Tiểu luận
Vũ khí hạt nhân và an ninh toàn cầu
1) Chính sách của các nước đối với vấn đề vũ khí hạt nhân:
a) Chính sách của Hoa Kỳ đối với vấn đề vũ khí hạt nhân:
Chính sách của Hoa Kỳ đối với vấn đề vũ khí hạt nhân có một ý nghĩa đặc biệt
quan trọng đối với vấn đề hạt nhân trên thế giới hiện nay bởi không những đây là một
trong số rất ít các quốc gia sở hữu loại vũ khí nghiêm trọng này mà còn bởi vấn đề hạt
nhân của Hoa Kỳ có mối liên quan trực tiếp với rất nhiều các quốc gia khác. Dưới thời
tổng thống mới Obama, chính sách về vấn đề hạt nhân của Hoa Kỳ này đang được quan
tâm rộng rãi trên tòan thế giới với những cam kết thay đổi táo bạo từ vị tổng thống da
màu này.
i) Hoa Kỳ- cường quốc hạt nhân hàng đầu:
Sở dĩ có thể khẳng định Hoa Kỳ là cường quốc hạt nhân hàng đầu trên thế giới bởi
hai lý do chính: Thứ nhất, đây là một quốc gia có sở hữu một khối lượng hạt nhân cực kỳ
lớn. Theo báo cáo năm 2002 của Bộ quốc phòng Mỹ, quốc gia này còn duy trì một kho
vũ khí với khoảng 9.960 đầu đạn còn nguyên vẹn (trong đó 5.735 đầu đạn được xem là
đang họat độngThứ hai, khối lượng hạt nhân của Mỹ còn được “dự trữ” trên nhiều quốc
gia và vùng lãnh thổ kháci. Theo báo cáo hàng năm của Liên đoàn Các nhà khoa học Mỹ
(FAS), Lầu Năm Góc hiện "ký gửi" khoảng 350 quả bom hạt nhân nhiệt hạch B-61 tại 6
quốc gia châu Âu thuộc khối Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), trong đó 4 nước Bỉ,
Đức, Hà Lan và Italia lưu giữ gần 250 quảii. Thậm chí, ngay tại quốc gia vốn nổi tiếng
với “Ba nguyên tắc không hạt nhân” là Nhật Bản, vẫn có những thông tin cho rằng, đã có
một khối lượng vũ khí hạt nhân nhất định được di chuyển bí mật từ Washington tới
Tokyoiii. Từ đây, có thể thấy, với khối lượng vũ khí hạt nhân khổng lồ và có ảnh hưởng
từ Á tới Âu mà Hoa Kỳ sở hữu, mỗi thay đổi nhỏ trong chính sách của nước này về vũ
khí hạt nhân cũng có thể gây tác động rất lớn tới vấn đề hạt nhân trên tòan thế giới.
ii) Những tham vọng phi hạt nhân hóa dưới thời Obama:
Ngay trong bài tuyên thệ nhậm chức của mình, tổng thống Mỹ Obama khẳng định
“cùng với cả những đồng minh và đối thủ cũ của mình, chúng ta sẽ chiến đấu không mệt
mỏi để làm giảm nguy cơ từ vấn đề hạt nhân”. Trong gần nửa nhiệm kỳ đầu trên cương vị
người đứng đầu nước Mỹ, vị tổng thống này đã có những hành động cụ thể để thực hiện
tuyên bố đó mà cụ thể có thể kể tới các động thái cụ thể như:
Thể hiện rõ mục tiêu đạt tới một thế giới không có hạt nhân. Trong bài phát biều
tại Prague vào tháng 5/2009, Obama đã bộc lộ sự tán thành đối với Hiệp ước Cấm thử hạt
nhân toàn diện (CTBT), ông cam kết tiến tới một thế giới phi hạt nhân với những bước
hai bước đi chính là cắt giảm lượng vũ khí hạt nhân trong nước và đàm phán với bên
ngoài thông qua kênh ngoại giao với cơ sở là tăng cường sức mạnh của Hiệp định về hạn
chế phổ biến vũ khí hạt nhân. Cũng tại đây, tổng thống Obama cũng thể hiện sự đồng tình
với tiến trình đàm phán về một Hiệp ước Cắt giảm nguyên liệu hạt nhân có thể thẩm tra,
và mục tiêu để đảm bảo an toàn cho toàn bộ nguyên liệu hạt nhân dễ bị tấn công trên toàn
thế giới trong vòng 4 năm. Từ tuyên bố này, có thể nhận ra sự thay đổi của chính quyền
Mỹ đối với vấn đề hạt nhân, chuyển vai trò của vũ khí hạt nhân tới mức ngăn chặn tức
Hoa Kỳ đã có một bước lùi đáng kể trong chính sách hạt nhân so với thời của tổng thống
Bushiv.
