
38
AIVÀLIÊMCHÍNHHỌCTHUẬT
TRONGGIÁODỤCĐẠIHỌC
ĐặngHảiĐăng
,BùiThịNga
*Tácgiảliênhệ,Email:dangdh@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:02/06/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/08/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:29/08/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.662
Tómtắt:Trítuệnhântạo(AI)đangtáiđịnhnghĩacácgiátrịhọcthuật,vừamangđến
nhữngđộnglựcthúcđẩychonghiêncứu,vừađặtranhữngtháchthứcđốivớitínhliêmchính
họcthuật.NghiêncứunàytìmhiểucáccáchthứcsửdụngAImộtcáchhợplývàcótrách
nhiệmtronghọcthuật.Bêncạnhđó,bàiviếtchỉramộtsốsailầmđiểnhình,chẳnghạnnhư
sựphụthuộcquámứcvàoAImàkhôngsửdụngtưduyphảnbiệnhoặcthiếusựkiểmchứng
đốivớitínhchínhxáccủanộidungđượctạorabởiAI.Trêncơsởđó,tácgiảcũngđềxuấtmột
sốkhuyếnnghịchocộngđồngnghiêncứu,nhằmtậndụngmộtcáchhiệuquảtiềmnăngcủa
AItrongviệchỗtrợtruyềntảitrithức,đồngthờibảovệvàcủngcốtínhliêmchínhhọcthuật.
Từkhóa:liêmchínhhọcthuật,AI,chatGPT,nghiêncứukhoahọc,đạovăn
1
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Mởđầu
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang cách
mạnghóaquátrìnhsảnxuấttàiliệuhọc
thuậttừtổnghợp,phântích,sosánh,đối
chiếu, soạnthảo, kiểm trangữ phápcủa
văn bản.Từ các nền tảng như Semantic
Scholar đến các trợ lýAI như ChatGPT
hayGrammarly,côngnghệnàyđãmởra
cơhội nângcao hiệu quảtrong tiếpcận
và truyềnbá trithức.Tuynhiên, sựphổ
biếncủaAIcũngđặtramộtsốtháchthức
đối với liêm chính học thuật, bao gồm
nguycơđạovăn,gianlận(Bretag,2013).
ViệclạmdụngAIđểtạonộidungkhông
nguyênbảnhoặcvượtquacácquytắchọc
thuậtkhôngnhữnglàmsuyyếuuytíncá
nhân,tổchứcmàcònlàmcảntrởquátrình
sángtạo,đổimớicủanhânloại.
Nghiêncứunàyxemxétđịnhnghĩa
liêmchínhhọcthuậtvàtháchthứccủaAI
đốivớinóđồngthờiphântíchbốicảnhsử
dụngAItronghọcthuậtmộtcáchđúngđắn.
Bên cạnh đó, bài viết cũnggiớithiệucủa
mộtsốcôngcụkiểmtrađạovănphổbiến,
cáchkhaithácAIhiệuquảvàhợplýđểđảm
bảorằngAIhỗtrợchứkhôngphảilàmốiđe
dọađốivớicácgiátrịhọcthuậtcốtlõi.
II.Khungcơsởlýthuyết
Liêmchính,trongnghĩarộng,được
định nghĩa là sự tuân thủ nhất quáncác

39
nguyên tắc đạo đức, bao gồm sự trung
thực,côngbằngvàtráchnhiệmtronghành
vicánhâncũngnhưnghềnghiệp(APA,
2018;Wongetal.,2016).
Liêmchínhhọcthuật,vềbảnchất,
cần được nhìn nhận một cách đa chiều,
bao gồm sáu giá trị cốt lõi được (ICAI,
2021)xácđịnh:trungthực,tincậy,công
bằng,tôntrọng,tráchnhiệmvàcanđảm.
Nhữnggiátrịnàyđịnhhìnhcáchmàcộng
đồngnghiêncứuthamgiacáchoạtđộng
họcthuật,từviệcsoạnthảobàiluận,thực
hiện nghiên cứu. Ví dụ, trích dẫn đúng
nguồnthểhiệnsựghinhậnđốivớisởhữu
trítuệcủangườikhác,dựatrênnềntảng
trithứcđángtincậy.Đạovăn,ngượclại,
đượcxemlàhànhviviphạmđánglưuý,
làmsuy giảm giá trị của công trình học
thuậtvàxóimònlòngtintrongcộngđồng
họcthuật(Ashikuzzaman,2024).
