38
AIVÀLIÊMCHÍNHHỌCTHUT
TRONGGIÁODỤCĐẠIHC
ĐặngHảiĐăng

,BùiThịNga

*Tácgiảliênhệ,Email:dangdh@hou.edu.vn
Ngàytòasoạnnhậnđượcbàibáo:02/06/2025
Ngàyphảnbiệnđánhgiá:15/08/2025
Ngàybàibáođượcduyệtđăng:29/08/2025
DOI:10.59266/houjs.2025.662
Tómtắt:Ttuệnhântạo(AI)đangtáiđịnhnghĩacácgiátrịhọcthuật,vamangđến
nhữngđộnglựcthúcđẩychonghiêncứu,vừađặtranhữngtháchthứcđốivớitínhliêmchính
họcthuật.NghiêncứunàytìmhiểucáccáchthứcsửdụngAImộtcáchhợpvàtrách
nhiệmtronghọcthuật.ncạnhđó,bàiviếtchỉramộtsốsailầmđiểnhình,chẳnghạnnhư
sựphụthuộcquámứcvàoAImàkhôngsửdụngtưduyphảnbiệnhoặcthiếusựkiểmchng
đốivớitínhchínhxáccủanộidungđượctạorabởiAI.Trênsởđó,cgiảcũngđềxuấtmột
sốkhuyếnnghịchocộngđồngnghiêncứu,nhằmtậndụngmộtcáchhiệuquảtiềmnăngcủa
AItrongviệchỗtrợtruyềntảitrithức,đồngthờibảovệvàcủngcốtínhliêmchínhhọcthuật.
Từkhóa:liêmchínhhọcthuật,AI,chatGPT,nghiêncứukhoahọc,đạovăn
1
TrườngĐạihọcMởHàNội
I.Mởđầu
Trí tuệ nhân tạo (AI) đang cách
mạngaquátrìnhsảnxuấttàiliệuhọc
thuậttừtổnghợp,phântích,sosánh,đối
chiếu, soạnthảo, kiểm trangữ phápcủa
n bản.Từ các nền tảng như Semantic
Scholar đến các trợ lýAI như ChatGPT
hayGrammarly,côngnghệnàyđãmởra
hội nângcao hiệu quảtrong tiếpcận
truyềnbá trithức.Tuynhiên, sựphổ
biếncủaAIcũngđặtramộtsốtháchthức
đối với liêm chính học thuật, bao gồm
nguycơđạovăn,gianlận(Bretag,2013).
ViệclạmdụngAIđểtạonộidungkhông
nguyênbảnhoặcvượtquacácquytắchọc
thuậtkhôngnhữnglàmsuyyếuuytíncá
nhân,tổchứcmàcònlàmcảntrởquátrình
ngtạo,đổimớicủanhânloại.
Nghncứunàyxemxétđnhnghĩa
lmchínhhọcthuậtvàtháchthứccủaAI
đivớinóđồngthờiphântíchbốicảnhsử
dngAItronghọcthuậtmộtcáchđúngđn.
Bên cnh đó, i viết cũnggiithiệucủa
mtsốcôngcụkiểmtrađạonphổbiến,
cáchkhaithácAIhiệuquvàhợpđđm
borằngAIhỗtrợchứkhôngphảilàmốiđe
dađốivicácgiátrịhọcthuậtcốtlõi.
II.Khungcơsởlýthuyết
Liêmchính,trongnghĩarộng,được
định nghĩa là sự tuân thủ nhất quáncác
39
nguyên tắc đạo đức, bao gồm sự trung
thực,côngbằngvàtráchnhiệmtronghành
vicánhâncũngnhưnghềnghiệp(APA,
2018;Wongetal.,2016).
Liêmchínhhọcthuật,vềbảnchất,
cần được nhìn nhận một cách đa chiều,
bao gồm sáu giá trị cốt lõi được (ICAI,
2021)xácđịnh:trungthực,tincậy,công
bằng,tôntrọng,tráchnhiệmvàcanđảm.
Nhữnggiátrịnàyđịnhhìnhcáchmàcộng
đồngnghiêncứuthamgiacáchoạtđộng
họcthuật,từviệcsoạnthảobàiluận,thực
hiện nghiên cứu. Ví dụ, trích dẫn đúng
nguồnthểhiệnsựghinhậnđốivớisởhu
trítuệcủangườikhác,dựatrênnềntảng
trithứcđángtincậy.Đạovăn,ngượclại,
đượcxemlàhànhviviphạmđánglưuý,
msuy giảm giá trị của công trình học
thuậtvàxóimònlòngtintrongcộngđồng
họcthuật(Ashikuzzaman,2024).
