TR NG Đ I H C GTVT TP HCMƯỜ Ạ Ọ
KHOA Đ-ĐTVT
B môn:ộ
T T NG H CHÍ MINHƯ ƯỞ Ồ
Bài thu ho chạ
TÓM T T CH NG Ắ ƯƠ VI, VII
CH NG VI:ƯƠ
T T NG H CHÍ MINH V XÂY D NGƯ ƯỞ Ồ Ề Ự
NHÀ N C C A DÂN, DO DÂN, VÌ DÂNƯỚ Ủ
I- XÂY D NG NHÀ N C TH HI N QUY NỰ ƯỚ Ể Ệ Ề LÀ CH VÀỦ
LÀM CH C A NHÂN DÂNỦ Ủ
H Chí Minh có quan đi m nh t quán v xây d ng m t nhà n c m i Vi t Nam là m tồ ể ấ ề ự ộ ướ ớ ở ệ ộ
nhà n c do nhân dân lao đ ng làm ch . Đây là quan đi m c b n nh t c a H Chí Minhướ ộ ủ ể ơ ả ấ ủ ồ
v xây d ng Nhà n c Vi t Nam Dân ch C ng hoà do Ng i sáng l p. Quan đi m đóề ự ướ ệ ủ ộ ườ ậ ể
xuyên su t, chi ph i toàn b quá trình hình thành và phát tri n c a Nhà n c cách m ng ố ố ộ ể ủ ướ ạ ở
Vi t Nam.ệ
Quan đi m xây d ng Nhà n c c a H Chí Minh không nh ng k th a mà còn phát tri nể ự ướ ủ ồ ữ ế ừ ể
h c thuy t Mác – Lênin v nhà n c cách m ng. T t ng v xây d ng nhà n c trongọ ế ề ướ ạ ư ươ ề ự ướ
s ch, v ng m nh, c a dân, do dân, vì dân là h t nhân c t lõi c a t t ng H Chí Minhạ ữ ạ ủ ạ ố ủ ư ưở ồ
v nhà n c.ề ướ
Trong quá trình đi tìm đ ng c u n c, H Chí Minh chú ý kh o c u l a ch n ra m tườ ứ ướ ồ ả ứ ự ọ ộ
ki u nhà n c m i cho Vi t Nam đ xây d ng sau khi cách m ng gi i phóng dân t c theoể ướ ớ ệ ể ự ạ ả ộ
con đ ng cách m ng vô s n thành công.ườ ạ ả
N u v n đ c b n c a m i cu c cách m ng là v n đ chính quy n, thì v n đ c b nế ấ ề ơ ả ủ ọ ộ ạ ấ ề ề ấ ề ơ ả
c a chính quy n là ch nó thu c v ai, ph c v quy n l i cho ai. Đó là đi m khác nhauủ ề ở ỗ ộ ề ụ ụ ề ợ ể
v b n ch t gi a nhà n c c a nhân dân v i các nhà n c c a giai c p bóc l t đã t ngề ả ấ ữ ướ ủ ớ ướ ủ ấ ộ ừ
t n t i trong l ch s .ồ ạ ị ử
Sau khi n c ta giành đ c đ c l p, trong nh ng năm đ u xây d ng ch đ m i, trong tácướ ượ ộ ậ ữ ầ ự ế ộ ớ
ph m Dân v n (15–10–1949), H Chí Minh kh ng đ nh: “N C TA LÀ N C DÂNẩ ậ ồ ẳ ị ƯỚ ƯỚ
CHỦ
Bao nhiêu quy n h n đ u c a dân.ề ạ ề ủ
Công vi c đ i m i, xây d ng là trách nhi m c a dân.ệ ổ ớ ự ệ ủ
S nghi p kháng chi n, ki n qu c là công vi c c a dân ự ệ ế ế ố ệ ủ
Chính quy n t xã đ n Chính ph Trung ng do dân c ra. ề ừ ế ủ ươ ử
Đoàn th t Trung ng đ n xã do dân t ch c nênể ừ ươ ế ổ ứ
Nói tóm l i, quy n hành và l c l ng đ u n i dân”.ạ ề ự ượ ề ở ơ
Hi u m t cách t ng quát nh t quan đi m v nhà n c c a dân, do dân, vì dân theo tể ộ ổ ấ ể ề ướ ủ ư