Liêm chínhhọcthuậtkhôngchỉlà
đơngiảnlàtuânthủquyđịnhmàcònphản
ánhcamkếtđạođứccủacánhânđốivớisự
trungthựcvàtráchnhiệm.Liêmchínhhọc
thuậtyêucầumỗicánhânphảicósựtự
nhậnthứcvàtuânthủcácchuẩnmựcđạo
đức,kểcảtrongnhữngtìnhhuốngkhông
cósựgiámsáttrựctiếp(Taugienė,2019).
Vídụ,mộtsinhviênquyếtđịnhkhôngsao
chép tài liệu trong kỳ thitrực tuyến thể
hiệnsựngaythẳngvàtráchnhiệm,ngay
cảkhicócơhộigianlậnmộtcáchdễdàng.
Nhữnghànhvinàykhôngchỉcủngcốuy
tíncánhânmàcòngópphầnduytrìvăn
hóahọcthuậttrungthựcvàđángtincậy.
Việcduytrìliêmchínhhọcthuậtgiữ
vaitròthiếtyếutrongviệcbảođảmchất
lượngvà nângcao uytín của hoạtđộng
họcthuật.Tầmquantrọngnàycóthểđược
phântíchquahaikhíacạnhchính:lợiích
đốivớicánhânvàýnghĩađốivớicộng
đồnghọcthuật.
Đối với cá nhân, liêm chính học
thuật giúp sinh viên và nhà nghiên cứu
pháttriểntưduyphảnbiện,khảnăngphân
tíchvàsángtạođộclập.Theo(Regev&
Snir,2017),việctuânthủcácnguyêntắc
đạođứctronghọctậpkhuyếnkhíchsinh
viên tự xây dựng kiến thức,thay vìphụ
thuộc vào cácnguồn khôngnguyên bản
hoặccáchànhvigianlận.
Ởcấpđộcộngđồng,liêmchínhhọc
thuậtlàyếutốquantrọngnhằmđảmbảo
chấtlượngtrithức.Nghiêncứukhoahọc
phảiđượcxâydựngdựatrênsựtrungthực
vàminhbạchgópphầntạoranguồntrithức
tin cậy, từ đóthúcđẩycácphátminh và
sángtạomới(Taugienė,2019;Patwardhan
&Thakur,2020).Ngược lại,các hành vi
viphạmliêmchính,nhưđạovănhoặcgiả
mạodữliệu,cóthểgâyranhữnghậuquả
xấu,dẫnđếncáckếtquảkhôngmongđợi,
cóthểlàmxóimònuytíncủacáccánhân,
tổchức(NASEM,2017)
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu này sử dụng phương
pháptổnghợpvàphântíchđịnhtính,kết
hợpđánhgiátàiliệuvàkhảosátthựctiễn
nhằmlàmrõtácđộngcủaAIđốivớiliêm
chínhhọcthuậttronggiáodụcđạihọc.Cụ
thể,tácgiảtiếnhành:
Tổnghợptàiliệu:Thuthậpvàphân
tíchcácbàibáokhoahọc,báocáochuyên
ngành,chínhsáchgiáodụcvàcácnghiên
cứu đã công bố liên quan đến việc ứng
dụngAIvàvấnđềliêmchínhhọcthuật.
Sửdụngkỹthuậtpromptengineering
(PT)đểmôphỏngmộtsốtìnhhuốngthực
tếsửdụngAItronghọcthuật

40
IV.TháchthứccủaAIđốivớiliêm
chínhhọcthuật
Mặc dù AI đã đem đến nhiều lợi
íchcholĩnhvựchọcthuật,nócũngtạora
nhiềutháchthứcđốivớitínhliêmchính
củahoạtđộngnày.Mộttrongnhữngthách
thứclớnnhấtlànguycơlạmdụngAIsai
mục đích để tạo ra nội dung thiếu tính
nguyên bảnhoặcthựchiệnhànhvigian
lậntronghọctậpvànghiêncứu.
