M C L CỤ Ụ
1
PH N M ĐUẦ Ở Ầ
V n đ nhân quy n luôn là v n đ c a các cu c tranh cãi trên di n đànấ ề ề ấ ề ủ ộ ễ
chính tr th gi i đng đi. Th c ch t c a v n đ này là gì? Loài ng i ghiị ế ớ ươ ạ ự ấ ủ ấ ề ườ
nh n nó đn đâu? Vi t ậ ế Ở ệ Nam nhân quy n là v n đ hàng đu trong quáề ấ ề ầ
trình xây d ng và b o v t qu c. M c đích cu i cùng c a ch đ xã h i chự ả ệ ổ ố ụ ố ủ ế ộ ộ ủ
nghĩa mà chúng ta xây d ng là gi i phóng con ng i, đem quy n làm ch th cự ả ườ ề ủ ự
s đn cho t ng ng i lao đng. Nh ng hi n t i các th l c thù đch, cácự ế ừ ườ ộ ư ệ ạ ế ự ị
n c t b n ph ng Tây d a vào s c m nh kinh t , quân s , v th n c l nướ ư ả ươ ự ứ ạ ế ự ị ế ướ ớ
luôn mu n áp đt th nhân quy n xa v i, gi t o v i các n c khác, luônố ặ ứ ề ờ ả ạ ớ ướ
xuyên t c bôi nh , vu kh ng ph nh n nh ng thành t u c a các n c, mu nạ ọ ố ủ ậ ữ ự ủ ướ ố
can thi p vào công vi c n i b các n c hòng th c hi n m u đ b t chính. ệ ệ ộ ộ ướ ự ệ ư ồ ấ
Trong quá trình phát tri n kinh t - chính tr - xã h i- văn hoá h n sáuể ế ị ộ ơ
m i năm qua chúng ta đã đt đc nh ng thành t u đc s c “di n m o đtươ ạ ượ ữ ự ặ ắ ệ ạ ấ
n c, con ng i đu đi m i”. Trong nh ng thành t u đó quy n con ng iướ ườ ề ổ ớ ữ ự ề ườ
đt đc nhi u thành công, đc đánh giá là thành t u v t b c, quan tr ngạ ượ ề ượ ự ượ ậ ọ
nh t trong quá trình gi i phóng con ng i c a cách m ng n c ta.ấ ả ườ ủ ạ ướ
T nh ng suy nghĩ trên, tôi ch n “ ừ ữ ọ Nh ng thành t u nhân quy n Vi tữ ự ề ở ệ
Nam t sau cách m ng tháng Tám đn nayừ ạ ế ” đ làm đ tài nghiên c u trong bàiể ề ứ
ti u lu n này. Nh m nêu ra nh ng lu n c kh ng đnh nh ng thành qu vể ậ ằ ữ ậ ứ ẳ ị ữ ả ề
nhân quy n mà nhân dân ta đã đt đc d i s lãnh đo c a Đng và Nhàề ạ ượ ướ ự ạ ủ ả
n c, góp ph n bác b nh ng lu n đi u xuyên t c c a k thù, l i d ng v nướ ầ ỏ ữ ậ ệ ạ ủ ẻ ợ ụ ấ
đ nhân quy n đ ch ng phá s nghi p cách m ng do Đng ta lãnh đoề ề ể ố ự ệ ạ ả ạ
2
I. NH NG V N Đ C B N V QUY N CON NG IỮ Ấ Ề Ơ Ả Ề Ề ƯỜ
1.1. L ch s phát tri n t t ng nhân quy n.ị ử ể ư ưở ề
Trong l ch s phát tri n các h c thuy t chính tr c a loài ng i nhânị ử ể ọ ế ị ủ ườ
quyÒnlu«n luôn đc các h c gi các nhà n c tìm hi u và xây d ng. Tuượ ọ ả ướ ể ự ỳ
t ng th i k l ch s khác nhau h c thuy t này cũng có nh ng bi n đi và hoànừ ờ ỳ ị ử ọ ế ữ ế ổ
thi n.ệ
Nhân quy n là v n đ không bao gi cũ, nó luôn luôn m i xét theo ýề ấ ề ờ ớ
nghĩa tÕn b l ch s và phát tri n c a cá nhân xã h i. Trong m i th i k l chộ ị ử ể ủ ộ ỗ ờ ỳ ị
s y các h c gi các tr ng phái đu có nh ng quan ni m riêng v v n đử ấ ọ ả ườ ề ữ ệ ề ấ ề
này.