Liêm chínhhọcthuậtkhôngchỉlà
đơngiảnlàtuânthủquyđịnhmàcònphản
ánhcamkếtđạođứccủacánhânđốivớisự
trungthựcvàtráchnhiệm.Liêmchínhhọc
thuậtyêucầumỗicánhânphảicósựtự
nhậnthứcvàtuânthủcácchuẩnmựcđạo
đức,kểcảtrongnhữngtìnhhuốngkhông
cósựgiámsáttrựctiếp(Taugienė,2019).
dụ,mộtsinhviênquyếtđịnhkhôngsao
chép tài liệu trong kỳ thitrực tuyến thể
hiệnsựngaythẳngvàtráchnhiệm,ngay
cảkhicóhộigianlậnmộtcáchdễdàng.
Nhữnghànhvinàykhôngchỉcủngcốuy
tíncánhânmàcòngópphầnduytrìvăn
hóahọcthuậttrungthựcvàđángtincậy.
Việcduytrìliêmchínhhọcthuậtgiữ
vaitròthiếtyếutrongviệcbảođảmchất
lượngvà nângcao uytín của hoạtđộng
họcthuật.Tầmquantrọngnàycóthểđược
phântíchquahaikhíacạnhchính:lợiích
đốivớicánhânvàýnghĩađốivớicộng
đồnghọcthuật.
Đối với cá nhân, liêm chính học
thuật giúp sinh viên và nhà nghiên cứu
pháttriểntưduyphảnbiện,khảnăngphân
tíchvàsángtạođộclập.Theo(Regev&
Snir,2017),việctuânthủcácnguyêntắc
đạođứctronghọctậpkhuyếnkhíchsinh
viên tự xây dựng kiến thức,thay vìphụ
thuộc vào cácnguồn khôngnguyên bản
hoặccáchànhvigianlận.
Ởcấpđộcngđồng,liêmchínhhọc
thuậtlàyếutốquantrọngnhằmđảmbảo
chấtlượngtrithc.Nghiêncứukhoahọc
phảiđượcxâydựngdựatrênsựtrungthực
vàminhbạchgópphầntạoranguồntrithức
tin cậy, từ đóthúcđẩycphátminh và
sángtạomới(Taugienė,2019;Patwardhan
&Thakur,2020).Ngược lại,các hành vi
viphạmliêmchính,nhưđạovănhoặcgiả
mạodữliệu,cóthểgâyranhữnghậuquả
xấu,dẫnđếncáckếtquảkhôngmongđợi,
cóthểlàmxóimònuytíncủacáccánhân,
tổchức(NASEM,2017)
III.Phươngphápnghiêncứu
Nghiên cứu này sử dụng phương
pháptổnghợpvàphântíchđịnhtính,kết
hợpđánhgiátàiliệuvàkhảosátthựctiễn
nhằmlàmrõtácđộngcủaAIđốivớiliêm
chínhhọcthuậttronggiáodụcđạihọc.Cụ
thể,tácgiảtiếnhành:
Tổnghợptàiliệu:Thuthậpvàphân
tíchcácbàibáokhoahọc,báocáochuyên
ngành,chínhsáchgiáodụcvàcácnghiên
cứu đã công bố liên quan đến việc ứng
dụngAIvàvấnđềliêmchínhhọcthuật.
Sửdụngkỹthuậtpromptengineering
(PT)đểmôphỏngmộtsốtìnhhuốngthực
tếsửdụngAItronghọcthuật
40
IV.TháchthứccủaAIđốivớiliêm
chínhhọcthuật
Mặc dù AI đã đem đến nhiều lợi
íchcholĩnhvựchọcthuật,nócũngtạora
nhiềutháchthứcđốivớitínhliêmchính
củahoạtđộngnày.Mộttrongnhngthách
thứclớnnhấtlànguylạmdụngAIsai
mục đích để tạo ra nội dung thiếu tính
nguyên bảnhoặcthựchiệnhànhvigian
lậntronghọctậpvànghiêncứu.
ccôngcụAItạosinhcóthểđược
sửdụngđểviếtbàiluận,trảlờicâuhỏithi
hay viết nội dungnghiên cứu màkhông
cần nỗ lực duy đáng kể, hànhvi này
khôngchỉ vi phạm tính nguyênbản mà
còn gây suy giảmnăng lực tựtiếp nhận
vậndụngtrithứcởsinhviên(Tayloret
al.,2023).