CáccôngcụAItạosinhcóthểđược
sửdụngđểviếtbàiluận,trảlờicâuhỏithi
hay viết nội dungnghiên cứu màkhông
cần nỗ lực tư duy đáng kể, hànhvi này
khôngchỉ vi phạm tính nguyênbản mà
còn gây suy giảmnăng lực tựtiếp nhận
vàvậndụngtrithứcởsinhviên(Tayloret
al.,2023).
Một số công cụ kiểm tra đạo văn
truyềnthốngnhưTurnitinvàiThenticate
gặp khó khăn trong việc nhận diện nội
dungdoAI tạo ra, đặc biệt khivăn bản
đượcdiễngiảivàchỉnhsửatinhvi.Theo
nghiêncứucủa(Khalil&Er,2023),80%
bài luận được tạo ra bởi ChatGPT được
đánhdấulàcóđộnguyênbảncao.Điều
này chỉ rarằngcác thuật toán pháthiện
đạovăndựatrênviệcsosánhvănbảnvới
cơsởdữliệucóthểkhônghiệuquảđối
vớinộidungpháttriểnbằngAI.Điềunày
đòihỏicáccôngcụpháthiệnphảiđược
nângcấp liên tụcđể nhận diện cácmẫu
vănbảnkhôngtựnhiênhoặccácđặcđiểm
đặctrưngcủanộidungtạobởiAI.
KhảosáttạiKing’sBussinessSchool
chothấy79%sinhviênsửdụngcôngcụAI
nhưChatGPTtronghọctập.Trongđóchỉ
có65%trongsốsinhviênnàybáocáoviệc
sửdụngAImộtcáchtrungthựctrongcác
bảnkhaibáosửdụngAIbắtbuộc,cónghĩa
làkhoảng14%sinhviênsửdụngAInhưng
khôngkhaibáođầyđủ(Gonsalves,2023).
V.MộtsốtìnhhuốngsửdụngAI
tronghọcthuật
Đối với Gramamrly, phiên bản
miễnphíchophépkiểmtrachínhtả,ngữ
pháp ở mức độ đơn giản đối với tiếng
Anh(khôngcótiếngViệt).Đốivớitiếng
ViệtthìcáccôngcụnhưGoogleDochay
LanguageToolcủaLearneolàcáccông
cụmiễnphíhỗtrợkiểmtrachínhtả,ngữ
phápvàcấutrúccâu(đangônngữ,bao
gồmcảtiếngViệt).
Các công cụ như ChatGPT, Grok,
CoPilotphiênbảnmiễnphíđềucócáctính
năngtómtắt,phântíchvănbảnhoặcthậm
chípháttriểnýtưởngnhưngbịgiớihạn
bởisốlầnyêucầutrongmộtkhoảngthời
gianxácđịnh(sốlầntruyvấntheotiếng/
theongày).Việcsửdụngkỹthuậtthiếtkế
lờinhắc(PT)cóthểhỗtrợrấttốtchoviệc
lênýtưởng,tổnghợptàiliệunghiêncứu
trongcáclĩnhvựccụthểvàdướiđadạng
gócnhìn.DướiđâylàmộtcâulệnhPTcơ
bảnđểtómtắtmộtsốvănbảnđượctảilên,
sauđóphântích,tổnghợpvàđặtcâuhỏi
dựavàonộidungvừacungcấp.
Cúpháp:Tómtắttàiliệu<<tàiliệu
tảilên>>phân tíchvà đưara đánhgiá,
tổnghợp, đặtcâu hỏi phảnbiện vớicác
vấnđềcầnlàmrõ.
Sốlượngvănbảntảilêntùythuộc
vào nền tảng và có phí hay trả phí,
ChatGPTkhông cungcấptínhnăngnày
đốivớibảnmiễnphí,CoPilotcho1le
dunglượngtốiđa50Mb/ngày,Perplexity
chophép3ledunglượngmỗiletốiđa
40Mb/ngày.

41
Liên quan đến việc sử dụng AI
trong tự học,AI giúpmô tả định nghĩa
mộtcáchngắngọn,kèmgiảithích,vídụ,
tìnhhuốngcụthểđượcthựchiệnquacâu
lệnhPTnhưsau:
Cú pháp: Giải thích <<định nghĩa
cầngiảithích>>dànhcho<<đốitượng>>
đikèm<sốlượng>>vídụminhhọa.
