Bài giảng Nghiên cứu khoa học: Chương 5 - TS. Đinh Bá Hùng Anh

Trong lĩnh vực nghiên cứu khoa học, việc thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy là yếu tố then chốt quyết định chất lượng và tính hợp lệ của kết quả. Chương này tập trung vào một khía cạnh quan trọng của quá trình này: thiết kế bảng câu hỏi hiệu quả, đặc biệt là thông qua việc hiểu và áp dụng các loại thang đo khác nhau. Sự lựa chọn thang đo phù hợp không chỉ định hình cách thức thông tin được thu thập mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến các phương pháp phân tích thống kê có thể áp dụng. Do đó, việc nắm vững các nguyên tắc cơ bản về thang đo và thiết kế bảng câu hỏi là nền tảng vững chắc cho mọi nghiên cứu định lượng, đảm bảo dữ liệu thu được phản ánh đúng bản chất của các đối tượng nghiên cứu.

Sinh viên, học viên cao học, nhà nghiên cứu và những người quan tâm đến phương pháp nghiên cứu khoa học, đặc biệt là thiết kế bảng câu hỏi và phân tích dữ liệu định lượng.

Tài liệu này cung cấp một cái nhìn toàn diện về các loại thang đo cơ bản và vai trò của chúng trong thiết kế bảng câu hỏi cho nghiên cứu khoa học. Bắt đầu với khái niệm tổng quan về số đo và thang đo, chương làm rõ cách thức các đặc điểm của đối tượng nghiên cứu được chuyển đổi thành dữ liệu định lượng để phân tích. Bốn loại thang đo chính được giới thiệu và phân tích chi tiết: thang đo định danh (Nominal scale) dùng để phân loại mà không có ý nghĩa về lượng; thang đo thứ tự (Ordinal scale) cho phép xếp hạng nhưng không định lượng khoảng cách; thang đo khoảng (Interval scale) thiết lập khoảng cách bằng nhau giữa các giá trị nhưng không có điểm 0 tuyệt đối; và cuối cùng là thang đo tỷ lệ (Ratio scale), loại thang đo cao nhất với điểm 0 tuyệt đối, cho phép mọi loại phân tích thống kê bao gồm cả so sánh tỷ lệ. Mỗi loại thang đo được minh họa bằng các ví dụ cụ thể, giúp người đọc dễ dàng hình dung cách áp dụng chúng trong thực tế. Việc hiểu rõ đặc điểm, ưu nhược điểm của từng loại thang đo là thiết yếu để nhà nghiên cứu có thể lựa chọn công cụ phù hợp nhất, từ đó thiết kế bảng câu hỏi chuẩn xác, thu thập dữ liệu có ý nghĩa và tiến hành phân tích thống kê hợp lệ, góp phần nâng cao chất lượng và độ tin cậy của các phát hiện khoa học. Tài liệu cũng gián tiếp nhấn mạnh tầm quan trọng của việc luyện tập thông qua phần "Bài tập" để củng cố kiến thức đã học.