t ng H Chí Minh bao g m nh ng n i dung sau đây:ưở ồ ồ ữ ộ
1. Nhà n c c a dânướ ủ
Quan đi m nh t quán c a H Chí Minh là ể ấ ủ ồ xác l p t t t m i quy n l c trong nhà n c vàậ ấ ả ọ ề ự ướ
trong xã h i đ u thu c v nhân dânộ ề ộ ề . Đi u này thu c v tính ch t nhân dân c a Nhà n cề ộ ề ấ ủ ướ
Vi t Nam m i. Trong 24 năm làm ch t ch n c, H Chí Minh đã lãnh đ o so n th o haiệ ớ ủ ị ướ ồ ạ ạ ả
b n hi n pháp, đó là Hi n pháp đ u tiên năm 1946 và Hi n pháp năm 1959. Đi u th nh tả ế ế ầ ế ề ứ ấ
– Hi n pháp 1946 đã ghi rõ: “N c Vi t Nam là m t n c dân ch công hòa, T t cế ướ ệ ộ ướ ủ ấ ả
quy n bính trong n c là c a toàn th dân t c Vi t Nam, không phân bi t nòi gi ng, gáiề ướ ủ ể ộ ệ ệ ố
trai, giàu nghèo, giai c p, tôn giáo”; nh ng vi c quan h đ n v n m nh qu c gia s đ a raấ ữ ệ ệ ế ậ ệ ố ẽ ư
toàn dân phúc quy t. Nhân dân có quy n làm ch v chính tr , kinh t , văn hoá – xã h i,ế ề ủ ề ị ế ộ
b u ra Qu c h i – c quan quy n l c cao nh t th hi n quy n t i cao c a nhân dân.ầ ố ộ ơ ề ự ấ ể ệ ề ố ủ
Nhân dân lao đ ng làm ch Nhà n c thì nhân dân có quy n ki m soát nhà n c, c triộ ủ ướ ề ể ướ ử
b u ra các đ i bi u, y quy n cho các đ i bi u đó bàn và quy t đ nh nh ng v n đ qu cầ ạ ể ủ ề ạ ể ế ị ữ ấ ề ố
k dân sinh.ế
Đây thu c v ch đ dân ch đ i di n bên c nh ch đ dân ch tr c ti p. Quy n làmộ ề ế ộ ủ ạ ệ ạ ế ộ ủ ự ế ề
ch và đ ng th i cũng là quy n ki m soát c a nhân dân th hi n ch nhân dân có quy nủ ồ ờ ề ể ủ ể ệ ở ỗ ề
bãi mi n nh ng đ i bi u qu c h i và đ i bi u H i đ ng nhân dân nào n u nh ng đ iễ ữ ạ ể ố ộ ạ ể ộ ồ ế ữ ạ
bi u đó t ra không x ng đáng v i s tín nhi m c a nhân dân.ể ỏ ứ ớ ự ệ ủ
Theo H Chí Minh, mu n b o đ m đ c tính ch t nhân dân c a Nhà n c, ph i xác đ nhồ ố ả ả ượ ấ ủ ướ ả ị
đ c và th c hi n đ c trách nhi m c a c tri và đ i bi u do c tri b u ra. C tri và đ iượ ự ệ ượ ệ ủ ử ạ ể ử ầ ử ạ
bi u c tri b u ra ph i có m i liên h ch t ch v i nhau do b n ch t c a c ch này quyể ử ầ ả ố ệ ặ ẽ ớ ả ấ ủ ơ ế
đ nh. Khi không hoàn thành nhi m v v i t cách là ng i đ i bi u c a c tri thì c tri cóị ệ ụ ớ ư ườ ạ ể ủ ử ử
quy n bãi mi n t cách đ i bi u.ề ễ ư ạ ể
Dân là ch có nghĩa là xác đ nh v th c a dân, còn dân làm ch có nghĩa là xác đ nhủ ị ị ế ủ ủ ị
quy n, nghĩa v c a dân. Trong Nhà n c c a dân, v i ý nghĩa đó, ng i dân đ c h ngề ụ ủ ướ ủ ớ ườ ượ ưở