Một số công cụ kiểm tra đạo văn
truyềnthốngnhưTurnitinvàiThenticate
gặp khó khăn trong việc nhận diện nội
dungdoAI tạo ra, đặc biệt khivăn bản
đượcdiễngiảivàchỉnhsửatinhvi.Theo
nghiêncứucủa(Khalil&Er,2023),80%
i luận được tạo ra bởi ChatGPT được
đánhdấulàcóđộnguyênbảncao.Điều
y chỉ rarằngcác thuật toán pháthiện
đạovăndựatrênviệcsosánhvănbảnvới
sởdữliệucóthểkhônghiệuquảđối
vớinộidungpháttriểnbằngAI.Điềunày
đòihỏicáccôngcụpháthiệnphảiđược
ngcấp liên tụcđể nhận diện cácmẫu
nbảnkhôngtựnhiênhoặccácđặcđiểm
đặctrưngcủanộidungtạobởiAI.
KhảosáttạiKing’sBussinessSchool
chothấy79%sinhviênsửdụngcôngcụAI
nhưChatGPTtronghọctp.Trongđóchỉ
có65%trongsốsinhviênnàybáocáoviệc
sửdụngAImộtcáchtrungthựctrongcác
bảnkhaibáosửdụngAIbắtbuộc,cónghĩa
làkhoảng14%sinhviênsửdụngAInhưng
khôngkhaibáođầyđủ(Gonsalves,2023).
V.MộtsốtìnhhuốngsửdụngAI
tronghọcthuật
Đối với Gramamrly, phiên bản
miễnphíchophépkiểmtrachínhtả,ngữ
pháp ở mức độ đơn giản đối với tiếng
Anh(khôngcótiếngViệt).Đốivớitiếng
ViệtthìccôngcụnhưGoogleDochay
LanguageToolcủaLearneolàccông
cụmiễnphíhỗtrợkiểmtrachínhtả,ngữ
phápvàcấutrúccâuannngữ,bao
gồmcảtiếngViệt).
c công cụ như ChatGPT, Grok,
CoPilotphiênbảnmiễnphíđềucócáctính
ngtómtắt,phântíchvănbảnhoặcthậm
chípháttriểnýtưởngnhưngbịgiớihạn
bởisốlầnyêucầutrongmộtkhoảngthời
gianxácđịnh(sốlầntruyvấntheotiếng/
theongày).Việcsửdụngkỹthuậtthiếtkế
lờinhắc(PT)cóthểhỗtrợrấttốtchoviệc
nýtưởng,tổnghợptàiliệunghiêncứu
trongcáclĩnhvựccụthểvàdướiđadạng
gócnhìn.DướiđâylàmộtcâulệnhPTcơ
bảnđểtómtắtmộtsốvănbảnđượctảilên,
sauđóphântích,tổnghợpvàđặtcâuhỏi
dựavàonộidungvừacungcấp.
Cúpháp:Tómtắttàiliệu<<tàiliệu
tảilên>>phân tíchvà đưara đánhgiá,
tổnghợp, đặtcâu hỏi phảnbiện vớicác
vấnđềcầnlàmrõ.
Sốlượngvănbảntảilêntùythuộc
o nền tảng và có phí hay trả phí,
ChatGPTkhông cungcấpnhnăngnày
đốivớibảnmiễnphí,CoPilotcho1le
dunglượngtốiđa50Mb/ngày,Perplexity
chophép3ledunglượngmỗiletốiđa
40Mb/ngày.
41
Liên quan đến việc sử dụng AI
trong t học,AI giúpmô tả định nghĩa
mộtchngắngọn,kèmgiảithích,vídụ,
tìnhhuốngcụthểđượcthựchiệnquacâu
lệnhPTnhưsau:
Cú pháp: Giải thích <<định nghĩa
cầngiảithích>>dànhcho<<đốitượng>>
đikèm<sốlượng>>vídụminhhọa.
