Những bệnh lý tâm thần hay
gặp ở người lớn tuổi
Bệnh tâm thần ở người lớn tuổi khó phát hiện, đôi khi từ chính họ và họ thường
từ chối tìm kiếm sự giúp đỡ từ cộng đồng, kể cả từ người thân. Các yếu tố như
thông tin chết chóc, bệnh lý thực thể nặng của người thân (kể cả của người không
quen biết trong cộng đồng dân cư) thường tác động tới cảm xúc và có thể là
nguyên nhân dẫn đến suy giảm hoạt động tâm thần ở người lớn tuổi.
Ngày càng nhiều người lớn tuổi chết vì các bệnh không lây nhiễm như tim, ung
thư, đái tháo đường nhiều hơn các bệnh lý do nhiễm trùng, nhiễm ký sinh trùng.
Ảnh hưởng của những loại bệnh này đối với tâm thần là rất lớn, ví dụ trầm cảm ở
người đái tháo đường làm giảm khả năng tuân thủ điều trị, giảm kiểm soát chuyển
hóa, giảm chất lượng cuộc sống, tăng chi phí điều trị, tàn phế và mất sản phẩm xã
hội, cuối cùng là tăng nguy cơ tử vong.
Các bệnh lý tâm thần thường gặp ở người lớn tuổi
1. Sa sút tâm thần
Năm 2012, Hội Alzheimer quốc tế đánh giá có tới 4,7% người trên 60 tuổi bị bệnh
Alzheimer (chỉ chiếm khoảng 50% các trường hợp sa sút tâm thần), tương đương
35,6 triệu người chung sống với bệnh Alzheimer và sẽ tăng gấp 2 lần mỗi 20 năm.
Khoảng 60-80% trường hợp sa sút tâm thần do thoái hóa thần kinh não bộ như
bệnh Alzheimer, các bệnh thoái hóa thần kinh khác cũng là nguyên nhân sa sút tâm
thần như bệnh Parkinson, bệnh Huntington. Một số bệnh gây tổn hại não bộ như
đột quỵ do nguyên nhân mạch máu, bệnh xơ vữa mạch máu như tăng huyết áp,
tăng cholesterol… Ngoài ra còn có các bệnh lý khác như chấn thương sọ não, u
não, xơ cứng rải rác lan tỏa, sử dụng ma túy… cũng có thể dẫn tới sa sút tâm thần.
Chi phí chăm sóc điều trị bệnh Alzheimer so với thu nhập quốc dân tính theo đầu
người thay đổi từ 0,24% ở nước nghèo và 1,24% ở nước giàu. Hiện nay chưa có
phương pháp trị liệu khỏi bệnh Alzheimer đồng thời với quan niệm và hiểu biết về
căn bệnh này là rào cản phát hiện chẩn đoán sớm.
2. Trầm cảm
Triệu chứng trầm cảm ở người lớn tuổi có phần khác với trầm cảm ở người ít tuổi,
đó là nhiều biểu hiện thực thể hơn, đặc biệt triệu chứng đau, do đó tỷ lệ bệnh lý
đồng thời cao hơn và tạo ra thách thức chẩn đoán cho bác sĩ chuyên khoa. Biểu
hiện giảm quan tâm hứng thú thường được bỏ qua vì quan niệm đó là chuyện "bình
thường" ở người lớn tuổi, nhất là đối với người Việt Nam. Các biểu hiện lo lắng,
sợ sệt và mất tin tưởng trở nên phổ biến hơn. Rất nhiều nghiên cứu đã chứng minh
tình trạng stress, trầm cảm ngay sau tuổi trung niên góp phần làm tăng nguy cơ sa
sút tâm thần.
Trầm cảm ở người lớn tuổi có thể chữa trị được, nhưng thách thức đầu tiên là nhận
ra bệnh trầm cảm và giúp người bệnh tìm đến bác sĩ chuyên khoa tâm thần sớm.
Chỉ định dùng thuốc chống trầm cảm đòi hỏi thật cẩn thận về liều lượng và nên kết
hợp chăm sóc tâm lý trị liệu. Cần lưu ý người lớn tuổi bị trầm cảm nặng không
được chữa trị có thể dẫn tới tự tử hoặc lạm dụng rượu.
3. Lo âu
Các rối loạn lo âu, cơn hoảng loạn và ám ảnh sợ gây tác động xấu đến cuộc sống
rất lớn ở 10% người lớn tuổi. Lo âu làm tăng các triệu chứng bệnh lý thực thể và
việc điều trị cần kết hợp với điều trị trầm cảm cũng như với bệnh lý cơ thể kèm
theo.
Stress, lo âu trầm cảm và một số thể loại ám ảnh ngày nay hầu như không thể tránh
được. Tuy nhiên, chúng ta có thể giảm bớt hậu quả xấu kéo dài nếu đi khám
chuyên khoa sớm, đừng bao giờ tự dùng thuốc và lạm dụng thuốc chuyên khoa tâm
thần vì đặc tính tương tác phức tạp của chúng.
4. Các rối loạn tâm thần khác
Các bệnh tâm thần khác, từ rối loạn khí sắc lưỡng cực đến xung động ám ảnh,
nghiện ma túy hay bệnh ít gặp như tâm thần phân liệt vẫn có thể xảy ra ở người lớn
tuổi. Các bệnh loạn thần cũng thường gặp và là nguyên nhân dẫn đến triệu chứng
ảo giác, niềm tin bất thường và suy giảm khả năng tư duy. Tỷ lệ các rối loạn trên
có thể lên tới 5% người lớn tuổi trong cộng đồng và cao hơn nhiều ở các nhà
dưỡng lão.