m i quy n dân ch . B ng thi t ch dân ch , Nhà n c ph i có trách nhi m b o đ mọ ề ủ ằ ế ế ủ ướ ả ệ ả ả
quy n làm ch c a nhân dân, đ cho nhân dân th c thi quy n làm ch c a mình trong hề ủ ủ ể ự ề ủ ủ ệ
th ng quy n l c c a xã h i. Quy n l c c a nhân dân đ c đ t v trí t i th ng. Đi uố ề ự ủ ộ ề ự ủ ượ ặ ở ị ố ượ ề
này có ý nghĩa th c t nh c nh nh ng ng i lãnh đ o, nh ng đ i bi u c a nhân dân làmự ế ắ ở ữ ườ ạ ữ ạ ể ủ
đúng ch c trách và v th c a mình, không ph i đ ng trên nhân dân, coi khinh nhân dân,ứ ị ế ủ ả ứ
“c y th ” v i dân, “quên r ng dân b u mình ra là đ làm vi c cho dân”. M t Nhà n cậ ế ớ ằ ầ ể ệ ộ ướ
nh th là m t Nhà n c ti n b trong b c đ ng phát tri n c a nhân lo i. Nhà n cư ế ộ ướ ế ộ ướ ườ ể ủ ạ ướ
Vi t Nam Dân ch C ng hoà do H Chí Minh khai sinh ngày 2–9-1945 chính là nhà n cệ ủ ộ ồ ướ
ti n b ch a t ng có trong l ch s hàng nghìn năm c a dân t c Vi t Nam, b i vì Nhà n cế ộ ư ừ ị ử ủ ộ ệ ở ướ
đó là nhà n c c a dân nhân dân có vai trò quy t đ nh m i công vi c c a đ t n c.ướ ủ ế ị ọ ệ ủ ấ ướ
2. Nhà n c do dânướ
Nhà n c do dân l p nên, do dân ng h , dân làm ch . Đó là nhà n c do dân l a ch n,ướ ậ ủ ộ ủ ướ ự ọ
b u ra nh ng đ i bi u c a mình; Nhà n c đó do dân ng h , giúp đ , đóng thu đ nhàầ ữ ạ ể ủ ướ ủ ộ ỡ ế ể
n c chi tiêu; Nhà n c đó l i do dân phê bình, xây d ng. Vì v y, Ng i nói: “N u Chínhướ ướ ạ ự ậ ườ ế
ph làm h i dân thì dân có quy n đu i Chính ph . Chính vì v y, H Chí Minh th ngủ ạ ề ổ ủ ậ ồ ườ
nh n m nh nhi m v c a nh ng ng i cách m ng là ph i làm cho dân hi u, làm cho dânấ ạ ệ ụ ủ ữ ườ ạ ả ể
giác ng đ nâng cao đ c trách nhi m làm ch , nâng cao đ c ý th c trách nhi m chămộ ể ượ ệ ủ ượ ứ ệ
lo xây d ng nhà n c c a mình. H Chí Minh kh ng đ nh: Vi c n c là vi c chung, m iự ướ ủ ồ ẳ ị ệ ướ ệ ỗ
ng i ph i có trách nhi m “ghé vai gánh vác m t ph n”. Quy n l i, quy n h n bao giườ ả ệ ộ ầ ề ợ ề ạ ờ
cũng đi đôi v i trách nhi m, nghĩa v .ớ ệ ụ
Trong t t ng H Chí Minh v xây d ng Nhà n c Vi t Nam m i, nhân dân có đ đi uư ưở ồ ề ự ướ ệ ớ ủ ề
ki n, c v pháp lu t và th c t , đ tham gia qu n lí nhà n c. Ng i nêu rõ quy n c aệ ả ề ậ ự ế ể ả ướ ườ ề ủ
dân, Nhà n c do dân t o ra và nhân dân tham gia qu n lí. Đi u này đ c th hi n ch :ướ ạ ả ề ượ ể ệ ở ỗ
- Toàn b công dân b u ra Qu c h i, c quan quy n l c cao nh t c a Nhà n c, c quanộ ầ ố ộ ơ ề ự ấ ủ ướ ơ
