15.1 Khái niệm chung
1
Chương 15. Chi tiết máy ghép
15.5 Mối ghép bằng đinh
tán
15.3 Mối ghép hàn
15.4 Mối ghép bằng độ dôi
15.2 Mối ghép then và
then hoa
15.6 Mối ghép ren
Chương 15. Chi tiết máy ghép
15.1 Khái niệm chung
Các chi tiết máy được ghép lại với nhau thành các mối ghép để truyền mômen hoặc lực.
Trong quaù trình cheá taïo maùy caùc chi tieát ñöôïc gheùp vôùi nhau, khi ñoù taïo neân caùc moái gheùp thaùo
ñöôïc vaø khoâng thaùo ñöôïc.
Moái gheùp khoâng thaùo ñöôïc ñöôïc goïi laø moái gheùp khoâng theå taùch ra neáu khoâng phaù huûy hoaëc
laøm hoûng chi tieát. Caùc moái gheùp khoâng thaùo ñöôïc bao goàm:moái gheùp ñinh taùn, moái gheùp baèng
haøn, moái gheùp baèng keo daùn vaø moái gheùp baèng ñoä doâi.
Moái gheùp thaùo ñöôïc laø moái gheùp khi thaùo laép khoâng laøm hoûng chi tieát. Moái gheùp thaùo ñöôïc bao
goàm: moái gheùp ren, moái gheùp then, then hoa...
15.2 Mối ghép then và then hoa
Moái gheùp then vaø then hoa laø loaïi gheùp thaùo ñöôïc, söû duïng ñeå truyeàn chuyeån ñoäng vaø coâng
suaát töø truïc sang mayô cuûa chi tieát quay vaø ngöôïc laïi.
Moái gheùp then bao goàm then, truïc vaø mayô chi tieát quay. Then laø chi tieát laép treân raõnh cuûa chi
tieát quay vaø truïc, noù caûn söï dòch chuyeån hoaëc quay töông ñoái hai chi tieát naøy. Nhôø vaøo then maø
chuyeån ñoäng vaø coâng suaát ñöôïc truyeàn töø chi tieát quay sang truïc vaø ngöôïc laïi.
1. Phaân loaïi:
Then laø loaïi tieát maùy ñöôïc tieâu chuaån hoùa, coù theå chia laøm hai loaïi:
-Then gheùp loûng:then baèng, then daãn höôùng vaø then baùn nguyeät
-Then gheùp caêng:then masaùt, then vaùt, then tieáp tuyeán.
Chương 15. Chi tiết máy ghép
2. Nhoùm then gheùp loûng:
a. Then baèng:
Coù tieát dieän laø hình chöõ nhaät, coù tæ soá cao / roäng = 1 / 1 ñoái vôùi truïc coù ñöôøng
kính nhoû; 1 / 2 vôùi truïc lôùn. Hai muùt ñöôïc goït troøn hay baèng, vaät lieäu then laøm
baèng theùp keùo; maët laøm vieäc laø hai maët beân. Trong moái gheùp then baèng coù khe
hôû höôùng taâm.
Coù 2 kieåu gheùp: ñoái vôùi mayô baèng gang vaø vaät lieäu coù söùc beàn keùm hôn vaät lieäu
truïc: raõnh treân mayô saâu hôn vaø ngöôïc laïi trong tröôøng hôïp kia. Thoâng thöôøng
duøng moät then baèng, khi chòu taûi troïng lôùn duøng 2 hoaëc 3 then baèng.
Nhöôïc ñieåm cuûa then baèng laø khoù baûo ñaûm tính ñoåi laãn vaø khoâng theå truyeàn löïc
doïc truïc.
b. Then daãn höôùng:
Coù hình daïng nhö then baèng, ñöôïc duøng trong tröôøng hôïp caàn di ñoäng tieát maùy
doïc truïc. Then ñöôïc baét vít vaøo truïc (h.a), khi caàn di ñoäng tieát maùy moät khoaûng
daøi doïc truïc then ñöôïc gheùp vaøo mayo (h.b).
c. Then baùn nguyeät:
Tieát dieän doïc hình baùn nguyeät, maët laøm vieäc laø 2 maët beân coù öu ñieåm laø coù theå
töï ñoäng thích öùng vôùi caùc ñoä nghieâng cuûa raõnh mayô, caùch cheá taïo then vaø raõnh
ñôn giaûn.
Nhöôïc ñieåm:phay raõnh saâu theâm treân truïc laøm yeáu truïc, duøng chuû yeáu trong moái
gheùp chòu taûi troïng nhoû, khi mayô daøi coù theå duøng 2 then.
