Trầm cảm - "sát thủ" thầm lặng
Gần đây, dư luận khá ồn ào về chuyện những người nổi tiếng tự sát và từng
có ý định tìm cách tự tìm đến cái chết.
Theo các nhà tâm lý, đó là giai đoạn cuối của bệnh trầm cảm. Trong cuộc
sống năng động hiện nay, trầm cảm rất dễ phát sinh. Nếu không nhận biết và ngăn
chặn từ đầu, nó sẽ trở thành một "sát thủ" thầm lặng.
“Người” quan trọng bị bỏ rơi
Theo PGS. TS Trần Hữu Bình – Viện trưởng Viện Sức khoẻ tâm thần
(Bệnh viện Bạch Mai), trầm cảm là một biểu hiện hay một rối loạn của cảm xúc.
Cảm xúc của con người bao gồm vui, buồn, lo, hoảng sợ... Khi bình thường người
ta buồn, nhưng khi buồn quá mức sẽ trở thành trầm cảm.
“Trong mỗi chúng ta có 2 con người cấu thành toàn vẹn không thể tách rời,
đó là con người về thể xác và về con người tâm thần”, ông Bình nói. Con người
thể xác bao gồm tất cả lục phủ ngũ tạng mà cấu thành trong y học gọi là các khoa
tim mạch, tiêu hóa, thần kinh, nội tiết, tiết niệu và cơ xương khớp.
Con người tâm thần có 3 yếu tố không thể tách rời đó là cảm xúc, tư duy,
hoạt động. Những yếu tố này gắn liền với môi trường sống xung quanh như gia
đình, xã hội, trường học... Những áp lực của cuộc sống, của môi trường tác động
trực tiếp, khiến con người tâm thần phải hứng chịu. Vì thế có không ít người gặp
những cơn đau về mặt thể chất nhưng khi đi khám đa khoa không phát hiện ra
bệnh gì. Họ không biết rằng mình bị trầm cảm, cho rằng mình chỉ bị suy nhược
thần kinh, suy giảm sức khoẻ nên thường tự mua thuốc uống.
Thường khi bị lo lắng, trầm cảm nhiều người thường giải toả bằng đi lễ,
cúng bái, xem bói... Họ thường mất khá nhiều thời gian đến tìm đến các bác sĩ đa
khoa, các chuyên khoa khác nhau trong ngành y tế rồi biết được đích xác căn
nguyên của những căn đau vô cớ đó.
PGS.TS Trần Hữu Bình cho biết: Có nhiều nguyên nhân gây ra trầm cảm,
nhưng thường tập trung vào có 3 loại chính: “Trầm cảm nội sinh” là những rối
loạn chuyển hoá trong cơ thể, rối loạn do di truyền, do yếu tố cơ địa...; “Trầm cảm
ngoại sinh” là những yếu tố tác động bên ngoài cơ thể, làm cho cơ thể bị bệnh như
bệnh thận, gan, phổi cấp tính hoặc mãn tính.
Do tình trạng bệnh lý cơ thể gây ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp lên hoạt
động chức năng của não như tổn thương tại não (chấn thương sọ não, tai biến
mạch máu não), bệnh nội tiết, do rượu... hoặc do mắc các bệnh khác như lao, suy
tim, xơ gan...; “Trầm cảm tâm sinh” xuất hiện sau những sang chấn tâm lý như
mất người thân, tan vỡ trong tình yêu, hôn nhân, sa sút về kinh tế, thi trượt, không
kiếm được việc làm, những thất bại liên tiếp trong công việc...
Con người thể chất và con người tâm thần đều có vai trò và vị trí đến sức
khoẻ của con người. Tuy nhiên, thông thường mọi người thường để ý chăm sóc
đến con người thể chất nhiều và bỏ quên mất con người tâm thần.
Hậu quả nặng nề
Khi con người tâm thần “bị ốm” cũng có những triệu chứng khá cụ thể.
Theo các chuyên gia thì biểu hiện rõ nhất của một người có dấu hiệu bị
trầm cảm là: ăn không ngon miệng, rối loạn giấc ngủ và giảm hoặc mất ham muốn
về tình dục. Trong đó sự suy giảm khả năng tình dục một cách rõ rệt, kéo dài là
dấu hiệu rõ ràng nhất.
