TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG
KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH
CHUYÊN NGÀNH KINH DOANH QUỐC TẾ
-------***-------
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP
Đề tài:
Ứng dụng công cụ phái sinh tiền tệ trong phòng
ngừa rủi ro tỷ giá tại các NHTM ở Việt Nam
Họ và tên sinh viên : Phạm Thị Nga
Lớp : Anh 3
Khóa : 44
Giáo viên hướng dẫn : ThS. Nguyễn Thị Thu Hằng
Hà Nội - 11/2009
MỤC LỤC
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
LỜI MỞ ĐẦU ......................................................................................................... 1
CHƢƠNG I CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ VÀ
RỦI RO TỶ GIÁ ..................................................................................................... 5
1.1. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CỦA TỶ GIÁ .................................................. 5
1.1.1. Định nghĩa tỷ giá .................................................................................... 5
1.1.2. Phân loại tỷ giá ...................................................................................... 5
1.1.2.1. Căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối .................................... 5
1.1.2.2. Căn cứ vào cơ chế điều hành chính sách tỷ giá ............................... 6
1.1.3. Các phƣơng pháp yết tỷ giá .................................................................... 7
1.1.4. Sự biến động tỷ giá và các nhân tố ảnh hƣởng ........................................ 7
1.2. RỦI RO TỶ GIÁ............................................................................................ 8
1.2.1. Khái niệm rủi ro tỷ giá ........................................................................... 8
1.2.2. Trạng thái ngoại tệ ............................................................................... 10
1.2.2.1. Các khái niệm liên quan đến trạng thái ngoại tệ ........................... 10
1.2.2.2. Ý nghĩa của việc xác định trạng thái ngoại tệ ................................ 11
1.2.3. Nguyên nhân của rủi ro tỷ giá .............................................................. 13
1.2.4. Các biện pháp phòng ngừa rủi ro tỷ giá ................................................ 14
1.3. CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH ...................................................................... 14
1.3.1. Khái niệm về các công cụ phái sinh tiền tệ ........................................... 14
1.3.2. Các giao dịch phái sinh tiền tệ .............................................................. 15
1.3.2.1. Giao dịch ngoại hối kỳ hạn............................................................ 15
1.3.2.2. Giao dịch hoán đổi tiền tệ ............................................................. 21
1.3.2.3. Giao dịch tương lai ....................................................................... 25
1.3.2.4. Giao dịch quyền chọn .................................................................... 30
1.4. THỊ TRƢƠNG NGOẠI HỐI ....................................................................... 33
1.4.1. Khái niệm thị trường ngoại hối ............................................................ 33
1.4.2. Chủ thể tham gia thị trường ngoại hối ................................................. 33
1.4.3. Đặc điểm của thị trường ngoại hối ....................................................... 34
1.4.4. Các nghiệp vụ chủ yếu của thị trường ngoại hối .................................. 34
CHƢƠNG II THỰC TRẠNG ỨNG DỤNG CÔNG CỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ .... 35
2.1. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN GIAO DỊCH PHÁI SINH TIỀN TỆ .... 35
2.1.1. Các văn bản pháp lý điều chỉnh giao dịch phái sinh tiền tệ ................... 35
2.1.1.1. Điều chỉnh giao dịch ngoại hối kì hạn và hoán đổi ........................ 35
2.1.1.2. Điều chỉnh giao dịch quyền chọn tiền tệ ........................................ 37
2.1.1.3. Cơ sở hạch toán kế toán các nghiệp vụ phái sinh .......................... 39
2.1.1.4. Cơ chế điều hành tỷ giá ................................................................. 40
2.1.2. Tình hình thị trƣờng tài chính Việt Nam............................................... 42
2.1.2.1. Hoạt động của thị trường ngoại hối Việt Nam ............................... 42
2.1.2.2. Hoạt động của thị trường liên ngân hàng ...................................... 44
2.1.2.3. Diễn biến tỷ giá và hoạt động kinh doanh của các NHTM ............. 45
2.2. TÌNH HÌNH ỨNG DỤNG CÁC CÔNG CỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ TRONG
PHÕNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ TẠI CÁC NHTM Ở VIỆT NAM .................... 48
2.2.1. Thực trạng rủi ro tỷ giá tại các ngân hàng thƣơng mại .......................... 48
2.2.1.1.Trạng thái ngoại tệ của các ngân hàng thương mại ........................ 48