15.2 Mối ghép then và then hoa
Chương 15. Chi tiết máy ghép
3. Nhoùm gheùp caêng:
Khaùc vôùi then gheùp loûng, then gheùp caêng ñöôïc vaùt coù ñoä doác 1:100,maët
laøm vieäc ôû maët treân vaø döôùi, coøn ôû maët beân coù khe hôû. Then gheùp caêng
coù theå truyeàn ñöôïc moâmen xoaén; löïc doïc truïc vaø chòu ñöôïc va ñaäp. Tuy
nhieân coù nhöôïc ñieåm laø gaây leäch taâm laøm taêng rung ñoäng caùc tieát maùy
ñöôïc gheùp vaø laøm mayô bò nghieâng.
a. Then masaùt:
Maët treân vaø döôùi laø maët laøm vieäc, maët treân coù ñoä doác 1:100;maët döôùi
then laø maët truï coù cuøng ñöôøng kính vôùi truïc.
Öu ñieåm: khoâng caàn raõnh treân truïc neân khoâng laøm yeáu truïc vaø khi quaù
taûi baûo ñaûm an toaøn.
b. Then vaùt:
Tieát dieän laø hình chöõ nhaät maët laøm vieäc laø hai maët treân vaø döôùi. Truïc vaø
mayô ñeàu phaûi laøm raõnh, truïc seõ bò yeáu so vôùi then masaùt nhöng mayô ít
bò yeáu hôn.
15.2 Mối ghép then và then hoa
c. Then tieáp tuyeán:
Taïo thaønh do 2 then vaùt moät maët. Maët laøm vieäc laø 2 maët heïp song song vôùi nhau. Khaùc vôùi then vaùt, then
tieáp tuyeán coù ñoä doâi theo phöông tieáp tuyeán vaø laøm vieäc döïa vaøo chieàu daäp treân hai maët heïp.
Neáu duøng moät then tieáp tuyeán thì chæ truyeàn ñöôïc moâmen xoaén moät chieàu. Khi truyeàn moâmen xoaén 2
chieàu phaûi duøng 2 then tieáp tuyeán ñaët caùch nhau moät goùc 120
135o. Then tieáp tuyeán duøng trong maùy
haïng naëng chòu taûi troïng lôùn.
Chương 15. Chi tiết máy ghép
3. Tính mối ghép then:
Then ñöôïc tieâu chuaån hoùa neân caùc kích thöôùc ñöôïc quy ñònh theo ñöôøng kính truïc. Vì vaäy tính toaùn moái
gheùp then thöôøng laø kieåm nghieäm öùng suaát sinh ra treân beà maët tieáp xuùc hay treân tieát dieän nguy hieåm.
1) Tính nhoùm then gheùp loûng:
a. Moái gheùp then baèng:
Thöôøng hoûng do daäp caùc maët beân vaø bò caét theo tieát dieän a-a.
Ñieàu kieän beàn daäp:
d= F / (l.t2)
[
d]; trong ñoù:
l- chieàu daøi laøm vieäc cuûa then; t2= 0,4.h - ñoä saâu raõnh then
treân mayo; [
d]- öùng suaát daäp cho pheùp
Neáu laáy caùnh tay ñoøn y
d / 2 ta coù: F = 2.T / d. Ñieàu kieän beàn daäp coù daïng:
d= 2.T / (d.l.t2)
[
d]vaø ñieàu kieän beàn caét seõ laø:
c= F / (b.l) = 2 T / (d.b.l)
[
c]
b. Moái gheùp baèng then baùn nguyeät:
Ñieàu kieän beàn daäp vaø beàn caét cuûa then baùn nguyeät cuõng laø caùc coâng thöùc trên vôùi t2= h - t1. Trong caùc
coâng thöùc treân [
d]ñoái vôùi moái gheùp khoâng di ñoäng: [
d] = [
ch] / [S]; trong ñoù:
ch- ghôùi haïn chaûy cuûa vaät
lieäu keùm beàn nhaát; [S] = 1,5
2 hay 1,25 (khi xaùc ñònh ñuùng chính xaùc taûi troïng) - heä soá an toaøn. Trò soá
cuûa öùng suaát caét cho pheùp [
c]ñoái vôùi theùp vaø gang coù theå laáy nhö sau: - Khi taûi troïng tónh: [
c] = 120 Mpa;
- Khi chòu taûi va ñaäp nheï: [
c] = 90 Mpa; - Khi chòu taûi va ñaäp maïnh: [
c] = 50 Mpa.
2) Tính nhoùm then gheùp caêng:
- Tröôøng hôïp then vaùt ta coù:
d= 25 Mx/ [b.l (2,88.d + h)]
[
d]
- Tröôøng hôïp then tieáp tuyeán:
d= T / [(0,45 + 2.f/
)d.l.(t-c)]
[
d]
15.2 Mối ghép then và then hoa