Tài liệu hướng dẫn bồi dưỡng giáo viên phổ thông cốt cán - Mô đun 2: Sử dụng phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trung học phổ thông môn Toán

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

CHƯƠNG TRÌNH ETEP

TÀI LIỆU HƯỚNG DẪN

BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN PHỔ THÔNG CỐT CÁN

(Bồi dưỡng trực tiếp)

MÔ ĐUN 2

SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN

PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

MÔN TOÁN

Thành phố Hồ Chí Minh, năm 2020

2
MỤC LỤC
BAN BIÊN SOẠN TÀI LIỆU.....................................................................................6
KÍ HIỆU VIẾT TẮT....................................................................................................7
CHÚ GIẢI THUẬT NGỮ...........................................................................................8
ĐỀ CƯƠNG CHI TIẾT...............................................................................................9
1. GIỚI THIỆU TỔNG QUAN VỀ MÔ ĐUN..................................................................................9
2. YÊU CẦU CẦN ĐẠT CỦA MÔ ĐUN.........................................................................................9
3. NỘI DUNG CHÍNH...............................................................................................................10
4. TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG BỒI DƯỠNG...................................................................................10
4.1. Kế hoạch hoạt động bồi dưỡng qua mạng (5 ngày)............................................................10
NỘI DUNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN 
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC.......................................................................................................................................26
NỘI DUNG 2. CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRONG 
MÔN TOÁN Ở trung học phổ thông.....................................................................................................................28
NỘI DUNG 3. LỰA CHỌN VÀ SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC MỘT CHỦ ĐỀ TRONG 
MÔN TOÁN Ở THPT..............................................................................................................................................31
NỘI DUNG 4. XÂY DỰNG KẾ HOẠCH HỖ TRỢ ĐỒNG NGHIỆP TẠI TRƯỜNG VÀ ĐỊA PHƯƠNG...........35
5. TÀI LIỆU ĐỌC......................................................................................................................36
NỘI DUNG 1. NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG VỀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VÀ GIÁO DỤC PHÁT TRIỂN 
PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC.......................................................................................................................................36
1.1. Khái quát về dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực......................................36
1.1.1. Phẩm chất và năng lực trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018...................36
1.1.1.1. Phẩm chất trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018..........................37
1.1.1.2. Năng lực trong Chương trình Giáo dục phổ thông 2018.............................37
1.1.2. Các yếu tg hnh hưing đến sự hình thành và phát triển phẩm chất, năng lực........37
1.1.3. Dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực...............................................38
1.1.3.1. So sánh dạy học tiếp cận nội dung và dạy học phát triển phẩm chất, năng 
lực 38
1.1.3.2. Các nguyên tắc dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực..........40
1.1.3.3. Yêu cầu đgi với giáo viên trong việc tổ chức hoạt động dạy học và giáo dục 
phát triển phẩm chất, năng lực..............................................................................................................43
1.2. Xu hướng hiện đại về phương pháp dạy học và giáo dục phát triển phẩm chất, năng lực 46
1.2.1. Phương pháp dạy học và giáo dục...........................................................................46
1.2.2. Xu hướng hiện đại về phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất, năng 
lực 47