Trênthựctế,việckiểmtrachéocác
nguồn trích dẫn do AI cung cấp là cần
thiếtđểvượtquahiệntượnghallucination
trongAI(ảogiáctrítuệnhântạo),cóthể
sửacâulệnhPTtrênnhưsau:
Cú pháp: Giải thích <<định nghĩa
cầngiảithích>>dànhcho<<đốitượng>>
đi kèm <số lượng>> ví dụ minh họa có
tham khảo các nguồn uy tín <<liệt kê
nguồn>>cóliênquanvàtruycậpđược.
Trongtrườnghợpthựchiệngiảibài
tậpvềnhà,sinhviêntuyệtđốikhôngnên
sửdụngcáccôngcụAImàthayvàođó
nhờsựtrợgiúpcủangườihướngdẫnnhư
giasư,trợgiảng,phụhuynhhoặcbạnhọc
giúpkiểmchứnglạikếtquảbằngcôngcụ
AI.CâulệnhPTcóthểthiếtkếnhưsau:
Cúpháp:Giảibàitoán<<nộidung
bàitoán>>dànhcho<<đốitượng>>theo
step-by-stepchitiếtcáchlàm.
MộtđiểmmạnhcủacáccôngcụAI
làcókhảnănghiểucúphápphatrộnngôn
ngữ(mixed-language)trongcácbổicảnh
đa dạng. Trong mọi trường hợp, người
hướng dẫn phải có tư duy phản biện và
kiếnthứcchắcchắnđểkiểmchứngđược
kếtquảvàcóthểtruyềntảilạikiếnthức
chosinhviên.
VI.Cáccôngcụkiểmtrađạovăn
phổbiến
AI đang thay đổi cách thức nhân
loạihọctậpvànghiêncứu.Trongnghiên
cứu,cáccôngcụnhưSemanticScholarsử
dụngAIđểphântíchvàtómtắttừcơsở
dữliệuhàngtriệubàibáohọcthuật,giúp
tiếtkiệmthờigiantìmkiếmvàtríchdẫn.
CáccôngcụnhưGrammarly,ChatGPTvà
Grokhỗtrợchỉnhsửavănbản,cảithiện
ngữpháp,táitổchứcnộidungtrìnhbày
vàgợiýýtưởng.
Mặc dù vậy,AI cũng đặt ra rủi ro
đối với liêm chính học thuật. Việc lạm
dụngAI đểtạo bài luậnhoặc trả lờibài
thicóthểdẫnđếnđạovănhoặcgianlận.
Để đối phó, các công cụ phát hiện đạo
vănsửdụngthuậttoánAIđểsosánhvăn
bản với cơsở dữ liệutrực tuyến vàhọc
thuật,pháthiệncácđoạnvăntươngđồng
(Zimba&Gasparyan,2021).Trongnhiều
tìnhhuống,cáccôngcụnàygặpkhókhăn
trongviệcpháthiệnnộidungdoAItạora,
đặcbiệtkhivănbảnđượcdiễngiảihoặc
chỉnhsửatinhvithôngquacácmôhình
như ChatGPT (Erolet al., 2025). Dưới
đây làmộtsố côngcụkiểm trađạovăn
phổbiếnnhấttrênthịtrườnghiệnnay.
Grammarly: Grammarly là một
công cụ chỉnh sửa văn bản dựa trênAI,
hỗtrợkiểmtrangữpháp,chínhtả,phong
cáchviếtvàpháthiệnđạovăn.Tuynhiên,
kiểmtracácnộidungđượctạobằngAI
của Grammarly kém chuyên sâu hơn so
vớicáccôngcụchuyêndụng.
iThenticate: iThenticate là phần
mềmkiểmtrađạovănđượcthiếtkếcho
cácnhànghiêncứu,nhàxuấtbảnvàhọc
giả.Nósosánhvănbảnvớicơsởdữliệu
lớngồmtạpchí,sáchvàtrangweb,đảm
bảotínhnguyênbảntrongcáctàiliệuhọc
thuật.