duy nh t có quy n l p pháp.ấ ề ậ
- Qu c h i b u ra Ch t ch n c, U ban Th ng v Qu c h i và H i đ ng Chính phố ộ ầ ủ ị ướ ỷ ườ ụ ố ộ ộ ồ ủ
(nay g i là Chính ph ).ọ ủ
- H i đ ng Chính ph là c quan hành chính cao nh t c a Nhà n c, th c hi n các nghộ ồ ủ ơ ấ ủ ướ ự ệ ị
quy t c a Qu c h i và ch p hành pháp lu t.ế ủ ố ộ ấ ậ
- M i công vi c c a b máy nhà n c trong vi c qu n lí xã h i đ u th c hi n ý chí c aọ ệ ủ ộ ướ ệ ả ộ ề ự ệ ủ
dân (thông qua Qu c h i do dân b u ra).ố ộ ầ
3. Nhà n c vì dânướ
Nhà n c vì dân là m t nhà n c l y l i ích chính đáng c a nhân dân làm m c tiêu, t t cướ ộ ướ ấ ợ ủ ụ ấ ả
đ u vì l i ích c a nhân dân, ngoài ra không có m t l i ích nào khác. Đó là m t nhà n cề ợ ủ ộ ợ ộ ướ
trong sách, không có b t kì m t đ c quy n, đ c l i nào. Trên tinh th n đó, H Chí Minhấ ộ ặ ề ặ ợ ầ ồ
nh n m nh: m i đ ng l i, chính sách đ u ch nh m đ a l i quy n l i c a dân; vi c gìấ ạ ọ ườ ố ề ỉ ằ ư ạ ề ớ ủ ệ
có l i cho dân dù nh cũng c g ng làm, vi c gì có h i đ n dân dù nh cũng c g ngợ ỏ ố ắ ệ ạ ế ỏ ố ắ
tránh. Dân là g c c a n c. H Chí Minh luôn luôn tâm ni m: Ph i làm cho dân có ăn,ố ủ ướ ồ ệ ả
ph i làm cho dân có m c, ph i làm cho dân có ch , ph i làm cho dân đ c h c hành.ả ặ ả ỗ ở ả ượ ọ
M t nhà n c vì dân, theo quan đi m H Chí Minh, là t Ch t ch n c đ n công ch cộ ướ ể ồ ừ ủ ị ướ ế ứ
bình th ng đ u ph i làm công b c, làm đày t cho nhân dân ch không ph i “làm quanườ ề ả ộ ớ ứ ả
cách m ng” đ đè đ u c i c nhân dân”. Đ i v i ch c Ch t ch n c c a mình, H Chíạ ể ầ ưỡ ổ ố ớ ứ ủ ị ướ ủ ồ
Minh cũng quan ni m là do dân y thác cho và nh v y ph i ph c v nhân dân, t c là làmệ ủ ư ậ ả ụ ụ ứ
đày t cho nhân dân.ớ
II- QUAN ĐI M H CHÍ MINH V S TH NG NH T GI A B N CH T GIAI C PỂ Ồ Ề Ự Ố Ấ Ữ Ả Ấ Ấ
CÔNG NHÂN V I TÍNH NHÂN DÂN VÀ TÍNH DÂN T C C A NHÀ N CỚ Ộ Ủ ƯỚ
1. V b n ch t giai c p công nhân c a Nhà n cề ả ấ ấ ủ ướ
B n ch t giai c p công nhân c a Nhà n c: Do Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o; bi uả ấ ấ ủ ướ ả ộ ả ệ ạ ể
hi n đ nh h ng m c tiêu xã h i ch nghĩa, nguyên t c t ch c và ho t đ ng c b nệ ở ị ướ ụ ộ ủ ở ắ ổ ứ ạ ộ ơ ả
c a Nhà n c là t p trung dân ch .ủ ướ ậ ủ
Theo quan đi m H Chí Minh, là m t nhà n c mang b n ch t giai c p công nhân. Vìể ồ ộ ướ ả ấ ấ
