Bài giảng Giải phẫu tạo hình – Ngành Truyền thông Đa phương tiện
30
Bộ môn Truyền thông Đa phương tiện – Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
CHƢƠNG 4: BỘ XƢƠNG NGƢỜI
4.1. Khái quát chung về bộ xƣơng
4.1.1. Khái quát chung
Bộ xƣơng là cốt lõi trong cơ thể con ngƣời. Nó quyết định hình dáng ngƣời
cao hay thấp, to hay nhỏ. Ngƣời ta căn cứ vào hình dạng của xƣơng mà phân loại
nhƣ sau:
+ Xƣơng dài: Có tác dụng làm đòn bẩy cho sự vận động ( xƣơng cánh tay, xƣơng
cổ tay, xƣơng đùi...)
+ Xƣơng ngắn: Thƣờng có hình hộp 6 mặt gặp ở những bộ phận đòi hỏi vừa rắn
chắc, vừa đàn hồi, mềm dẻo( xƣơng cổ chân, cổ tay...)
+ Xƣơng dẹp: Là xƣơng có hình rộng bản tham gia bảo vệ các cơ quan bên trong(
xƣơng bả vai, xƣơng ức, hộp sọ...)
+ Xƣơng có hình dạng phức tạp: Xƣơng cột sống, xƣơng hàm trên
Nhìn hình dạng bên ngoài của các xƣơng ngƣời ta thấy các yếu tố nhƣ mặt xƣơng,
khớp xƣơng. Trên mặt các xƣơng có cấu tạo hình thái khác nhau. Với các phần lồi
lên thì có các mầu, lồi, ụ, nhảm,củ, gai, gờ....Đối với phần lõm thì có hõm, hố,
vành, khuyết, rãnh...
Các xƣơng dính vào nhau bởi các khớp xƣơng. Mỗi đầu xƣơng tham gia
khớp đều có diện khớp. Nếu đầu xƣơng này có diện khớp lồi lên thì ở đầu xƣơng
kia sẽ tạo thành một hộ khớp tƣơng ứng. Ngƣời ta chia ra làm nhiều loại khớp nhƣ
khớp răng cƣa, khớp hình cầu, khớp bầu, khớp yên ngựa, khớp ròng rọc, khớp
phẳng, khớp quay.
Bài giảng Giải phẫu tạo hình – Ngành Truyền thông Đa phương tiện
31
Bộ môn Truyền thông Đa phương tiện – Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
4.1.2. Khái quát về cấu tạo bộ xƣơng ngƣời
Cơ thể ngƣời có khoảng 206 xƣơng riêng biệt, trong đó đa số là những
xƣơng chẵn xếp thành đối xứng và chiếm 1/5 khối lƣợng cơ thể. Ngƣời ta chia bộ
xƣơng thành bốn phần: Xƣơng đầu, xƣơng thân, xƣơng chi trên, xƣơng chi dƣới
+ Xƣơng đầu: đã nghiên cứu
+ Xƣơng thân: Xƣơng thân đƣợc tạo bởi lồng ngực phía dƣới và cột sống phía sau.
Cột sống có tác dụng làm trụ của cơ thể và lồng ngực bám vào cái trụ đó
+ Cột sống: là phần chính của bộ xƣơng, nó nâng đỡ khối lƣơng đầu, chi trên và
thân
Cột sống là một cột xƣơng gồm nhiều đốt sống hợp lại chồng lên nhau đƣợc chia
thành các đoạn:
Đoạn sống cổ có 7 đốt
Đoạn sống ngực có 12 đốt
Đoạn sống lƣng có 5 đốt
Đoạn sống cùng có 5 đốt
Đoạn cụt có 3-4 đốt
+ Lồng ngực: Hình trái xoan dẹt giống nhƣ một cái thùng để bảo vệ tim phổi và
một phần ống tiêu hóa
Lồng ngực đƣợc tạo bởi xƣơng ức phía trƣớc và 12 đôi xƣơng sƣờn phía bên.