TS Bình cho biết: trầm cảm phá tan “chất” đàn ông, biến họ thành những
“hoạn quan”, tàn phế về chức năng tình dục. Khi trầm cảm, cơ bắp của con người
chùng xuống, mệt. Thần sắc của bộ mặt là thể hiện rõ nhất, giao tiếp thu hẹp lại,
trong người bứt rứt, khó chịu, bồn chồn đứng ngồi không yên.
Những người đã có các biểu hiện trên thường dẫn đến bị hoang tưởng, ảo
giá. Hoang tưởng nghĩa là bệnh nhân có những ý tưởng phán đoán sai lầm không
đúng với thực tế, nhưng bản thân họ cho là đúng không thể giải thích hay tác động
được.
Ví dụ như họ nghĩ rằng có ai đó đang muốn giết hại mình, có ý định xấu
nhất định sẽ làm hại mình... Hoặc họ tự cho rằng mình có tội lỗi rất lớn, không
đáng được sống, cần phải chết ngay. Ý tưởng đó khiến họ lên động cơ, chương
trình và hành động để tự sát.
Ảo giác là tri giác không có đối tượng, tri giác về một sự vật hiện tượng
không có thật trong thực tại. Người có ảo giác luôn nghe thấy một giọng nói - ảo
thanh rõ mồn một “ra lệnh” phải chết hoặc phải nhảy lầu... “Trầm cảm dẫn tới tự
sát dù thành công hay không thì cũng đều nguy hiểm cho bản thân người mắc
bệnh”, PGS.TS Bình cho hay.
Trầm cảm do bệnh lý như tâm thần phân liệt, điên, các bệnh lý của bệnh
thực thể như bệnh mãn tính, tứ chứng nan y, ung thư cũng khiến người bệnh chán
đời, bi quan, thấy mình là gánh nặng cho gia đình, xã hội. Cuộc sống hiện nay có
áp lực lớn, nhiều người bị dồn nén nên rất dễ gây ra nhiều sang chấn về tâm lý.
PGS. TS Trần Hữu Bình cho biết, mỗi ngày ở phòng khám tự nguyện của
Viện Sức khỏe và tâm thần có từ 40 - 60 bệnh nhân đến khám liên quan đến nhiều
vấn đề. Trong đó 2/3 các ca đến khám là liên quan đến vấn đề trầm cảm, có
nguyên nhân từ hôn nhân, gia đình.
Trong các loại bệnh, trầm cảm khá phổ biến trong cộng đồng. Theo khuyến
cáo của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), cho đến năm 2020, số người tử vong do
trầm cảm sẽ đứng thứ hai chỉ sau bệnh nhồi máu cơ tim.
Ước tính có khoảng 3-5% dân số thế giới có rối loạn trầm cảm rõ rệt. Tần
suất nguy cơ mắc bệnh trầm cảm trong cuộc đời là 15-25%. Bệnh trầm cảm gây ra
chi phí to lớn trong xã hội và nhiều người bệnh chưa được phát hiện, chữa trị kịp
thời. Nó gây nguy hiểm cho sức khoẻ, làm suy giảm chức năng xã hội, nghề
nghiệp cho người mắc phải; gây tổn thất cho gia đình người bệnh, cho xã hội, là
nguyên nhân chủ yếu của các trường hợp tự sát, các tai nạn lao động và giao
thông. Có nhiều người không được phát hiện, chữa trị kịp thời nên đã tìm lối thoát
đến rượu, ma tuý, thậm chí đến cái chết.
Nhiều nghiên cứu ở lĩnh vực này cho thấy, trầm cảm cũng rất dễ gặp ở trẻ
em, nhất là tuổi dậy thì là giai đoạn các em có nhiều biến đổi về tâm sinh lý. Trẻ
em bị trầm cảm khó thích nghi với môi trường xung quanh, không còn thấy hứng
thú, thích ứng được với học tập, trở nên khó bảo, có hành vi hỗn loạn ở gia đình và
nhà trường: thích đua xe, bỏ học, dễ bị lôi kéo vào nghiện ngập, dễ vướng vào các
tệ nạn xã hội... Các em rất cần được tư vấn, trị liệu kịp thời.