Trênthựctế,việckiểmtrachéocác
nguồn trích dẫn do AI cung cấp là cần
thiếtđểvượtquahiệntượnghallucination
trongAI(ảogiáctrítuệnhântạo),cóthể
sửacâulệnhPTtrênnhưsau:
Cú pháp: Giải thích <<định nghĩa
cầngiảithích>>dànhcho<<đốitượng>>
đi kèm <số ng>> ví dụ minh họa có
tham khảo các nguồn uy tín <<liệt kê
nguồn>>cóliênquanvàtruycậpđược.
Trongtrườnghợpthựchiệngiảibài
tậpvềnhà,sinhviêntuyệtđốikhôngnên
sửdụngcáccôngcụAImàthayvàođó
nhờsựtrợgiúpcủangườihướngdẫnnhư
giasư,trợgiảng,phụhuynhhoặcbạnhọc
giúpkiểmchứnglạikếtquảbằngcôngcụ
AI.CâulệnhPTcóthểthiếtkếnhưsau:
Cúpháp:Giảibàitoán<<nộidung
itoán>>dànhcho<<đốitượng>>theo
step-by-stepchitiếtcáchlàm.
MộtđiểmmạnhcủacáccôngcụAI
cókhảnănghiểucúphápphatrộnngôn
ngữ(mixed-language)trongcácbổicảnh
đa dạng. Trong mọi trường hợp, người
hướng dẫn phải có tư duy phản biện và
kiếnthứcchắcchắnđểkiểmchứngđược
kếtquảvàcóthểtruyềntảilạikiếnthức
chosinhviên.
VI.Cáccôngcụkiểmtrađạovăn
phổbiến
AI đang thay đổi cách thức nhân
loạihọctậpvànghiêncứu.Trongnghiên
cứu,cáccôngcụnhưSemanticScholarsử
dụngAIđểphântíchvàtómtắttừcơsở
dữliệuhàngtriệubàibáohọcthuật,giúp
tiếtkiệmthờigiantìmkiếmvàtríchdẫn.
CáccôngcụnhưGrammarly,ChatGPTvà
Grokhỗtrợchỉnhsửavănbản,cảithiện
ngữpháp,táitổchứcnộidungtrìnhbày
gợiýýtưởng.
Mặc dù vậy,AI cũng đặt ra rủi ro
đối với liêm chính học thuật. Việc lạm
dụngAI đểtạo bài luậnhoặc trả lờibài
thicóthểdẫnđếnđạovănhoặcgianlận.
Để đối phó, các công cụ phát hiện đạo
nsửdụngthuậttoánAIđểsosánhvăn
bản với cơsở dữ liệutrực tuyến vàhọc
thuật,pháthiệncácđoạnvăntươngđồng
(Zimba&Gasparyan,2021).Trongnhiều
tìnhhuống,cáccôngcụnàygặpkhókhăn
trongviệcpháthiệnnộidungdoAItạora,
đặcbiệtkhivănbảnđượcdiễngiảihoặc
chỉnhsửatinhvithôngquacácmôhình
như ChatGPT (Erolet al., 2025). Dưới
đây làmộtsố côngcụkiểm trađạovăn
phổbiếnnhấttrênthịtrườnghiệnnay.
Grammarly: Grammarly là một
công cụ chỉnh sửa văn bản dựa trênAI,
hỗtrợkiểmtrangữpháp,chínhtả,phong
cáchviếtvàpháthiệnđạovăn.Tuynhiên,
kiểmtracácnộidungđượctạobằngAI
của Grammarly kém chuyên sâu hơn so
vớicáccôngcụchuyêndụng.
iThenticate: iThenticate là phần
mềmkiểmtrađạovănđượcthiếtkếcho
cácnhànghiêncứu,nhàxuấtbảnvàhọc
giả.Nósosánhvănbảnvớicơsởdữliệu
lớngồmtạpchí,sáchvàtrangweb,đảm
bảotínhnguyênbảntrongcáctàiliệuhọc
thuật.
