L I NÓI ĐUỜ Ầ
Trong quá trình đi m i đt n c, theo Hi n pháp 1992 th ch hànhổ ớ ấ ướ ế ể ế
chính c a các c quan Nhà n c đã đc thay đi khá nhi u phù h p v iủ ơ ướ ượ ổ ề ợ ớ
vi c qu n lý xã h i, đáp ng đc công cu c xây d ng đt n c XHCN.ệ ả ộ ứ ượ ộ ự ấ ướ
C c u qu n lý hành chính đã đc đi u ch nh, gi m b t s c ng k nhơ ấ ả ượ ề ỉ ả ớ ự ồ ề
gi m thi u s quan liêu đ ti n t i s m t xã h i công b ng văn minh vàả ể ự ể ế ớ ự ộ ộ ằ
phát tri n. Vi c xây d ng c c u c a các c quan hành chính m i khôngể ệ ự ơ ấ ủ ơ ớ
làm thay đi ho c suy gi m quy n l c và nhi m v c a các c quan qu nổ ặ ả ề ự ệ ụ ủ ơ ả
lý nhà n c. M t khác đa v pháp lý c a c quan đc đ cao và tăngướ ặ ị ị ủ ơ ượ ề
c ng ki m tra giám sát đi v i t ng b ph n, hi u đc đng l i chườ ể ố ớ ừ ộ ậ ể ượ ườ ố ỉ
đo h p lý c a Nhà n c và vai trò tích c c c a các c quan qu n lý Nhàạ ợ ủ ướ ự ủ ơ ả
n c. Chính vì v y, quy n và nghĩa v đây chính là đa v pháp lý c a cướ ậ ề ụ ị ị ủ ơ
quan qu n lý Nhà n c. M t khác, đa v pháp lý c a các c quan đc đả ướ ặ ị ị ủ ơ ượ ề
cao và tăng c ng ki m tra giám sát đi v i t ng b ph n, t ng lĩnh v c xãườ ể ố ớ ừ ộ ậ ừ ự
h i phát tri n không th thi u đc đng l i ch đo h p lý c a Nhàộ ể ể ế ượ ườ ố ỉ ạ ợ ủ
n c và vai trò tích c c c a các c quan trong B máy hành chính Nhàướ ự ủ ơ ộ
n c và đi v đó đc th hi n trong vi c ban hành văn b n vi ph m phápướ ạ ị ượ ể ệ ệ ả ạ
lu t.ậ
Mong thày cô, b n bè đóng góp ý ki n đ ti u lu n đc đy đ vàạ ế ể ể ậ ượ ầ ủ
hoàn thi n h n.ệ ơ
I. KHÁI NI M VÀ ĐC ĐI M ĐA V PHÁP LÝ C A CÁC CỆ Ặ Ể Ị Ị Ủ Ơ
QUAN TRONG B MÁY HÀNH CHÍNH NHÀ N C.Ộ ƯỚ
1. Khái ni mệ:
B máy qu n lý Nhà n c theo hi n pháp 1980 cũng nh hi n phápộ ả ướ ế ư ế
1992 là m t trong b n h th ng c quan Nhà n c. Nh v y, đng v m tộ ố ệ ố ơ ướ ư ậ ứ ề ặ
h th ng, các c quan trong b máy nhà n c ta g m:ệ ố ơ ộ ướ ồ
- C quan quy n l cơ ề ự
- C quan qu n lýơ ả
- C quan ki m sátơ ể
- C quan xét xơ ử
Trong đó, các c quan qu n lý Nhà n c là c quan ch p hành c a cơ ả ướ ơ ấ ủ ơ
quan quy n l c, đc t ch c thành m t h th ng ch t ch t Trung ngề ự ượ ổ ứ ộ ệ ố ặ ẽ ừ ươ
đn đa ph ng và c s đ tr c ti p qu n lý, đi u hành các m t ho tế ị ươ ơ ở ẻ ự ế ả ề ặ ạ
đng c a đi s ng xã h i. Nh v y, trong m i quan h và m i phân đnhộ ủ ờ ố ộ ư ậ ố ệ ố ị