Th i c điờ ổ ạ . Khi đ c p đn v n đ nhân quy n các tri t gia đã nêuề ậ ế ấ ề ề ế
lên nguyên t c ắ“các quy n con ng i(quy n t nhiên ) là tài s n c a t tề ườ ề ự ả ủ ấ
c m i ng i m i th i đả ọ ườ ở ọ ờ ại”. th i k này th dân m t s thành ph Aiở ờ ỳ ị ở ộ ố ố
C p đã s d ng các quy n ậ ử ụ ề nh t do ngôn lu n, quy n bình đng c a t t cự ậ ề ẳ ủ ấ ả
m i ng i tr c pháp lu t. Các tri t gia th i đó cho r ng các quy n t nhiênọ ườ ướ ậ ế ờ ằ ề ự
thu c s h u c a t t c m i ng i.ộ ở ữ ủ ấ ả ọ ườ
Hamurabi (L ng Hà c đi) cho r ng “ưỡ ổ ạ ằ công lý bùng n đ ngăn ch nổ ể ặ
k m nh làm h i k y u”.ẻ ạ ạ ẻ ế Ông coi tr ng công lý xã h i , b o vÔ k y u ,ọ ộ ả ẻ ế
quan tâm đúng đên m i ng i trong xã h i. ọ ườ ộ
M nh T (Trung Qu c c đi) cho r ng ạ ử ố ổ ạ ằ “cá nhân con ng i là vôườ
cùng quan tr ng còn nhân cách c a vua chúa thì ít quan tr ng h n”ọ ủ ọ ơ .M nh Tạ ử
đ cao cá nhân con ng i trong xã h i , nâng cao vai trò xã h i c a con ng i,ề ườ ộ ộ ủ ườ
cho ta thây ông r©t quan tâm đn con ng i trong phát tri n xã h i còn vuaế ườ ể ộ
chóa«ng xªp s¨u cá nhân con ng i . ườ
Trong th i k c đi m c dù trình đ s n xu t còn đn gi n, trình đờ ỳ ổ ạ ặ ộ ả ấ ơ ả ộ
t duy lý lu n còn nhi u h n ch , các tri t gia c đi đã đ c p r t s m đnư ậ ề ạ ế ế ổ ạ ề ậ ấ ớ ế
quy n t do ngôn lu n, bình đng, b o vÔ k y u, đ cao nhân cách cá nhân.ề ự ậ ẳ ả ẻ ế ề
Nh ng lu n đi m ti n b này ch có đc khi loài ng i t n t i trong m tữ ậ ể ế ộ ỉ ượ ườ ồ ạ ộ
n n văn minh nh t đnh, khi xã h i đc t ch c ch t ch . Nh ng các quanề ấ ị ộ ượ ổ ứ ặ ẽ ư
đi m trên thiên v các quy n t nhiên ch a ràng bu c ch t ch b i pháp lu t.ể ề ề ự ư ộ ặ ẽ ở ậ
Th i trung đi.ờ ạ th i k c a nhà th và giáo lý, th n quy n và thờ ỳ ủ ờ ầ ề Ị
quy n bóp ngh t cu c s ng c a nhân lo i. Nh ng giá tr ti n b bu i ban sề ẹ ộ ố ủ ạ ữ ị ế ộ ổ ơ
con ng i đt đc v nhân quy n b giai c p th ng tr bóp ngh t và thayườ ạ ượ ề ề ị ấ ố ị ẹ
vào đó là c ng quy n và thiên quy n, con ng i ph i s ng v i nh ng tínườ ề ề ườ ả ố ớ ữ
đi u, ni m tin vào th l c siêu nhiên th n bí ng t ng t và đy b t công.ề ề ế ự ầ ộ ạ ầ ấ
Nh ng chính trong vòng kìm hãm đó đã ti m n m m m ng c a đu tranh,ư ề ẩ ầ ố ủ ấ
3
con ng i vùng lên đ đòi l i nh ng quy n c a con ng i. Nhà n c viườ ể ạ ữ ề ủ ườ ướ
ph m quy n con ng i thì v n đ quy n con ng i đc đt ra trên h t.ạ ề ườ ấ ề ề ườ ượ ặ ế
Th i c n đi.ờ ậ ạ Đn th kû XVI tr đi, quan h s n xu t TBCN ra điế ế ở ệ ả ấ ờ
và phát tri n. S t n t i c a nhà th và ch đ phong ki n tr thành v t c nể ự ồ ạ ủ ờ ế ộ ế ở ậ ả
cho ti n trình t do phát tri n kinh t TBCN. Giai c p t s n có s m nhế ự ể ế ấ ư ả ứ ệ
tuyên chi n v i nhà th và v ng tri u phong ki n đ m đng cho l ch sế ớ ờ ươ ề ế ể ở ườ ị ử