Trong đó có 10 đôi trên có sụn sƣờn nối với xƣơng ức còn 2 đôi xƣơng sƣờn cuối
cùng lơ lửng gọi là xƣơng sƣờn cụt ( xƣơng sƣờn thoái hóa ). Các đôi xƣơng sƣờn
có thể nâng lên hạ xuống làm thay đổi thể tích lồng ngực khi hô hấp
+ Xƣơng chi trên: Gồm 2 phần: xƣơng đai vai và xƣơng tay
Bài giảng Giải phẫu tạo hình – Ngành Truyền thông Đa phương tiện
32
Bộ môn Truyền thông Đa phương tiện – Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
+ Xƣơng đai vai:
Gồm có 2 xƣơng: Xƣơng đòn ở phía trƣớc, xƣơng bả vai ở phía sau. Xƣơng đòn và
xƣơng bả vai hợp lại giống nhƣ một vành đai
Bài giảng Giải phẫu tạo hình – Ngành Truyền thông Đa phương tiện
33
Bộ môn Truyền thông Đa phương tiện – Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
- Xƣơng đòn: hình ống cong nhƣ chữ S có một đầu khớp với xƣơng ức, một đầu
khớp với xƣơng bả vai
- Xƣơng bả vai: năm ở phía sau lồng ngực, là xƣơng dẹt hình tam giác. Góc ngoài
có hõm khớp với xƣơng cánh tay
+ Xƣơng tay:
Gồm 30 xƣơng đƣợc chia làm 3 khối
- Xƣơng cánh tay: là một xƣơng ống dài đầu trên khớp với xƣơng bả vai, đầu dƣới
khớp với xƣơng trụ và xƣơng quay
- Xƣơng cẳng tay: Gồm 2 xƣơng: xƣơng trụ ở trong, xƣơng quay ở ngoài. Xƣơng
trụ dài hơn và có mỏm xƣơng lớn ở trên đầu trên làm thành khuỷu tay. Xƣơng quay
ngắn hơn, phía dƣới trực tiếp khớp với xƣơng cổ tay
- Xƣơng bàn tay: chia làm 3 khối gồm 8 xƣơng cổ tay, 5 xƣơng đốt bàn tay, 14
xƣơng đốt ngón tay
+ Xƣơng chi dƣới
Do sự đứng thẳng của con ngƣời nên xƣơng chi dƣới to và khỏe hơn xƣơng chi trên
và đƣợc chia làm 2 phần chính: xƣơng chậu hông và xƣơng chân
- Xƣơng chậu hông: là xƣơng lớn nhất trong bộ xƣơng ngƣời làm chỗ dựa cho một
số cơ quan trong cơ thể bao gồm 2 mảnh xƣơng chậu khớp với nhau phía trƣớc
bằng đĩa sụn háng (tạo thành ụ mu), phía sau bởi xƣơng cùng. Bên ngoài mỗi mảnh
xƣơng chậu có hõm khớp lớn để khớp với đầu trên c chậu của xƣơng đùi
- Xƣơng chân: gồm 30 xƣơng chia làm 3 khối
- Xƣơng đùi: là xƣơng dài nhất trong bộ xƣơng. Đầu trên của xƣơng đùi khớp với
xƣơng mày
- Xƣơng cẳng chân: Gồm 2 xƣơng đó là xƣơng chày và xƣơng mác. Xƣơng chày to
vè dài nằm ở phía trong , xƣơng mác mảnh và ngắn hơn nằm ở phía ngoài. Cả
xƣơng chày và xƣơng mác đều cặp lấy xƣơng cổ chân tạo thành mắt cả trong và
mắt cả ngoài
- Xƣơng bánh chè: là một xƣơng nhỏ hình hạt vừng nằm ở phía trƣớc đầu trên của
xƣơng bánh chày có tác dụng giữ cho xƣơng cẳng chân không gập về phía trƣớc
- Xƣơng bàn chân : chia làm 3 khối: 7 xƣơng cổ chân, 5 xƣơng đốt bàn chân, 14
xƣơng đốt ngón chân
4.2. Xƣơng thân
4.2.1. Cột sống
Là một cột xƣơng gồm các đốt chồng khớp lên nhau bởi những dây chằng và đĩa
sụn gian đốt, giữa có một ống rỗng chứa lỗ tủy. Nếu nhìn thẳng cột sống có hình
cây đàn tam, nhìn bên cột sống có hình chữ S. Nhìn nghiêng, cột sống có hai chỗ
Bài giảng Giải phẫu tạo hình – Ngành Truyền thông Đa phương tiện
34
Bộ môn Truyền thông Đa phương tiện – Đại học Công nghệ thông tin và Truyền thông
lồi ra phía trƣớc đó là phần cổ và phần thắt lƣng và hai chỗ lõm ra sau, đó là phần
ngực và phần xƣơng cùng
Cột sống gồm 32 hoặc 33 đốt, trong đó 24 đốt sống đầu lớn dần từu trên xuống gọi
là đốt sống thật. Phần dƣới gồm xƣơng cùng và xƣơng cụt nhỏ dần một cách nhanh
chóng gọi là đốt sống giả
Toàn bộ đốt sống đƣợc chia làm các phần nhƣ sau:
+ Đoạn cổ: 7 đốt. Đây là đặc trƣng của các loài động vật có vú. Các đốt sống cổ to
dần từ trên xuống dƣới
Đốt sống cổ thứ nhất ( đốt đội): hình vành khuyên không có thân đốt, lỗ sống rộng.
Mặt trên có diện khớp yên ngựa để khớp với lồi cầu của xƣơng chẩm
Đốt sống cổ thứ hai ( đốt trục ):có một thân nhỏ, trên thân có một mấu khớp nhô
lên để làm trục quay cho đốt đội. Có thể hình dung đốt trục và đốt đội là cặp bản lề.
Đốt đội là cối gắn liền với xƣơng sọ có thể xoay quanh trục bản lề của cột sống là
đốt trục