3
2.3. Một sg phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất, năng lực theo xu 
hướng hiện đại47
2.3.1. Dạy học hợp tác............................................................................................47
2.3.2. Dạy học khám phá........................................................................................50
2.3.3. Dạy học gihi quyết vấn đề............................................................................52
2.3.4. Dạy học dựa trên dự án...............................................................................53
2.3.5. Kĩ thuật dạy học............................................................................................56
NỘI DUNG 2: CÁC PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT, NĂNG LỰC HỌC SINH TRUNG 
HỌC PHỔ THÔNG TRONG MÔN TOÁN.................................................................................................................57
1. Môn Toán trong chương trình giáo dục phổ thông 2018....................................................57
1.1. Đặc điểm của môn Toán..........................................................................................57
1.1.1. Vị trí của môn Toán trong Chương trình giáo dục phổ thông......................57
1.1.2. Cấu trúc........................................................................................................57
1.1.3. Quan hệ của môn Toán đgi với các môn học và hoạt động giáo dục khác..57
1.2. Mục tiêu, yêu cầu cần đạt của môn Toán................................................................58
1.2.1. Mục tiêu của môn Toán................................................................................58
1.2.2. Yêu cầu cần đạt của môn Toán....................................................................58
1.3. Định hướng về phương pháp và kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất, năng lực 
cho học sinh trong môn Toán.....................................................................................................................60
1.4. Quan hệ giữa yêu cầu cần đạt với nội dung dạy học, phương pháp và kĩ thuật dạy 
học trong môn Toán....................................................................................................................................61
2. Một sg phương pháp, kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong môn 
Toán 63
2.1. Phương pháp dạy học truyền thgng và phương pháp dạy học tích cực.................63
2.2. Dạy học gihi quyết vấn đề trong môn Toán.............................................................63
2.2.2. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................65
2.3. Dạy học mô hình hoá toán học và dạy học bằng mô hình hoá toán học.................66
2.3.1. Khái niệm......................................................................................................66
2.3.2. Cách tiến hành..............................................................................................67
2.3.3. Định hướng sử dụng.....................................................................................68
2.3.4. Điều kiện sử dụng.........................................................................................69
2.3.5. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................69
2.4. Dạy học toán qua tranh luận khoa học....................................................................72
2.4.1. Khái niệm......................................................................................................72
2.4.2. Cách tiến hành..............................................................................................72
2.4.3. Định hướng sử dụng.....................................................................................73
2.4.4. Điều kiện sử dụng.........................................................................................74
2.4.5. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................74
2.5. Dạy học toán qua hoạt động trhi nghiệm................................................................76

4
2.5.1. Khái niệm......................................................................................................76
2.3.2. Cách tiến hành..............................................................................................76
2.5.3. Định hướng sử dụng.....................................................................................77
2.5.4. Điều kiện sử dụng.........................................................................................78
2.5.5. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................78
2.6. Kĩ thuật khăn trhi bàn...............................................................................................80
2.6.1. Cách tiến hành..............................................................................................80
2.6.2. Ưu điểm và hạn chế.....................................................................................80
2.6.3. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................81
2.7. Kĩ thuật KWL và KWLH.............................................................................................82
2.7.1. Cách tiến hành..............................................................................................82
2.7.2. Ưu điểm và hạn chế.....................................................................................82
2.7.3. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................83
2.8. Kĩ thuật phòng tranh................................................................................................83
2.8.1. Cách tiến hành..............................................................................................84
2.8.2. Ưu điểm và hạn chế.....................................................................................84
2.8.3. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................84
2.9. Kĩ thuật sơ đồ tư duy...............................................................................................85
2.9.1. Cách tiến hành..............................................................................................86
2.9.2. Ưu điểm và hạn chế.....................................................................................87
2.9.3. Ví dụ minh hoạ.............................................................................................87
NỘI DUNG 3. LỰA CHỌN, SỬ DỤNG PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC CHỦ ĐỀ TRONG MÔN 
TOÁN 89
1. Chiến lược dạy học, giáo dục chủ đề, bài học.....................................................................89
2. Cơ si lựa chọn, sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học phát triển phẩm chất, năng lực 
học sinh 91
2.1. Mục tiêu dạy học......................................................................................................91
2.2. Đặc điểm của nội dung dạy học...............................................................................92
2.3. Đặc điểm của phương pháp, kĩ thuật dạy học.........................................................92
2.4. Một sg cơ si khác....................................................................................................92
3. Quy trình lựa chọn, sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học chủ đề (bài học)...............92
3.1. Xác định mục tiêu dạy học.......................................................................................93
3.2. Lựa chọn và xây dựng nội dung dạy học..................................................................94
3.3. Xác định phương pháp, kĩ thuật dạy học và phương tiện dạy học..........................94
3.4. Thiết kế tiến trình dạy học/ hoạt động....................................................................95
4. Đánh giá việc lựa chọn, sử dụng phương pháp và kĩ thuật dạy học cho một chủ đề (bài 
học) 98
PHỤ LỤC..................................................................................................................102