ti n lên. Đn th kû XVII-XVIII, quy n con ng i đc các h c gi t s nế ế ế ề ườ ượ ọ ả ư ả
bàn đn ếnh m t h c thuy t. Các tr ng phái , các quan đi m c a các h c giộ ọ ế ườ ể ủ ọ ả
t s n th i k này có nh ng đi m t ng đng ho c khác bi t nhau nên ta cóư ả ờ ỳ ữ ể ươ ồ ặ ệ
th chia ra các tr ng phái sau:ể ườ
Tr ng phái pháp lu t t nhiên v i các đi di n tiêu bi u:ườ ậ ự ớ ạ ệ ể
Spinoda(1632-1670)
G.Locke(1632-1704)
Kant¬(1724-1804)
Các ông quan ni m r ng:”ệ ằ Quy n con ng i là đc quy n t nhiên.ề ườ ặ ề ự
Đc quy n t nhiên này do có pháp lu t t nhiên cao h n pháp lu t th cặ ề ự ậ ự ơ ậ ự
đnh”.ị
G.Locke đã nêu ra và l p lu n các quy n c b n, quy n t nhiên c aậ ậ ề ơ ả ề ự ủ
con ng i bao g m quy n s ng, quy n đc t do và quy n có tài s n.ườ ồ ề ố ề ượ ự ề ả
Thuy t pháp lu t t nhiên ra đi trong đi u ki n xã h i châu Âu phong ki nế ậ ự ờ ề ệ ộ ế
khi mà th n quy n và th quy n đnh cao c a s th ng tr , nhân dân laoầ ề Ị ề ở ỉ ủ ự ố ị
đng đang trong th t n cùng c a s nô d ch cho nên h b liên minh th nộ Ị ậ ủ ự ị ọ ị ầ
quy n và th quy n chà đp vi ph m quy n con ng i. Vì v y, trong ý nghĩề Ị ề ạ ạ ề ườ ậ
ban đu Thuy t pháp lu t t nhiên ra đi nh m đáp ng nhu c u t do c aầ ế ậ ự ờ ằ ứ ầ ự ủ
con ng i kh ng đnh quy n con ng i là t nhiên , v n có nh m đi l p vàườ ẳ ị ề ườ ự ố ằ ố ậ
ph nh n quan ni m quy n con ng i do v ng quy n và th n quy n banủ ậ ệ ề ườ ươ ề ầ ề
phát. Quy n t nhiên, pháp lu t t nhiên m t m t nh m đói l p và ph nh nề ự ậ ự ộ ặ ằ ậ ủ ậ
quy n l c nhà n c phong ki n và m t khác nó đi l p và ph nh n quy nề ự ướ ế ặ ố ậ ủ ậ ề
l c, lu t l c a nhà th Thiên chúaự ậ ệ ủ ờ
Tr ng phái pháp lu t t nhiên đã xây d ng đc m t cách v ng ch cườ ậ ự ự ượ ộ ữ ắ
nguyên t c b o v quy n cá nhân con ng i tr c quy n l c. H c thuy t nàyắ ả ệ ề ườ ướ ề ự ọ ế
đã đc các cu c cách m ng ti n b ghi nh n ượ ộ ạ ế ộ ậ nh s hoàn thi n h c thuy tự ệ ọ ế
nhân quy n. Đó là năm 1629, Ngh vi n Anh ra yêu sách “v các quy n”, đnề ị ệ ề ề ế
năm 1689 sau cách m ng t s n, yêu sách đc ghi nh n vào pháp lu t v cácạ ư ả ượ ậ ậ ề
quy n.ề
Năm 1776, “Tuyên ngôn đc l p” c a Mü kh ng đnh b o v cácộ ậ ủ ẳ ị ả ệ
quy n con ng i.ề ườ “T t c m i ng i đu sinh ra có quy n bình đng. T oấ ả ọ ườ ề ề ẳ ạ
hoá cho h nh ng quy n không ai có th xâm ph m đc; trong nh ng quy nọ ữ ề ể ạ ượ ữ ề
4
©y có quy n đc s ng quy n đc t do và quy n m u c u h nhề ượ ố ề ượ ự ề ư ầ ạ
phúc”.Năm 1789 “Tuyên ngôn nhân quy n và dân quy n” c a Pháp kh ngề ề ủ ẳ
đnh các quy n con ng i. ị ề ườ “Ng i ta sinh ra t do và bình đng v quy nườ ự ẳ ề ề
l i, và ph i luôn luôn t do và bình đng v quy n l i”.ợ ả ự ẳ ề ề ợ Ph i đn năm 1948ả ế
khi công c qu c t v nhân quyên c a Liên h p qu c ra đi đánh d u sứ ố ế Ị ủ ợ ố ờ ấ ự