v i ho t đng c a c quan quy n l c, c quan ki m sát, c quan xét x thìớ ạ ộ ủ ơ ề ự ơ ể ơ ử
khái ni m qu n lý Nhà n c (ho t đng ch p hành và đi u hành, ho tệ ả ướ ạ ộ ấ ề ạ
đng hành pháp). Vì v y, chúng là ch th c b n c a lu t hành chính.ộ ậ ủ ể ơ ả ủ ậ
2. Đc đi m đa v pháp lý c a c quan qu n lý nhà n c.ặ ể ị ị ủ ơ ả ướ
Các c quan hành chính Nhà n c là các c quan ch th ch y uơ ướ ơ ủ ể ủ ế
c a quan h pháp lu t hành chính. Là m t b ph n h p thành c a b máyủ ệ ậ ộ ộ ậ ợ ủ ộ
Nhà n c, c quan qu n lý Nhà n c có nh ng đc đi m chung c a cướ ơ ả ướ ữ ặ ể ủ ơ
Nhà n c đó là:ướ
a. Là m t t ch c (t p h p nh ng con ng i)ộ ổ ứ ậ ợ ữ ườ
b. Có tính đc l p t ng đi v t ch c - c c uộ ậ ươ ố ề ổ ứ ơ ấ :
Có c c u b máy và quan h công tác bên trong c a c quan đcơ ấ ộ ệ ủ ơ ượ
quy đnh tr c h t b ng nhi m v , ch c năng th hi n vai trò đc l p c aị ướ ế ằ ệ ụ ứ ể ệ ộ ậ ủ
nó, nh ng đng th i nó có nh ng quan h đa d ng v t ch c và ho t đngư ồ ờ ữ ệ ạ ề ổ ứ ạ ộ
v i c quan khác trong h th ng b máy qu n lý và b máy Nhà n c nóiớ ơ ệ ố ộ ả ộ ướ
chung mà quan h đó đc quy đnh chính b i v trí c a t ng c quan trongệ ượ ị ở ị ủ ừ ơ
h th ng chung đó.ệ ố
c. Có th m quy n do pháp lu t quy đnhẩ ề ậ ị , đó là t ng th nh ngổ ể ữ
quy n, nhi m v chung và nh ng quy n h n c th mang tính quy n l cề ệ ụ ữ ề ạ ụ ể ề ự
pháp lý mà Nhà n c trao cho đ th c hi n nhi m v ch c năng Nhà n c.ướ ể ự ệ ệ ụ ứ ướ
Các quy n h n đó - y u t quan tr ng nh t c a th m quy n, có hi u l cề ạ ế ố ọ ấ ủ ẩ ề ệ ự
"ra bên ngoài" nghĩa là có hi u l c b t bu c đi v i các đi t ng ngoàiệ ự ắ ộ ố ớ ố ượ
ph m vi c quan. S dĩ nh v y vì c quan nhà n c nhân dân Nhà n cạ ơ ở ư ậ ơ ướ ướ
th c hi n quy n l c nhân dân vì l i ích c a Nhà n c. Đây là đc đi m cự ệ ề ự ợ ủ ướ ặ ể ơ
b n đ phân bi t c quan Nhà n c v i các c quan, t ch c không ph iả ể ệ ơ ướ ớ ơ ổ ứ ả
c a Nhà n c, vì nh ng c quan t ch c đó không có th m quy n (ví d :ủ ướ ữ ơ ổ ứ ẩ ề ụ
c quan t ch c xã h i, t ch c t nhân…)ơ ổ ứ ộ ổ ứ ư
Th m quy n c a các c quan Nhà n c có nh ng gi i h n v khôngẩ ề ủ ơ ướ ữ ớ ạ ề
gian (lãnh th ) v th i gian có hi u l c, v đi t ng ch u s tác đng c aổ ề ờ ệ ự ề ố ượ ị ự ộ ủ
nó. Đó là nh ng gi i h n phap lý vì đc quy đnh trong lu t pháp.ữ ớ ạ ượ ị ậ
Trong các y u t c a th m quy n c quan Nhà n c thì quy n quanế ố ủ ẩ ề ơ ướ ề