Thay đổi cơ sở hạ tầng hạt nhân với một số các loại vũ khí mới: Theo phát biều
của Bộ trưởng Năng lượng Mỹ Steven Chu trước Quốc hội, Chính quyền Obama sẽ
không phát triển đầu đạn hạt nhân mới. Đề xuất ngân sách tài khóa 2010 đã đặt dấu chấm
hết cho chương trình sản xuất đầu đạn hạt nhân thay thế tin cậy (RRW).Động thái này là
bằng chứng về sự tích cực của chính quyền Obama trong việc thực hiện các cam kết đã
có tại Prague. Tuy nhiên, cũng phải nói thểm rằng việc trì hoãn RRW không có nghĩa
rằng Hoa Kỳ sẽ lơ là đối với vấn đề hạt nhân, cũng theo ông Steven Chu, “duy trì sự an
toàn và tin cậy của các loại vũ khí hạt nhân của Mỹ vẫn là một nhiệm vụ chủ chốt của các
phòng thí nghiệm vũ khí hạt nhân quốc gia và sẽ trở nên ngày càng quan trọng hơn khi
kho vũ khí hạt nhân của Mỹ giảm”v
Tập trung vào vấn đề giảm vai trò của vũ khí hạt nhân: Theo “Báo cáo định hướng
Đánh giá Vị thế Hạt nhân 2009” của Trung tâm Tiến bộ Mỹ (CAP), một trung tâm có
mối quan hệ khá tốt với chính quyền Obama “Hiện có một sự đồng thuận lưỡng đảng
ngày càng tăng rằng vị thế vũ khí hạt nhân hiện tại của Mỹ tạo ra một gánh nặng không
cần thiết cho các nỗ lực của Mỹ nhằm ngăn chặn chủ nghĩa khủng bố hạt nhân và việc
chuyển giao công nghệ, nguyên liệu và vũ khí hạt nhân tới các quốc gia khác. Do đó,
Chính quyền Obama cần phải sử dụng NPR 2009 - 2010 để tạo dựng lại vị thế, các lực
lượng và chính sách hạt nhân của mình để đối phó với các nguy cơ này”, trong đó, giảm
vai trò của vũ khí hạt nhân trong chiến lược của Mỹ có thể bao gồm các vấn đề nhưgiảm
cơ cấu lực lượng, hạ thấp nguy cơ cảnh báo, thậm chí có thể bỏ các kế hoạch tấn công các
mục tiêu định sẵn. Có thể nói, đây là một trong những tham vọng tương đối táo bạo của
Obama bởi nó vấp phải tương đối nhiều phản đối từ phía quốc hội .
Xem lại vấn đề hệ thống phòng thủ tên lửa sao cho vừa bảo đảm được lợi ích của
Mỹ vừa không vấp phải sự phản đối từ các nước liên quan mà đặc biệt là Nga. Về vấn đề
này, chính quyền Obama không đưa ra các đề nghị sửa đổi căn bản, tuy nhiên, với việc
cắt giảm các bộ phận tốn kém, bộ mặt của hệ thống phòng thủ tên lửa Hoa Kỳ sẽ có
những thay đổi đáng kể.
iii) Chính sách với các quốc gia khác về vấn đề hạt nhân:
Như đã nói ở trên, chính sách của Hoa Kỳ đối với vấn đề hạt nhân không chỉ gói
gọn trong biên giới nước này mà còn có tác động tới hàng loạt các quốc gia khác. Nhìn
chung, chính sách của Mỹ đối với vấn đề này dưới thời tổng thống Obama tương đối ôn
hòa, nghiêng về đối thoại đàm phán hơn so với dưới thời tổng thống Bush. Có thể đưa ra
một số ví dụ cụ thể như:
Ngày 19-5-2009 hai cường quốc hạt nhân Nga và Mỹ đã bắt đầu vòng đàm
phán chính thức đầu tiên về Hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân mới nhằm thay thế cho
START 1 hết hiệu lực vào 12/2009, mặc dù còn có một số bất đồng về các vấn đề như hệ
thống phòng thủ tên lửa, phân chia đầu đạn hạt nhân… song cả hai bên đều có những
quyết tâm đối với việc đưa ra một giải pháp chính trị phù hợp nhất.
Ngày 22/2/2010, Mỹ thông báo không chính thức cho Nhật Bản về kế
hoạch ngừng sử dụng các tên lửa hành trình Tomahawk mang đầu đạn hạt nhân đặt trên
các tàu chiến, thể hiện quyết tâm của Obama trong đối với vấn đề phi hạt nhân hóa.
