Tuổi bắt đầu học chữ
Những năm gần đây do áp lực từ xã hội, nhà trường,
những người xung quanh và từ chính kỳ vọng của
bản thân nên nhiều bậc cha mẹ cho con học chữ sớm
từ 3-4 tuổi, hoặc chỉ cho trẻ học chữ ở nhà cô giáo
mà không đến trường mẫu giáo.
Điều này có thể dẫn đến các khó khăn trong học tập
cũng như sự phát triển tâm lý không cân bằng nơi trẻ,
vì việc học tập đòi hỏi nhiều yếu tố khác nhau như
hứng thú, khả năng quan sát, chú ý, suy luận, trí
nhớ...
Chúng tôi gặp không ít trường hợp cha mẹ than phiền
về khả năng học chữ của các em, ví dụ trẻ không nhớ
mặt chữ, viết không đúng đường nét hay ô li, không
đúng trật tự chữ cái, nhiều từ đơn giản nhưng các em
vẫn phải đánh vần... Những trở ngại này có thể do
các em chưa chín muồi trong sự phát triển, chưa sẵn
sàng tâm lý cho việc học hoặc các em có những khó
khăn chuyên biệt vì bị tổn thương ở một vài trung
khu thần kinh điều khiển hoạt động đó trong não bộ.
Khi tiếp xúc với các em, chúng tôi nhận thấy nhiều
em nói chưa lưu loát, phát âm ngọng nghịu, vốn từ
nghèo nàn, khả năng lập luận hay kể chuyện còn rất
hạn chế. Cha mẹ các em cho biết họ chưa chú trọng
việc phát triển ngôn ngữ nói cho trẻ, cụ thể như ít có
thời gian để trò chuyện, đọc truyện cho các em nghe.
Họ không nghĩ rằng khả năng về ngôn ngữ nói và
vốn từ trong những năm đầu đời có ảnh hưởng lớn
đến khả năng nắm bắt ngôn ngữ viết của trẻ về sau.
Nghe - nói - đọc - viết
Trẻ em đã tiếp nhận ngôn ngữ từ trong bụng mẹ. Từ
tháng thứ tư trẻ có thể nghe được âm thanh bên
ngoài. Ngay từ khi mới chào đời, trẻ đã phân biệt
được tiếng người nói và tiếng động khác. Vài ngày
sau, trẻ phân biệt được tiếng mẹ đẻ với các thứ tiếng
khác.
Tiếp theo đó, trẻ tiếp nhận ngôn ngữ và thông tin về
thế giới bên ngoài thông qua hai kênh chính: thính
giác và thị giác hình ảnh. Trước khi biết nói, trẻ đã có
vô số hình ảnh và âm vị trong đầu. Qua tương tác với
cha mẹ, mọi người xung quanh, kho từ vựng của trẻ
ngày càng phong phú. Nhờ sự hỗ trợ của người lớn
cũng như sự phát triển tâm lý theo thời gian, trẻ bắt
đầu nói những từ đầu tiên, tập phát âm đúng từ, đúng
ngữ pháp, từng bước diễn đạt nhu cầu và suy nghĩ
của mình cho phù hợp với tình huống.
Bên cạnh đó, nhiều nghiên cứu cho thấy việc đọc
truyện và rèn luyện kỹ năng giao tiếp bằng ngôn ngữ
nói hằng ngày ở nhà và ở trường mẫu giáo sẽ giúp trẻ
thuận lợi hơn trong việc học chữ, sớm biết đọc hơn
các trẻ khác. Trẻ càng tiếp xúc nhiều với sách truyện
thì càng phát triển ngôn ngữ.
Riêng hoạt động học viết trẻ mất nhiều năng lượng
hơn, đòi hỏi nhiều kỹ năng phối hợp như khả năng
chú ý, phối hợp tay-mắt, nhớ mặt chữ, các đường nét
cấu tạo chữ và trật tự của nó (khởi đầu và kết thúc
như thế nào). Vì vậy phải ngồi đồ từ chữ này sang
chữ khác, trang này đến trang kia, đối với những trẻ
có ít nhiều khó khăn đây là công việc đau khổ, nhiều
em xem đó như một cực hình.
5 tuổi là vừa
Để giúp trẻ viết tốt, trước tiên cha mẹ hãy cho trẻ
tham gia các hoạt động sinh hoạt hằng ngày (tự xúc
cơm, mặc quần áo, quét nhà, lặt rau…) cũng như chơi
các trò chơi phát triển tay-mắt và sự chú ý như ném
bóng, xếp hình, vẽ, tô màu, đồ hình, đồ chữ…
Hơn nữa, muốn trẻ làm tốt một hoạt động nào đó phải
hình thành nơi trẻ hứng thú cũng như giúp chúng cảm
nhận được ý nghĩa của hoạt động đó, tức là trẻ cảm
thấy học viết không phải bị bắt buộc mà trẻ muốn
tham gia luyện tập để có thể viết được tên mình, tên
cha mẹ, các từ trẻ thích..., hoặc trẻ thấy được sự cần
thiết của hoạt động ngôn ngữ này thông qua những
tình huống phải sử dụng việc đọc-viết.
Chính từ những yếu tố này, người ta thấy cho trẻ bắt
đầu học chữ khi chúng được 5-6 tuổi là tốt nhất, vì
lúc này trẻ đã nói thành thạo và có sự chín muồi trong
quá trình phát triển tâm-sinh lý.