ thuật ngày càng đầy đủ cho việc
chuyển lên chủ nghĩa xã hội.
2. Những đặc điểm chính trong giai đoạn hiện nay của thời đại
Một là, cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại diễn ra ngày càng mạnh mẽ, đạt
nhiều kỳ tích, đã và đang tác động đến tất cả các lĩnh vực của đời sống mỗi quốc gia và
quan hệ quốc tế trong thời đại ngày nay.
Hai là, toàn cầu hóa là một xu thế khách quan, nhưng đang bị chủ nghĩa tư bản và các tập
đoàn tư bản xuyên quốc gia chi phối.
Ba là, đấu tranh giai cấp và đấu tranh dân tộc tiếp tục diễn ra gay gắt.
Bốn là, nhân loại đang đứng trước những vấn đề toàn cầu hết sức bức xúc đòi hỏi phải có
sự hợp tác đa phương để giải quyết, trong khi đó, vì lợi ích quốc gia, các nước chưa thật
sự tích cực hợp tác với nhau.
1 Đảng Cộng sản Việt Nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội, 2001,
tr.14.