Tuy nhiên, đối với vấn đề Iran và hạt nhân trên bán đảo Triều Tiên, Mỹ có thái độ
tương đối cứng rắn, sau những nỗ lực giải quyết vấn đề hạt nhân trong hòa bình Obama
cũng đã sử dụng các biện pháp đe dọa trừng phạt, ra tối hậu thư đối với Iran và Bắc Triều
Tiên giống như người tiền nhiệm George W Bush của mình.
iv) Hiệu quả của chính sách:
Nhìn chung, các chính sách về vấn đề hạt nhân của Hoa Kỳ dưới thời Obama cho
tới thời điểm này vẫn chưa đem lại một kết quả cụ thể nào song nó cũng đã đem đến
những dấu hiệu khả quan về một tương lai hợp tác không có vũ khí hạt nhân đối với tòan
thế giới. Tất cả còn phụ thuộc vào việc liệu Bản báo cáo đánh giá tình hình hạt nhân, một
văn bản hướng dẫn đại cương chiến lược hạt nhân mới mà chính quyền Obama sẽ báo
cáo trước Quốc hội Mỹ vào tháng 3 tới sẽ mang lại phản ứng như thế nào và các quốc gia
còn lại sẽ có những hành động tích cực như thế nào trong công cuộc hợp tác với các
chính sách của Hoa Kỳ vì một thế giới phi hạt nhân.
b) Chính sách của Trung Quốc
Trung Quốc là thành viên Thường trực của Hội đồng bảo an Liên Hợp Quốc và là
một trong 5 nước lớn sở hữu vũ khí hạt nhân của thế giới nên có ảnh hưởng lớn đến vấn
đề không phổ biến vũ khí hạt nhân. Chính sách quân sự của Trung Quốc thực hiện theo
phương châm “hậu phát chế nhân”, tức là thực hiện phòng ngự tích cực, tự vệ và ra đòn
sau để khống chế đối phương. Trung Quốc cho rằng họ có một số ít vũ khí hạt nhân là
xuất phát từ nhu cầu trnahs sự uy hiếp của tấn công hạt nhân và năng lực tự vệ hạt nhân
hữu hạn, hiệu quả. Vì thế, lực lượng hạt nhân của Trung Quốc là lực lượng bảo vệ hòa
bình thế giới, chính sách hạt nhân của Trung Quốc là chính sách chống chiến tranh hạt
nhân, ngăn chặn chiến tranh hạt nhân1.
Trung Quốc có sức mạnh hạt nhân chiến lược “Tứ vị nhất thể” gồm bom hàng
không, tên lửa hạt nhân bố trí trên đất liền, tàu ngầm hạt nhân, tên lửa hành trình. Trung
Quốc bảo đảm với tất cả các nước rằng mình không sử dụng trước vũ khí hạt nhân và đã
công khai tuyên bố vào năm 1964 bất cứ lúc nào, trong bất cứ tình huống nào cũng không
sử dụng trước vũ khí hạt nhân. Sau này đồng ý vô điều kiện không sử dụng hoặc răn đe
sử dụng vũ khí hạt nhân với các nước không có vũ khí hạt nhân và khu vực không có vũ
khí hạt nhân. Trung Quốc đã ký kết nhiều Hiệp định như “ Hiệp định không phổ biến vũ
khí hạt nhân năm 1992, “Hiệp định cấm thử vũ khí hạt nhân toàn diện” năm 1996 và đưa
ra dự thảo “Hiệp định cùng nhau không sử dụng trước vũ khí hạt nhân” với bốn nước Mỹ,
Anh, Nga, Pháp. Chủ trương của Trung Quốc là ngăn cấm toàn diện và tiêu hủy triệt để
vũ khí hạt nhân và vũ khí mang tính giết người hàng loạt khác, thực hiện phương châm
“không chủ trương, không giúp đỡ nước khác phát triển vũ khí hạt nhân”2. Có thể thấy
Trung Quốc rất tích cực trong việc chống phổ biến vũ khí hạt nhân cũng như ngăn chặn
chiến tranh hạt nhân. Điều này có thể xuất phát từ xu hướng hòa bình trên thế giới cộng
thêm thực tế là nền kinh tế Trung Quốc đang phát triển nhanh chóng, tốc độ tăng trưởng
cao so với các cường quốc khác. Vì vậy, Trung Quốc cần kéo dài thêm thời gian hòa
bình, ngăn chặn nguy cơ chiến tranh xảy ra để có khả năng phát triển một nền kinh tế
vững mạnh, thậm chí vượt cả Mỹ, làm cơ sở cho sức mạnh quân sự của quốc gia. Tham
vọng của Trung Quốc luôn là rất lớn bởi tư tưởng bá quyền đã có từ hàng nghìn năm