Turnitin: Turnitin là công cụ kiểm
tra đạo n uy tín được các cơ sở giáo
42
dụcsửdụngrộngrãi.Hệthốngpháthiện
nộidungkhôngnguyênbảnbằngcáchso
nhvớicơsởdữliệubàinộpcũ,nguồn
côngcộngvàtàiliệuhọcthuật.Turnitin
mặc dùcũng có tính năngphát hiệnnội
dungtạobởiAInhưngkhôngchuyênsâu
Copyleaks: Copyleaks là một giải
phápkiểmtrađạovăndànhchocảcánhân
tổchứcsửdụngcôngnghệNLPvàhọc
y.Hệthốnghỗtrợđangônngữ,phát
hiệnđạovăntrongvănbản,mãnguồnvà
hìnhảnhnhờcôngnghệOCR.Hệthống
cóthểpháthiệnđượccácnộidungdoAI
tạoratốthơnGrammarly.
VII. Một số khuyến nghị thực
hànhkhisửdụngAItronghọcthuật
ĐểsửdụngAItronghọcthuậtmột
cáchhợplý,cầntuânthủmộtsốnguyêntắc
cốtlõi.Đầutiên,minhbạchlàyếutốquan
trọng;ngườisửdụngcầnghinhậnrõràng
khiAIđượcsửdụngđểhỗtrợviết,phân
tích,hoặcnghiêncứu(Resnik&Hosseini,
2025).Vídụ,mộtnhànghiêncứucóthể
ghichúviệcsửdụngGrammarlyđểchỉnh
sửa văn bản hoặc ChatGPT để tóm tắt,
tổnghợp haydiễngiảitàiliệu.Thứ hai,
việctríchdẫnđúngnguồnlàbắtbuộc,kể
cảkhiAIhỗtrợtómtắthoặcdiễngiảinội
dung từ tài liệu tham khảo. Thứ ba, nội
dungdoAItạoracầnđượcxácthựcmột
cáchchínhxácvàphùhợpvớingữcảnh
họcthuật.
ViệcchhợpAIvàoquytrìnhhọc
thuậtchỉđưcxemnhưmộtcôngcụbổ
trợ hn tn không th thaythế tư
duyphảnbiệnhoặcsángtạonhân.Về
cơbản,AIcóthểđượcsửdụngđểphác
thảo ý ởng ban đầu và tuân thủ theo
nguyên tắc trích dẫn (McAdoo, 2025),
tuynhiênnhànghiêncứuphảipháttriển
vàxácminhcýtưngnàyquanghiên
cứuđộclập.
Các trường đại học nên làm việc
vớinhàxuấtbảnvànhàpháttriểncông
nghệđểthiếtlậpchuẩnmựcsửdụngAI.
Vídụ,HiệphộiAPAđãyêucầutácgiả
khaibáoviệcsửdụngAItrongquátrình
viếti(APA,2023).csángkiếnnày
giúpđảmbảoviệcsửdụngAIminhbạch
vàcótráchnhiệm.
Mộthạnchếđáng lưuý trongquá
trình ng dụngAI vào học thuật xu
hướngphụthuộchoàntoànvàocôngnghệ
để to ra nội dung mà không tự tư duy.
Việc sinh viên sử dụng AI để viết toàn
bộbàiluậnhoặcbáocáomàkhôngtựtư
duyviphạmnghiêmtrọngquytắcvềtính
nguyênbản,mộttrongsáugiátrịcốtlõi
củaliêmchínhhọcthuật(ICAI,2021).
c hệ thống AI, dù tiên tiến, đôi
khi cung cấp thông tin không cập nhật,
chínhxáchoặcđầyđủngcảnh.Cácmô
hìnhngônngữlớnthườngdựatrêndữliệu
đãđượchuấnluyệnđểtạoracâutrảlời,
nhưngchúngcóthểsinhrathôngtinsai
lệch,lỗithờihoặcthiếucơsở(Normandale
Library, 2024). Cụ thể, một nhà nghiên
cứutổnghợpdữliệuthốngkêbằngAImà
không xác minh lại với các nguồn đáng
tincậy có thể vô tình đưa thông tin sai
lệchvàobàibáokhoahọc,làmgiảmchất
lượngvàgiátrịnghiêncứu.
ViệcsửdụngAIđểgianlận,chẳng
hạn như làm bài tập mà không s dụng
kiếnthứccủabảnthânđangtrởthànhmột
vấnđềnghiêmtrọngtronglĩnhvựcgiáo
dục.Hơnthếnữa,cáccôngcụAItạosinh
cóthểđượcsửdụngđểtạoracâutrảlời
tứcthìtrongcáckỳthitrựctuyến,làmsuy