2.2.1.2. Rủi ro tỷ giá tại các ngân hàng thương mại ................................... 51
2.2.1.3. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro tỷ giá tại các NHTM ở Việt Nam ....... 52
2.2.2. Thực trạng ứng dụng công cụ phái sinh tiền tệ trong phòng ngừa rủi ro tỷ
giá.................................................................................................................. 54
2.2.2.1. Bảo hiểm rủi ro tỷ giá bằng hợp đồng kỳ hạn ................................ 55
2.2.2.2. Bảo hiểm rủi ro tỷ giá bằng giao dịch hoán đổi ............................. 62
2.2.2.3. Thực trạng triển khai options ngoại tệ của các NHTM ở Việt Nam
trong thời gian qua .................................................................................... 65
2.3. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÁC NGHIỆP VỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ ..... 68
2.3.1. Đánh giá thực trạng sử dụng từng loại nghiệp vụ ................................. 68
2.3.1.1. Về giao dịch kỳ hạn và hoán đổi .................................................... 68
2.3.1.2. Về giao dịch quyền chọn................................................................ 71
2.3.2. Đánh giá triển vọng phát triển thị trƣờng phái sinh ở Việt Nam............ 73
2.3.2.1. Những thuận lợi của việc phát triển thị trường tài chính phái sinh
tại các NHTM ở Việt Nam .......................................................................... 73
2.3.2.2. Những khó khăn, hạn chế của việc phát triển thị trường tài chính
phái sinh ở Việt Nam hiện nay ................................................................... 75
2.3.2.3. Nguyên nhân của những hạn chế ................................................... 77
CHƢƠNG III GIẢI PHÁP NHẰM TĂNG CƢỜNG VIỆC ỨNG DỤNG CÁC
CÔNG CỤ PHÁI SINH TIỀN TỆ TRONG PHÕNG NGỪA RỦI RO TỶ GIÁ TẠI
CÁC NHTM Ở VIỆT NAM .................................................................................. 79
3.1. SỰ PHÁT TRIỂN CỦA THỊ TRƢỜNG CÔNG CỤ PHÁI SINH THẾ GIỚI
VÀ TRIỂN VỌNG ĐỐI VỚI VIỆT NAM ............................................................ 79
3.1.1. Xu hƣớng phát triển của thị trƣờng ngoại hối quốc tế ........................... 79
3.1.1.1. Vài nét về xu hướng Tài chính toàn cầu ......................................... 79
3.1.1.2. Sự dịch chuyển cấu trúc của thị trường ngoại hối.......................... 81
3.1.1.3. Công cụ mới, cấu trúc mới ............................................................ 83
3.1.2. Sự phát triển của thị trƣờng công cụ phái sinh tiền tệ trên thế giới ....... 83
3.1.3. Những cơ hội của việc phát triển thị trƣờng phái sinh ở Việt Nam ....... 86
3.1.3.1.Các yêu cầu ngày càng cao về công khai và minh bạch hóa thông tin
.................................................................................................................. 86
3.1.3.2.Cơ chế, chính sách thông thoáng hơn khi Việt Nam đã tham gia vào
WTO .......................................................................................................... 86
3.1.3.3. Sự gia tăng mạnh mẽ của dòng vốn nước ngoài vào Việt Nam cả
trong hiện tại và tương lai.......................................................................... 86
3.2. NHÓM GIẢI PHÁP VĨ MÔ ........................................................................ 87
3.2.1. Hoàn thiện thị trƣờng tiền tệ và thị trƣờng ngoại hối Việt Nam – Hƣớng
VinaForex hội nhập với quốc tế ..................................................................... 87
3.2.1.1. Hướng tới chính sách tỷ giá cân bằng cung cầu ............................ 88
3.2.1.2. Hoàn thiện và phát triển thị trường liên ngân hàng ....................... 89
3.2.1.3. Nâng cao vai trò của NHNN trên thị trường ngoại hối .................. 90
3.2.1.4. Hoàn thiện và mở rộng các nghiệp vụ kinh doanh ngoại tệ ........... 91
3.2.1.5. Hướng Vinaforex hội nhập thế giới ............................................... 95
3.2.2. Hoàn thiện môi trƣờng pháp lý cho các công cụ phái sinh tiền tệ ......... 96
3.2.3. Hài hòa Chuẩn mực kế toán Việt Nam và Chuẩn mực kế toán Quốc tế 96
3.2.4. Hỗ trợ, phối hợp với các tổ chức tài chính cung cấp dịch vụ quyền chọn
trong công tác nâng cao nhận thức của doanh nghiệp, nhà đầu tƣ ................... 98
3.2.5. Nâng cao hiệu quả thị trƣờng thông qua việc công khai hóa và minh
bạch hóa thông tin.......................................................................................... 99
3.3. NHÓM GIẢI PHÁP VI MÔ ........................................................................ 99
3.3.1. Đối với các NHTM Việt Nam .............................................................. 99
3.3.1.1.Chuẩn hóa tổ chức hoạt động của phòng kinh doanh ngoại tệ của
NHTM ........................................................................................................ 99
3.3.1.2. Nâng cao trình độ chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp của đội ngũ
các cán bộ kinh doanh ngoại tệ ................................................................ 100
