2/08 1
chÕ biÕn thuèc cæ truyÒn
A- §¹i c¬ng
I -§Þng nghÜa:
- §Þnh nghi·: ChÕ biÕn thuèc cæ truyÒn lµ ph¬ng ph¸p
tæng hîp dïng löa, níc hoÆc phèi hîp löa níc, c¸c phô liÖu
vµ t¸c ®éng cña con ngêi ®Ó lµm thay ®æi tr¹ng th¸i thiªn
nhiªn cña vÞ thuèc thµnh tr¹ng th¸i dïng trùc tiÕp hoÆc lµm
nguyªn liÖu bµo chÕ c¸c d¹ng thu«c kh¸c ®Ó phßng vµ ch÷a
bÖnh cho con ngêi.
2/08 2
•II- C¬ së h×nh thµnh ph¬ng ph¸p chÕ biÕn thuèc
•* B¾t nguån tõ thùc tÕ cuéc s èng:
•§ßi hái cã thuèc, thuèc uèng ®îc vµ dÔ uèng, kh«ng
®éc, khái bÖnh dÉn ®Õn ®i t×m vµ nghÜ ra c¸ch chÕ vµ
qua nhiÒu thÕ hÖ ®óc kÕt thµnh ph¬ng ph¸p chÕ ngµy
nay
•* Dùa vµo lÝ luËn cña Y HCT:
•+ ThuyÕt ©m d¬ng:
•BÖnh tËt sÈy ra do mÊt c©n b»ng ©m d¬ng: mÊt c©n
b»ng trong ho¹t ®éng t¹ng phñ, khÝ vµ huyÕt.
•Ch÷a bÖnh lµ dïng thuèc lËp l¹i qu¸ tr×nh c©n b»ng ©m
d¬ng, cã thÓ dïng d¬ng dîc hoÆc ©m dîc
•Khi chÕ thuèc cã thÓ lµm t¨ng tÝnh ©m hoÆc t¨ng tÝnh
d¬ng.
•+ ThuyÕt ngò hµnh:
•Mçi mµu s¾c, mïi vÞ cña vÞ thuèc; t¬ng øng víi mét
hµnh nhÊt ®Þnh.
•Khi chÕ biÕn lµm thay ®æi mµu, mïi ®Ó t¨ng quy kinh
thuèc ®ã
2/08 3
•III- Môc ®Ých c ña viÖc c hÕ biÕn thuèc c æ truyÒn
•1-§Ó lo ¹i t¹p ( Lµm thuèc s¹ch tinh khiÕt)
•- Lo¹i bá bé phËn kh«ng dïng lµm thuèc; c¸c bé phËn cã
t¸c dông ngîc l¹i (VD: cóc hoa, ma hoµng)
•- Lo¹i bá c¸c bé phËn, phÇn kh«ng ®ñ tiªu chuÈn lµm
thuèc (VD Tr¹ch t¶, Hµ thñ « ®á ..v )
•- Lo¹i c¸c t¹p chÊt kh¸c: ®Êt c¸t, chÊt bÈn, s©u, mät,
mèc..v.. (VD: Thá ty tö, Bach truËt, huyÒn s©m ..v.)
•- Dîc liÖu lµ ®éng vËt cÇn sö lÝ tríc khi dïng ( §Þa long,
r¾n t¾c kÌ v..v)
•- Lµm cho tinh khiÕt h¬n: Lu huúnh chÕ s¬ng (nung)
•2- Lµm cho viÖc b¶o q u¶n thuèc ®-îc tèt h¬n, thuËn
tiÖn cho th-¬ng m¹i
•- Thu nhá thÓ tÝch: ®Ó cÊt gi÷ ®îc thuËn tiÖn
•- DiÖt nÊm mèc, vi sinh vËt: ®Ó b¶o qu¶n
•- T¹o líp b¶o vÖ: Diªm phô, muèi b¸m ë ngoµi ®Ó b¶o vÖ
•- Ph¸ huû m«i trêng thuËn tiÖn cho vi khuÈn ph¸t triÓn
nh pectin, chÊt nhÇy, tinh bét, ®êng chÊt bÐo Vd Hµ
thñ « ®á
2/08 4
•- Lµm æn ®Þnh t¸c dông cña vÞ thuèc, gi¶m ph©n huû ho¹t
chÊt cã t¸c dông Vd flavonoid trong hoa hoÌ, hoµng cÇm,
rutin bÞ thuû ph©n thµnh querctin, hoÌ hoa x¸m ®i gi¶m t¸c
dông
•3-Lµm thuËn tiÖn cho viÖc s ö d ông
• Lµm gißn dÔ t¸n, nghiÒn, dÔ chiÕt xuÊt c¸c thµnh phÇn,
hoµ tan dÔ hÊp thu
•4-Lµm t¨ng tÝnh quy kinh c ña vÞ thuèc .
•- Sao vµng hoÆc tÈm hoµng thæ sao lµm t¨ng quy kinh tú
(B¹ch truËt)
• - §en quy kinh thËn: hµ thñ « chÕ ®Ëu ®en t¨ng quy kinh
thËn
•5- Lµm thay ®æ i tÝnh v Þ, më réng t¸c d ông c ña v Þ
thuèc
•- Sinh ®ia: §¾ng, hµn; thanh nhiÖt l¬ng huyÕt.
•- Thôc ®Þa: ngät, «n; bæ huyÕt bæ can thËn
•- Sinh kh¬ng: cay,Êm; t¸n hµn gi¶i biÓu; níng ch¸y (th¸n
kh¬ng): tiªu thùc ch÷a ®Çy bông ®au bông buån n«n
•- Ng¶i diÖp: §¾ng, «n; can tú thËn; «n trung t¸n hµn.
•Th¸n sao: cÇm m¸u
2/08 5
•Th¶o quyÕt minh: vi sao ®¨ng, m¸t tÈy m¹nh
•Sao vµng: nhuËn; sao ch¸y (th¸n sao) t¸c dông an thÇn
•- HiÖp ®ång víi phô liÖu lµm t¨ng t¸c dông
•B¸n h¹ chÕ gõng: Gi¶m tÝnh kÝch thÝch, t¨ng chØ ho,
trõ ®êm, chØ Êu
•- ChÕ biÕn lµm t¨ng tÝnh ©m cña vÞ thuèc:
•Tr¹ch t¶ trÝch muèi, nga truËt trÝch dÊm hoÆc ®ång
tiÖn
•- ChÕ lµm gi¶m tÝnh ©m cña vÞ thuèc:
•Sinh ®Þa: ®¾ng, hµn thuéc ©m, thôc ®Þa ngät, «n
•- ChÕ lµm t¨ng tÝnh d¬ng cña vÞ thuèc:
•§¶ng s©m: «n trÝch gõng ®Ó t¨ng tÝnh «n cña vÞ thuèc
•- ChÕ lµm gi¶m tÝnh d¬ng cña vÞ thuèc:
•Phô tö ®¹i ®éc ®¹i nhiÖt tÝnh d¬ng rÊt m¹nh( chØ dïng
ngoµi).
•ChÕ dung dÞch muèi ¨n ®¶m ba( clorid Magie) tÝnh
®éc, nhiÖt gi¶m cã thÓ dïng trong ®îc.
