10/4/2009
1
HỆ SINH THÁI HỆ SINH THÁI
ĐÔTHỊĐÔTHỊ
ĐÔ
THỊĐÔ
THỊ
I.I. KháiKhái niệmniệmvềvềhệhệsinhsinh tháithái đôđôthịthị::
Đây là mộthệsinh thái nhân tạobaogồmyếutố
hữusinhchủyếulàconngườivàmôitrường sống
hạnchếtrong không gian hẹp.
Hệsinh thái này có quan hệxã hộigiữangườivà
ngườiđadạng phứctạp, ngượclạiquanhệgiữa
ng
ườ
i
và
thiên
nhiên
bị
hạn
ng
ườ
i
và
thiên
nhiên
bị
hạn
.
Nghiên cứuquanhệgiữaconngườivàmôitrường
sống quanh đôthịnhằmxâydựng giải pháp quy
hoạch, vậnhànhbềnvững hệsinh thái này.
Quá trình đôthịhóa gia tăng làm phát sinh những
vầnđề vềmôi trường cầnphảigiảiquyết.
Thành phốPortland trên sông Willamette Thành phốChicago
II.II. ThànhThành phầnphầncủacủaHSTHST đôđôthịthị::
1.1. TheoTheo cấucấutrúctrúc hệhệsinhsinh tháithái::
Thành phầnhữu sinh:
con ngườivàcácsinhvật.
Thành phần vô sinh:
đất, nước, không khí, nhiệt
độ…
Thành
phần
công
nghệ
:
c
ơ
sở
quản
lý
,
sản
xuất
,
Thành
phần
công
nghệ
:
c
ơ
sở
quản
lý
,
sản
xuất
,
dịch vụ.Đây chính là thành phầnquyếtđịnh dòng
năng lượng và chu trình vậtchấtđiquahệsinh thái.
2.2. TheoTheo chứcchứcnnăăngng hệhệsinhsinh tháithái::
Vùng nộithành:
(trung tâm) dân cưtập trung, lõi
củahệsinh thái.
Vùng ngoại thành:
(ven đô) có chứcnăng vùng
đệm:
9Chuẩnbịdòng năng lượng, vậtchấtđivàohệ.
9Tiếpnhận, khắcphụcnăng lượng và vậtchất
dưthừa.
9Dựtrữcho sựphát triễnbềnvững.
10/4/2009
2
Sơđồdòng năng lượng và vậtchấttronghệsinh thái đôthị
III.III. ĐĐặặcc đđiểmiểmcủacủaHSTHST đôđôthịthị::
1.1. HệHệsinhsinh tháithái hhởở::
Tuân theo nguyên lý 2 nhiệtđộng học: tăng
entropy, biếnđộng theo thời gian và không gian.
Dòng năng lượng, vậtchấtđivàovàđirahệsinh
thái biếnđộng theo nhu cầupháttriểncủacưdân.
Không gian phát triểnthayđổimạnh tùy theo nhu
cầuxãhội:
vùng trung tâm đôthị– vùng ven đô–
vùng đệm.
Các nhân tốvô sinh sai khác nhiềusovớiHSTtự
nhiên
(bụi, hơinước, nhiệtđộ,gió,cácloạikhíthải…
cao).
(a) Biếnđổinăng lượng ở thành phốSydney, Australia (1990)
(b) Cân bằng nitơở thành phốPhoenix, bang Arizona (1990)
(
TRENDS in Ecology and Evolution, Vol.21 No.4 April 2006
)
2.2. ChuyểnChuyểnhóahóa vậtvậtchấtchấtvàvà nnăăngng llượượngng::
Con ngườiđóng vai trò là sinh vật“sảnxuất”
nhưng thựcchấtlàsinhvật tiêu thụcấpcao.
Dòng năng lượng cung cấpđầuvàovàduytrì
hoạtđộng hệsinh thái từnhiềunguồn khác nhau
chủyếutừnăng lượng hóa thạch.
33
ThànhThành
phầnphần
hh
ữữ
uu
sinhsinh
::
3
.
3
.
ThànhThành
phầnphần
hh
ữữ
uu
sinhsinh
::
Chủyếulàconngười, chịutácđộng mạnh bởicác
nhân tốxã hội nhiềuhơnlàcácyếutốvô sinh.
Con ngườitạorahệsinh vật trong các vùng đệm,
vùng rừng ven đô, các khu hệsinh vật quanh đôthị.
Con ngườitạo ra các vùng cây xanh phân mãnh đan
xen vào cấutrúcđôthị
IV.IV. QuyQuy hoạchhoạch --quảnquảnlýlý HSTHST đôđôthịthị::
CácCác nguyênnguyên tắctắcxâyxây ddựựngng đôđôthịthịbềnbềnvvữữngng::
1. Nguyên tắc1:
quy hoạch hợp lý theo không gian,
chứcnăng và công nghệ.
2. Nguyên tắc2:
tổchứctốiưumạng lướigiao
thông.
3. Nguyên tắc3:
thiếtlậpvàpháttriển không gian
xanh (cây xanh và công viên) ởvùng trung tâm
và vành đai xanh (green belt, corridor) củarừng
tựnhiên quanh thành phố.