nh ng n i dung sau:ữ ộ
M t là, Nhà n c do Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o.ộ ướ ả ộ ả ệ ạ Đi u này đ c thề ượ ể
hi n:ệ
•Đ ng C ng s n Vi t Nam lãnh đ o Nhà n c gi v ng và tăng c ng b nả ộ ả ệ ạ ướ ữ ữ ườ ả
ch t giai c p công nhânấ ấ
•Đ ng lãnh đ o Nhà n c b ng ph ng th c thích h p.ả ạ ướ ằ ươ ứ ợ
Đ ng lãnh đ o b ng đ ng l i, quan đi m, ch tr ng đ Nhà n cả ạ ằ ườ ố ể ủ ươ ể ướ
th ch hoá b ng pháp lu t, chính sách, k ho ch.ể ế ằ ậ ế ạ
Đ ng lãnh đ o Nhà n c b ng ho t đ ng c a các t ch c đ ng vàả ạ ướ ằ ạ ộ ủ ổ ứ ả
đ ng viên trong b máy, c quan nhà n c.ả ộ ơ ướ
Đ ng lãnh đ o Nhà n c b ng công tác ki m tra.ả ạ ướ ằ ể
Hai là, b n ch t c a Nhà n c ta bi u hi n đ nh h ng m c tiêu xã h i chả ấ ủ ướ ể ệ ở ị ướ ụ ộ ủ
nghĩa.
Ba là, b n ch t giai c p c a Nhà n c ta th c hi n nguyên t c t p trung dânả ấ ấ ủ ướ ự ệ ở ắ ậ
ch .ủ
2. B n ch t giai c p công nhân th ng nh t v i tính nhân dân, tính dân t c c a Nhà n cả ấ ấ ố ấ ớ ộ ủ ướ
H Chí Minh đã gi i quy t hài hoà, th ng nh t gi a b n ch t giai c p v i tính nhân dân,ồ ả ế ố ấ ữ ả ấ ấ ớ
tính dân t c và đ c bi u hi n rõ trong các quan đi m sau:ộ ượ ể ệ ể
- Nhà n c dân ch m i ra đ i là k t qu c a cu c đ u tranh lâu dài, gian kh c a r tướ ủ ớ ờ ế ả ủ ộ ấ ổ ủ ấ
nhi u th h ng i Vi t Nam trong quá trình d ng n c và gi n c hàng nghìn nămề ế ệ ườ ệ ự ướ ữ ướ
c a dân t c.ủ ộ
- Tính th ng nh t còn bi u hi n ch Nhà n c ta b o v l i ích c a nhân dân, l y l iố ấ ể ệ ở ỗ ướ ả ệ ợ ủ ấ ợ
ích c a dân t c làm c b n.ủ ộ ơ ả
-Trong th c t , Nhà n c ta đã đ ng ra làm nhi m v mà dân t c giao phó, đã t ch cự ế ướ ứ ệ ụ ộ ổ ứ
nhân dân ti n hành các cu c kháng chi n đ b o v n n đ c l p, t do c a T qu c,ế ộ ế ể ả ệ ề ộ ậ ự ủ ổ ố
xây d ng m t n c Vi t Nam hoà bình, th ng nh t, đ c l p, dân th và giàu m nh,ự ộ ướ ệ ố ấ ộ ậ ủ ạ
góp ph n tích c c vào s ti n b c a th gi i.ầ ự ự ế ộ ủ ế ớ Con đ ng quá đ lên ch nghĩa xãườ ộ ủ
h i, đi t i ch nghĩa c ng s n là con đ ng H Chí Minh và Đ ng ta đã xác đ nh cũngộ ớ ủ ộ ả ườ ồ ả ị
là s nghi p c a chính Nhà n c ta.ự ệ ủ ướ
III- XÂY D NG NHÀ N C CÓ HI U L C PHÁP LÝ M NH MỰ ƯỚ Ệ Ự Ạ Ẽ
1. Xây d ng m t Nhà n c h p pháp, h p hi nự ộ ướ ợ ợ ế
Nhà n c có hi u l c pháp lý m nh m tr c h t là m t nhà n c h p hi n.ướ ệ ự ạ ẽ ướ ế ộ ướ ợ ế