Turnitin: Turnitin là công cụ kiểm
tra đạo văn uy tín được các cơ sở giáo

42
dụcsửdụngrộngrãi.Hệthốngpháthiện
nộidungkhôngnguyênbảnbằngcáchso
sánhvớicơsởdữliệubàinộpcũ,nguồn
côngcộngvàtàiliệuhọcthuật.Turnitin
mặc dùcũng có tính năngphát hiệnnội
dungtạobởiAInhưngkhôngchuyênsâu
Copyleaks: Copyleaks là một giải
phápkiểmtrađạovăndànhchocảcánhân
vàtổchứcsửdụngcôngnghệNLPvàhọc
máy.Hệthốnghỗtrợđangônngữ,phát
hiệnđạovăntrongvănbản,mãnguồnvà
hìnhảnhnhờcôngnghệOCR.Hệthống
cóthểpháthiệnđượccácnộidungdoAI
tạoratốthơnGrammarly.
VII. Một số khuyến nghị thực
hànhkhisửdụngAItronghọcthuật
ĐểsửdụngAItronghọcthuậtmột
cáchhợplý,cầntuânthủmộtsốnguyêntắc
cốtlõi.Đầutiên,minhbạchlàyếutốquan
trọng;ngườisửdụngcầnghinhậnrõràng
khiAIđượcsửdụngđểhỗtrợviết,phân
tích,hoặcnghiêncứu(Resnik&Hosseini,
2025).Vídụ,mộtnhànghiêncứucóthể
ghichúviệcsửdụngGrammarlyđểchỉnh
sửa văn bản hoặc ChatGPT để tóm tắt,
tổnghợp haydiễngiảitàiliệu.Thứ hai,
việctríchdẫnđúngnguồnlàbắtbuộc,kể
cảkhiAIhỗtrợtómtắthoặcdiễngiảinội
dung từ tài liệu tham khảo. Thứ ba, nội
dungdoAItạoracầnđượcxácthựcmột
cáchchínhxácvàphùhợpvớingữcảnh
họcthuật.
ViệctíchhợpAIvàoquytrìnhhọc
thuậtchỉđượcxemnhưmộtcôngcụbổ
trợ vàhoàn toàn không thể thaythế tư
duyphảnbiệnhoặcsángtạocánhân.Về
cơbản,AIcóthểđượcsửdụngđểphác
thảo ý tưởng ban đầu và tuân thủ theo
nguyên tắc trích dẫn (McAdoo, 2025),
tuynhiênnhànghiêncứuphảipháttriển
vàxácminhcácýtưởngnàyquanghiên
cứuđộclập.
Các trường đại học nên làm việc
vớinhàxuấtbảnvànhàpháttriểncông
nghệđểthiếtlậpchuẩnmựcsửdụngAI.
Vídụ,HiệphộiAPAđãyêucầutácgiả
khaibáoviệcsửdụngAItrongquátrình
viếtbài(APA,2023).Cácsángkiếnnày
giúpđảmbảoviệcsửdụngAIminhbạch
vàcótráchnhiệm.
Mộthạnchếđáng lưuý trongquá
trình ứng dụngAI vào học thuật là xu
hướngphụthuộchoàntoànvàocôngnghệ
để tạo ra nội dung mà không tự tư duy.
Việc sinh viên sử dụng AI để viết toàn
bộbàiluậnhoặcbáocáomàkhôngtựtư
duyviphạmnghiêmtrọngquytắcvềtính
nguyênbản,mộttrongsáugiátrịcốtlõi
củaliêmchínhhọcthuật(ICAI,2021).
Các hệ thống AI, dù tiên tiến, đôi
khi cung cấp thông tin không cập nhật,
chínhxáchoặcđầyđủngữcảnh.Cácmô
hìnhngônngữlớnthườngdựatrêndữliệu
đãđượchuấnluyệnđểtạoracâutrảlời,
nhưngchúngcóthểsinhrathôngtinsai
lệch,lỗithờihoặcthiếucơsở(Normandale
Library, 2024). Cụ thể, một nhà nghiên
cứutổnghợpdữliệuthốngkêbằngAImà
không xác minh lại với các nguồn đáng
tincậy có thể vô tình đưa thông tin sai
lệchvàobàibáokhoahọc,làmgiảmchất
lượngvàgiátrịnghiêncứu.
ViệcsửdụngAIđểgianlận,chẳng
hạn như làm bài tập mà không sử dụng
kiếnthứccủabảnthânđangtrởthànhmột
vấnđềnghiêmtrọngtronglĩnhvựcgiáo
dục.Hơnthếnữa,cáccôngcụAItạosinh
cóthểđượcsửdụngđểtạoracâutrảlời
tứcthìtrongcáckỳthitrựctuyến,làmsuy