hoàn thi n cũng nh m c đ ph bi n c a h c thuy t nhân quy n.ệ ư ứ ộ ổ ế ủ ọ ế ề
Các h c gi tr ng phái này cho r ng: nhân quy n là m t giá tr nhânọ ả ườ ằ ề ộ ị
lo i, nó đc hình thành trong l ch s v i cu c đu tranh giai c p. Qua cácạ ượ ị ử ớ ộ ấ ấ
th i đi khác nhau nhân quy n đc b sung d n đy đ.ờ ạ ề ượ ổ ầ ầ ủ Nhân quy n khôngề
ph i là quy n cá nhân con ng i mang tính b m sinh t nhiên mà luôn g nả ề ườ ẩ ự ắ
li n v i cu c đu tranh ch ng áp b c bóc l t, ch ng b t công xã h i, ch u sề ớ ộ ấ ố ứ ộ ố ấ ộ ị ự
chi ph i c a ch đ kinh t , chính tr c a nhà n c nh t đnh. Nh v y là khiố ủ ế ộ ế ị ủ ướ ấ ị ư ậ
ch a có nhà n c, khi nhà n c ch a ra đi thì nhân quy n ch a bàn đn. Chư ướ ướ ư ờ ề ư ế ỉ
khi nào xã h i có giai c p, nhà n c ra đi và có s vi ph m quy n con ng iộ ấ ướ ờ ự ạ ề ườ
thì v n đ nhân quy n m i đc đt ra. đây có m t ngh ch lý r ng nhàấ ề ề ớ ượ ặ ở ộ ị ằ
n c là công c tr n áp giai c p này v i giai c p khác thì nó luôn luôn có thướ ụ ấ ấ ớ ấ ể
vi ph m đn các quy n con ng i. M t khác nhà n c đóng vai trò là ng iạ ế ề ườ ặ ướ ườ
đi di n xã h i đ ghi nh n, x lý các vi ph m quy n con ng i trong xã h i.ạ ệ ộ ẻ ậ ử ạ ề ườ ộ
Nh ng “con ng i là đng v t chính tr ”ư ườ ộ ậ ị 1, con ng i c n đn xã h i đ t nườ ầ ế ộ ể ồ
t i và phát tri n. Xã h i c n có quÒn l c đ đi u hoà, tr n áp các m i quanạ ể ộ ầ ự ể ề ấ ố
h xã h i. Trong xã h i luôn t n t i giai c p, t p đoàn nh ng mâu thu n, điệ ộ ộ ồ ạ ấ ậ ư ẫ ố
kháng nhau v l i ích nh t đnh. Quy n l c d n đn xung đt khi gi i quy tề ợ ấ ị ề ự ẫ ế ộ ả ế
các xung d t thì ph i c n đn quy n l c. ộ ả ầ ế ề ự Nh v y là quy n l c giúp conậ ề ự
ng i gi i quy t các mâu thu n ph c t p, b o v con ng i đ con ng iườ ả ế ẫ ứ ạ ả ệ ườ ể ườ
đc t n t i, đc c u tr …ượ ồ ạ ượ ứ ợ
T nh ng ngh ch lý mâu thu n trên các nhà t t ng c n đi đa raừ ữ ị ẫ ư ưở ậ ạ ư
hai khuynh h ng gi i quy t sau:ướ ả ế
- Khuynh h ng thu h p: “quy n l c nhà n c c n ph i thu h pướ ẹ ề ự ướ ầ ả ẹ
l i”.Đây là đi u ki n đ tho mãn yêu sách c a t ng cá nhân nh m b o đmạ ề ệ ể ả ủ ừ ằ ả ả
s an toàn c a t ng cá nhân t do t t ng.ự ủ ừ ự ư ưở
- Khuynh h ng m r ng:“tăng c ng h n n a quy n l c nhà n c”,ướ ở ộ ườ ơ ữ ề ự ướ
thi t l p quy n l c dân ch ch ng c c quy n đ đm b o tho mãn yêu sáchế ậ ề ự ủ ố ự ề ể ả ả ả
v các quy n c a con ng i.ề ề ủ ườ
Nh ng dù m r ng hay thu h p các quy n con ng i trong xã h i tư ở ộ ẹ ề ườ ộ ư
b n ch bàn trên lý thuy t và ghi nh n thành văn trong tuyên ngôn c a cacả ỉ ế ậ ủ
cu c cách m ng nh Anh, M (1776), Pháp(1789) c a giai c p t s n. Th cộ ạ ư ỹ ủ ấ ư ả ự
ch t nhân quy n và s bình đng nhân quy n đó ch có trong giai c p t s nấ ề ự ẳ ề ỉ ấ ư ả
b i ph ng th c s n xu t t b n ch nghĩa ch p nh n có s bóc lét, có giaiở ươ ứ ả ấ ư ả ủ ấ ậ ự
1 1 ArÜtt«t
5