Vì v y sau khi giành chính quy n, H Chí Minh đã thay m t chính ph lâm th i đ c Tuyênậ ề ồ ặ ủ ờ ọ
ngôn đ c l p, tuyên b v i qu c dân đ ng bào và v i th gi i khai sinh nhà n c Vi tộ ậ ố ớ ố ồ ớ ế ớ ướ ệ
Nam dân ch c ng hoà. Chính ph lâm th i có đ a v h p pháp, t ng tuy n c b u ra qu củ ộ ủ ờ ị ị ợ ổ ể ử ầ ố
h i r i t đó l p chính ph và các c quan nhà n c m i.ộ ồ ừ ậ ủ ơ ướ ớ
2. Ho t đ ng qu n lý nhà n c b ng Hi n pháp, pháp lu t và chú tr ng đ a pháp lu t vàoạ ộ ả ướ ằ ế ậ ọ ư ậ
cu c s ngộ ố
- Nhà n c dân ch Vi t Nam không th thi u pháp lu t. Pháp lu t là bà đ cho dân ch .ướ ủ ệ ể ế ậ ậ ở ủ
M i quy n dân ch c a ng i dân đ u đ c th ch hóa b ng Hi n pháp và pháp lu t;ọ ề ủ ủ ườ ề ượ ể ế ằ ế ậ
ng c l i h th ng pháp lu t ph i đ m b o cho quy n t do, dân ch c a ng i dânượ ạ ệ ố ậ ả ả ả ề ự ủ ủ ườ
đ c tôn tr ng trong th c t .ượ ọ ự ế
- Ch t ch H Chí Minh đ c bi t quan tâm xây d ng m t n n pháp ch xã h i ch nghĩaủ ị ồ ặ ệ ự ộ ề ế ộ ủ
b o đ m đ c vi c th c hi n quy n l c c a nhân dân.ả ả ượ ệ ự ệ ề ự ủ
+ T năm 1919, Ng i kh ng đ nh vai trò c a pháp lu t là: “Trăm đi u ph i có th n linhừ ườ ẳ ị ủ ậ ề ả ầ
pháp quy n”ề
+ Là ng i sáng l p n c Nhà n c dân ch m i Vi t Nam, H Chí Minh cũng làườ ậ ướ ướ ủ ớ ở ệ ồ
ng i có công l n trong vi c l p hi n và l p pháp.ườ ớ ệ ậ ế ậ
- H Chí Minh h t s c chăm lo đ a pháp lu t vao đ i s ng, t o ra c ch b o đ m choồ ế ứ ư ậ ờ ố ạ ơ ế ả ả
pháp lu t đ c thi hành, cũng nh c ch ki m tra, giám sát vi c thi hành pháp lu t trongậ ượ ư ơ ế ể ệ ậ
các c quan nhà n c và trong nhân dân.ơ ướ
Đ tuyên truy n, đ a pháp lu t vào cu c s ng, H Chí Minh r t coi tr ng vi c nâng caoể ề ư ậ ộ ố ồ ấ ọ ệ
dân trí, b i d ng ý th c làm ch , phát tri n văn hóa chính tr và s giác ng c a nhânồ ưỡ ứ ủ ể ị ự ộ ủ
dân, khuy n khích nhân dân tham gia vào công vi c nhà n c, kh c ph c m i th dân chế ệ ướ ắ ụ ọ ứ ủ
hình th c.ứ
- H Chí Minh luôn luôn nêu g ng trong vi c khuy n khích ng i dân phê bình, giám sátồ ươ ệ ế ườ
công vi c c a Chính ph , Ng i yêu c u các cán b ph i “làm cho nhân dân bi t h ngệ ủ ủ ườ ầ ộ ả ế ưở
quy n dân ch , bi t dùng quy n dân ch c a mình, dám nói, dám làm”. Lúc dân bi t vàề ủ ế ề ủ ủ ế
dám phê bình cán b , ng i lãnh đ o, lúc đó dân đã bi t n m quy n dân ch , t c là đã đ nộ ườ ạ ế ắ ề ủ ứ ế
m c dân ch hóa khá cao.ứ ủ