3.3.1.3. Cung cấp dịch vụ tư vấn tài chính tiền tệ cho doanh nghiệp ........ 101
3.3.1.4. Không ngừng cải tiến chất lượng, đa dạng hóa các sản phẩm, dịch
vụ tài chính phái sinh tới khách hàng ....................................................... 101
3.3.1.5.Tăng cường hợp tác quốc tế với các tổ chức tài chính khu vực và thế
giới .......................................................................................................... 102
3.3.1.6. Thay đổi cách tính phí quyền chọn .............................................. 102
3.3.1.7. Giải pháp kỹ thuật ....................................................................... 103
3.3.1.8. Giải pháp để tiến tới thành lập một sàn giao dịch niêm yết tập trung
................................................................................................................ 104
3.3.2. Đối với khách hàng (doanh nghiệp và các cá nhân) ............................ 106
KẾT LUẬN ......................................................................................................... 107
Danh mục tài liệu tham khảo ............................................................................... 108
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
Bảng 1. 1: Các giao dịch phát sinh trạng thái ngoại tệ ............................................ 10
Bảng 1. 2: Ví dụ về trạng thái ngoại tệ cuối ngày giao dịch (t) ............................... 12
Bảng 1. 3. Rủi ro tỷ giá do hoạt động nội bảng ...................................................... 13
Bảng 1. 4. Rủi ro tỷ giá do hoạt động ngoại bảng .................................................. 13
Bảng 1. 5. Trạng thái rủi ro tỷ giá ròng .................................................................. 13
Bảng 1. 6: Các luồng tiền của hợp đồng hoán đổi tiền tệ ....................................... 22
Bảng 1. 7: Niêm yết tỷ giá kỳ hạn kiểu Outright và kiểu Swap .............................. 24
Bảng 1. 8: Quá trình thanh toán hàng ngày của hợp đồng tƣơng lai GBP ............... 27
Bảng 1. 9: So sánh sự giống và khác nhau giữa thị trƣờng kỳ hạn và thị trƣờng
tƣơng lai ................................................................................................................ 29
Bảng 1. 10: Khoản lỗ của ngƣời bán sau khi đã cộng khoản phí quyền chọn ......... 32
Bảng 2. 1: Tổng hợp phƣơng pháp xác định tỷ giá kì hạn theo quy định của NHNN
(Tỷ giá kì hạn tối đa = Tỷ giá giao ngay tối đa + % biên độ dao động) .................. 35
Bảng 2. 2: Kết quả hoạt động của thị trƣờng ngoại hối .......................................... 43
Bảng 2. 3: Hoạt động của thị trƣờng liên ngân hàng .............................................. 44
Bảng 2. 4: Bảng trạng thái ngoại tệ tính đến cuối năm 2006 của VCB ................... 49
Bảng 2. 5: Trạng thái Ngoại tệ của Ngân hàng Eximbank tháng 1/2008............... 50
Bảng 2. 6 – Doanh số giao dịch kỳ hạn và các tỷ lệ tại VCB-HCM ....................... 60
Bảng 2. 7: Tỷ giá kỳ hạn và tỷ giá giao ngay của VCB-HCM tại thời điểm thực hiện
giao dịch kỳ hạn .................................................................................................... 61
Bảng 2. 8: Giao dịch Swap trên TTLNH: (+) mua vào; và (-) bán ra ...................... 63
Bảng 2. 9 – Doanh số giao dịch hoán đổi ngoại tệ tại VCB-HCM .......................... 63
Bảng 2. 10: Tỷ trọng của giao dịch kỳ hạn và hoán đổi trên VinaForex ................. 69
Bảng 2. 11: Các công cụ phái sinh tại ngân hàng Eximbank năm 2008 .................. 70
Bảng 2. 12: Doanh số giao dịch quyền chọn ngoại tệ tại VCB-HCM ..................... 72
Bảng 2. 13: Kết quả khảo sát về việc sử dụng công cụ options ngoại tệ ................. 74
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Sơ đồ 1. 1:Các nghiệp vụ kinh doanh ngoại hối ..................................................... 34
Sơ đồ 2. 1: Sơ đồ hình thành tỷ giá kỳ hạn trên TTLNH ........................................ 56
Sơ đồ 2. 2:Quy trình thực hiện nghiệp vụ quyền chọn của Ngân hàng Đầu tƣ và Phát
triển Việt Nam ....................................................................................................... 65
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Biểu đồ 2. 1 – Doanh số giao dịch kỳ hạn tại VCB-HCM qua các năm .................. 59
Biểu đồ 3. 1: Tỷ trọng của giao dịch phái sinh tiền tệ so với các giao dịch phái sinh
khác trên OTC năm 2008 ....................................................................................... 84
Biểu đồ 3. 2: Doanh số giao dịch của các hợp đồng phái sinh tiền tệ trên các Sở giao
dịch (2006-2008) ................................................................................................... 84
Biểu đồ 3. 3: Doanh số giao dịch phái sinh của các hợp đồng phái sinh tiền tệ trên
OTC (2006-2008) .................................................................................................. 85