Bài giảng Giáo dục môi trường: Chương 2 - Th.S Võ Thị Tuyết Mai

Tương tác giữa con người và môi trường là một chủ đề trung tâm, có ý nghĩa quyết định đối với sự phát triển bền vững của hành tinh và chất lượng cuộc sống. Từ thuở sơ khai đến kỷ nguyên công nghiệp hóa hiện đại hóa, dấu ấn của con người lên môi trường đã chuyển biến sâu sắc, từ tác động nhẹ nhàng đến những thách thức nghiêm trọng như hiện nay. Bản thảo này nhằm mục đích cung cấp một cái nhìn toàn diện về lịch sử tác động của con người đối với môi trường, phân tích các hình thái ô nhiễm môi trường chính, bao gồm ô nhiễm không khí và ô nhiễm nước. Việc làm rõ bối cảnh, nguồn gốc và các tác nhân gây ô nhiễm là cần thiết để hiểu rõ hơn về tình trạng môi trường hiện tại và định hình các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

Sinh viên, nhà nghiên cứu trong lĩnh vực môi trường, các nhà hoạch định chính sách, kỹ sư môi trường, và công chúng quan tâm đến các vấn đề môi trường và phát triển bền vững.

Bản thảo trình bày sâu sắc về sự phát triển của mối quan hệ giữa con người và môi trường qua các thời kỳ lịch sử. Khởi đầu từ thời kỳ nguyên thủy, khi con người sống hòa hợp, phụ thuộc vào thiên nhiên và có tác động rất thấp, cho phép môi trường nhanh chóng hồi phục. Đến thời kỳ nông nghiệp, dân số tăng, con người bắt đầu chủ động cải tạo thiên nhiên để phục vụ cuộc sống, dẫn đến ô nhiễm cục bộ nhưng vẫn có khả năng tự phục hồi. Tuy nhiên, thời kỳ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đã chứng kiến sự gia tăng đột biến của khoa học kỹ thuật, giao thông và dân số, kéo theo suy thoái môi trường nghiêm trọng. Chất lượng môi trường xấu đi, ô nhiễm không khí và nước lan rộng, tài nguyên bị khai thác quá mức, đa dạng sinh học suy giảm và biến đổi khí hậu gây ra thiên tai ngày càng khốc liệt, đe dọa trực tiếp đến sự phát triển bền vững. Bản thảo cũng đi sâu vào khái niệm ô nhiễm môi trường nói chung, định nghĩa sự thay đổi tính chất môi trường vi phạm tiêu chuẩn và gây hại. Đặc biệt, nó phân tích ô nhiễm không khí, liệt kê các nguồn tự nhiên (núi lửa, cháy rừng) và nhân tạo (công nghiệp, giao thông, sinh hoạt), cùng với các tác nhân gây ô nhiễm cụ thể như oxit, hợp chất hữu cơ, bụi và kim loại nặng. Các biện pháp hạn chế ô nhiễm không khí được đề xuất bao gồm lắp đặt thiết bị lọc, sử dụng năng lượng tái tạo và xây dựng không gian xanh. Đối với ô nhiễm nước, bản thảo cung cấp khái niệm và nhấn mạnh các bệnh lý nguy hiểm do nguồn nước ô nhiễm gây ra, như bệnh tay chân miệng, dịch tả, giun sán và các bệnh về da. Nội dung này không chỉ cung cấp kiến thức nền tảng về các thách thức môi trường mà còn gợi mở về tầm quan trọng của việc quản lý tài nguyên và kiểm soát ô nhiễm để bảo vệ sức khỏe con người và hệ sinh thái.