tr ng nh t là quy n ban hành quy t đnh pháp lu t. M i c quan có hìnhọ ấ ề ế ị ậ ỗ ơ
th c và ph ng pháp ho t đng riêng do pháp lu t quy đnh, k c vi c ápứ ươ ạ ộ ậ ị ể ả ệ
d ng các bi n pháp ho t đng riêng do pháp lu t quy đnh, k c vi c ápụ ệ ạ ộ ậ ị ể ả ệ
d ng các bi n pháp c ng ch Nhà n c. Quy n th c hi n các hình th cụ ệ ưỡ ế ướ ề ự ệ ứ
và ph ng pháp ho t đng đó cũng là y u t quan tr ng c a th m quy nươ ạ ộ ế ố ọ ủ ẩ ề
c quan Nhà n c.ơ ươ
Các c quan Nhà n c ch ho t đng trong ph m vi th m quy n c aơ ướ ỉ ạ ộ ạ ẩ ề ủ
mình và trong ph m vi đó nó ho t đng đc l p, ch đng và sáng t o,ạ ạ ộ ộ ậ ủ ộ ạ
th m quy n c a c quan Nhà n c là nghĩa v không ph thu c vào ýẩ ề ủ ơ ướ ụ ụ ộ
mu n, s xét đoán riêng c a b n thân c quan cũng nh c a b t c ng iố ự ủ ả ơ ư ủ ấ ứ ườ
lãnh đo nào.ạ
Ngoài các đc đi m chung c a c quan Nhà n c, c quan qu n lýặ ể ủ ơ ướ ơ ả
Nhà n c có đc đi m riêng, quy t đnh b i chính b n ch t c a ho t đngướ ặ ể ế ị ở ả ấ ủ ạ ộ
ch p hành và đi u hành. Thông qua các đc đi m riêng này mà chúng taấ ề ặ ể
phân bi t rõ c quan qu n lý Nhà n c v i các c quan Nhà n c khác (cệ ơ ả ướ ớ ơ ướ ơ
quan quy n l c, vi n ki m sát, toà án).ề ự ệ ể
Các đc đi m riêng c b n c a đa v pháp lý c a c quan qu n lýặ ể ơ ả ủ ị ị ủ ơ ả
Nhà n c là:ướ
1. Nhìn t ng th , b máy hành chính Nhà n c là b máy ch p hànhổ ể ộ ướ ộ ấ
c a các c quan quy n l c Nhà n c. Các c quan đu não c a b máyủ ơ ề ự ướ ơ ầ ủ ộ
hành chính do các c quan quy n l c Nhà n c thành l p (Chính ph , Bơ ề ự ướ ậ ủ ộ
và các c quan, c quan ngang B và các c quan khác thu c Chính ph ,ơ ơ ộ ơ ộ ủ
UBND các c p). Do đó, chúng tr c thu c, ch u s lãnh đo, giám sát, ki mấ ự ộ ị ự ạ ể
tra c a các c quan quy n l c Nhà n c t ng ng và ch u trách nhi mủ ơ ề ự ướ ươ ứ ị ệ
báo cáo công tác tr c c quan đó. Có nh ng c quan qu n lý Nhà n cướ ơ ữ ơ ả ướ
không do các c quan quy n l c Nhà n c tr c ti p l p ra mà do các cơ ề ự ướ ự ế ậ ơ
quan qu n lý c p trên thành l p, nh ng v nguyên t c cũng ch u s giámả ấ ậ ư ề ắ ị ự
sát, lãnh đo c a các c quan quy n l c t ng ng.ạ ủ ơ ề ự ươ ứ
2. Các c quan qu n lý Nhà n c chuyên th c hi n ho t đng ch pơ ả ướ ự ệ ạ ộ ấ
hành và đi u hành t c là ho t đng mang tính d i lu t - ho t đng ti nề ứ ạ ộ ướ ậ ạ ộ ế
hành trên c s và đ thi hành lu t. Đó là hình th c ch y u đ đa cácơ ở ể ậ ứ ủ ế ể ư