10/4/2009
3
= Vùng rìa
= Vùng đệm
Vùng lõi =
Các vùng quy hoạch
củahệsinh thái đôthị
QuyQuy hoạchhoạch giaogiao thôngthông đôđôthịthị
vvớớii nhiềunhiềuphphươươngng tiệntiện
HàngHàng câycây trêntrên đườđườngng Champ Champ ElyséesElysées, Paris, Paris
VVườườn Alhambra, n Alhambra, TâyTây ban ban nhanha Làm thếnào để nước thảiđôthịtham gia
được trong đờisống tựnhiên củasinhvật
10/4/2009
4
V.V. CácCác vấnvấnđềđề trongtrong quảnquảnlýlý đôđôthịthị::
1. Thành phốchìm dần, nguồnnướcngầmbịkhai
thác quá mức.
2. Lượng chấtthải nhiều, vượtngưỡng xửlý.
3. Nhu cầu tiêu thụnăng lượng cao: làm ô nhiễm
môi trường và tăng chi phí vệsinh.
4. Ônhiễmđất, nước, không khí, tiếng ồn: cảvề
quy mô và cường độ.
5. Các khu nhà ổchuộtmọclên:đây là nơi có nhiều
tệnạnxãhội.
Sơđồso sánh các hệsinh thái đôthị, nông thôn và tựnhiên
VI.VI. HHướướngng giảigiảiquyếtquyếtcáccác vấnvấnđềđề
trongtrong quảnquảnlýlý môimôi trtrườườngng sốngsống
đôđôthịthị::
1. Xây dựng nhà ở,đôthịsinh thái. Chú trọng đến
hành lang xanh (rừng tựnhiên) vùng ven đô, các
mảng xanh vùng trung tâm (công viên).
2. Sửdụng hiệuquảqũyđất.
3. Quảnlývàtáichếchấtthảihợplý.
4. Di dờitáiđịnh cưcác khu nhà ổchuột.
5. Giáo dụcýthứcbảovệmôi trường cho cưdân.
SSơơđồđồ cáccác quyquy trìnhtrình táitái chếchếchấtchấtthảithải nôngnông nghiệpnghiệp
NhàNhà máymáy xửxửlýlý nnướước c thảithải
VII.VII. CácCác đặcđặcđiểmđiểmđôđôthịthịsinhsinh tháithái::
1. Có mậtđộ câyxanhcao.Cóhệthống rừng
phòng hộmôi trường bao quanh thành phốhoặc
ít nhấtvàocáchướng gió chính.
2. Bảotồnđadạng sinh học, giữcân bằng sinh thái.
3. Sửdụng diệntíchmặtnước(ao,hồ,...) cân đối,
ể
đủ vớidiệntíchdânsốthành phốđ
ể
tạocảnh
quan môi trường và khí hậumátmẻ.
4. Ðảmbảođủ nướccấp cho sinh hoạtvàsảnxuất.
5. Nướcthảichỉđượcthảivàohệthống cống rãnh
chung hoặcsôngrạch khi đãđượcxửlý đảmbảo
mức an toàn, không bịngậplụttrongthànhphố.
10/4/2009
5
6. Ðảmbảomậtđộ dân sốhợplý,phùhợpvớinăng
lựctảicủađôthịđó.
7. Bảođảmtiểukhíhậuvàkhíhậu vùng hài hoà, ít
biếnđộng.
8. Hệthống giao thông đảmbảo tiêu chuẩnđường
và mậtđộ đường trên dân số.Cácphương tiện
giao thông không gây tiếng ồnvàxảkhí thảiquá
mứcchophép.
9. Môi trường không khí không vượtquámứcô
nhiễmchophép.
10.Có bãi rác hợpvệsinh, công nghệxửlý rác khoa
học.
11.Có hệthống nhà vệsinh công cộng đảmbảovệ
sinh môi trường, mỹquan, tiệnlợi.
VIII.VIII.HệHệsinhsinh tháithái nhànhà ởở::
1. Nguyên tắcchọnhướng nhà (nếuđiềukiệncho
phép), thường vềhướng đông, đông nam liên
quan đếnhướng gió, ánh sáng, nhiệtđộ.
2. Xem xét mốitương quan vớikhíhậutạinơiởvà
các kiến trúc xung quanh.
3. Xem xét mốitươn
g
quan các thành phầnkiến
trúc (chiềucao≈3m, cửa, vậtliệu).
4. Mốiquanhệgiữa ngôi nhà vớiyếutốngoạicảnh
(cây cối, vườn, trang trí cây cảnh).
Hướng nhà
và mốitương
quan vớicác
thành phần
thực vật
chung quanh
IX.IX. ĐôĐôthịthịhóahóa vàvà môimôi trtrườườngng::
QuáQuá trìnhtrình đôđôthịthịhóahóa giagia ttăăngng cầncầnphảiphảillưưuuýý::
1. Quy hoạch và xây dựng nhu cầuhạtầng cơsở
phù hợp(dânsố,vậtchất cung cấp, chấtthải
phát sinh …)
2. Các nhu cầuviệclàmvàdịch vụ(vấnđề thu
nhập).
3. Nhu cầulương thực, năng lượng, giáo dục, y tế,
giảitrí.
HẾT BÀI HỆHẾT BÀI HỆ
SÁÔSÁÔ
S
INH TH
Á
I Đ
Ô
THỊ
S
INH TH
Á
I Đ
Ô
THỊ