đo lu t và các văn b n pháp lu t khác … c a các c quan quy n l c Nhàạ ậ ả ậ ủ ơ ề ự
n c vào th c ti n cu c s ng.ướ ự ễ ộ ố
3. Th m quy n c a các c quan qu n lý Nhà n c ch gi i h n trongẩ ề ủ ơ ả ướ ỉ ớ ạ
ph m vi ho t đng ch p hành và đi u hành, ch y u đc quy đnh trongạ ạ ộ ấ ề ủ ế ượ ị
các văn b n pháp lu t v t ch c b máy Nhà n c ho c các đi u l , quyả ậ ề ổ ứ ộ ướ ặ ề ệ
ch ….ế
Nh ng quy n và nghĩa v phát sinh t quan h dân s mà c quanữ ề ụ ừ ệ ự ơ
qu n lý Nhà n c có th tham gia t ng t nh t t c các ch th khácả ướ ể ươ ự ư ấ ả ủ ể
c a pháp lu t dân s không ph i là y u t c a th m quy n c a các c quanủ ậ ự ả ế ố ủ ẩ ề ủ ơ
Nhà n c. Trong ph m vi th m quy n c a mình, c a các c quan qu n lýướ ạ ẩ ề ủ ủ ơ ả
Nhà n c có trách nhi m ho t đng th ng xuyên hàng ngày m t cách chướ ệ ạ ộ ườ ộ ủ
đng và sáng t o đ đáp ng nhu c u di n bi n nhanh chóng, ph c t p vàộ ạ ể ứ ầ ễ ế ứ ạ
đa d ng c a ho t đng qu n lý.ạ ủ ạ ộ ả
4. T t c các c quan qu n lý Nhà n c có m i quan h ch t ch v iấ ả ơ ả ướ ố ệ ặ ẽ ớ
nhau (quan h tr c thu c trên - d i, tr c thu c ngang, quan h chéo) t oệ ự ộ ướ ự ộ ệ ạ
thành m t h th ng th ng nh t có trung tâm ch đo là Chính ph đm b oộ ệ ố ố ấ ỉ ạ ủ ả ả
th c hi n nhi m v ch p hành và đi u hành m t cách mau l , nh t quán vàự ệ ệ ụ ấ ề ộ ẹ ấ
hi u qu .ệ ả
Nh ng h th ng qu n lý b máy r t ph c t p, nhi u v s l ng cư ệ ố ả ộ ấ ứ ạ ề ề ố ượ ơ
quan t t c các c p t trung ng đn c s cũng nh sô nhi u v sở ấ ả ấ ừ ươ ế ơ ở ư ề ề ố
biên ch . S l ng c quan và biên ch này b ng g p nhi u l n s l ngế ố ượ ơ ế ằ ấ ề ầ ố ượ
c quan và biên ch c a t t c các c quan Nhà n c khác c ng l i. H tơ ế ủ ấ ả ơ ướ ộ ạ ạ
nhân c a các c quan qu n lý Nhà n c là công ch c.ủ ơ ả ướ ứ
5. Ho t đng ch p hành và đi u hành c a b máy qu n lý hoàn toànạ ộ ấ ề ủ ộ ả
khác v i ho t đng ki m sát và ho t đng xét x c a toà án. Tuy nhiên,ớ ạ ộ ể ạ ộ ử ủ
chúng có quan h ch t ch v i nhau.ệ ặ ẽ ớ
B máy qu n lý, toà án vi n ki m sát là nh ng h th ng đc l p v iộ ả ệ ể ữ ệ ố ộ ậ ớ
nhau, không có quan h tr c thu c. Nh ng ho t đng c a các c quan qu nệ ự ộ ư ạ ộ ủ ơ ả
lý ch u s giám sát c a vi n ki m sát (tr ho t đng c a Chính ph ) và toàị ự ủ ệ ể ừ ạ ộ ủ ủ
án. Các c quan qu n lý Nhà n c có trách nhi m xem xét và tr l i cácơ ả ướ ệ ả ờ