Bài giảng Kinh tế học thể chế: Chương 2 - Các lý thuyết về thể chế

Các lý thuyết về thể chế đóng vai trò nền tảng trong việc giải thích cách thức các cấu trúc xã hội và quy tắc ảnh hưởng đến hành vi kinh tế và sự phát triển của xã hội. Trong bối cảnh kinh tế học hiện đại, việc nghiên cứu các thể chế ngày càng trở nên quan trọng để hiểu rõ hơn về sự vận hành phức tạp của các hệ thống kinh tế vượt ra ngoài những khuôn khổ truyền thống. Chương này sẽ giới thiệu tổng quan về các trường phái tư tưởng chính trong lý thuyết thể chế, từ những nền tảng cổ điển đến các nhánh hiện đại, qua đó nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xem xét các yếu tố phi kinh tế trong phân tích kinh tế. Sự phát triển của lý thuyết thể chế đã mở ra những cách tiếp cận liên ngành, cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ biện chứng giữa kinh tế và xã hội.

Sinh viên, nhà nghiên cứu, giảng viên trong các lĩnh vực kinh tế học, xã hội học, khoa học chính trị và các ngành liên quan đến phát triển.

Chương này trình bày tổng quan chi tiết về các lý thuyết thể chế, bắt đầu từ trường phái Thể chế Cổ điển với những đóng góp tiên phong của Thorstein Bunde Veblen và John R. Commons. Thuyết định chế cổ điển, hay Kinh tế học thể chế, đã thách thức các giả định của kinh tế học cổ điển bằng cách mở rộng phạm vi phân tích kinh tế, tích hợp các yếu tố xã hội, tâm lý, sinh học và tôn giáo. Veblen định nghĩa định chế là các quy tắc, tiêu chuẩn, thông lệ và luật pháp chi phối hành vi cá thể, nhấn mạnh rằng các tổ chức xã hội là khuôn khổ hoạt động của các định chế này. Không như kinh tế học cổ điển coi kinh tế là hệ thống cân bằng, thuyết Veblen xem nền kinh tế là một hệ thống tiến hóa, được điều khiển bởi các quá trình tích lũy và ủng hộ sự can thiệp của nhà nước vào kinh tế thị trường. Đặc biệt, thuyết này bác bỏ quan điểm "con người duy lý", cho rằng hành vi cá thể bị chi phối mạnh mẽ bởi các yếu tố kinh tế và phi kinh tế không thể dự đoán hoàn toàn. Chương cũng đề cập đến các nền móng của lý thuyết mới về thể chế, bao gồm Trào lưu Khai minh Scotland với những đóng góp của Adam Smith, David Hume, và Adam Ferguson trong việc nhận diện vai trò của các thể chế và quá trình tiến hóa của chúng. Tiếp đến, Trường phái Kinh tế học Áo, với các nhà tư tưởng như Carl Menger và Friedrich von Hayek, đã làm sâu sắc thêm việc phân tích các quy tắc trong bối cảnh tri thức hữu hạn, nhấn mạnh cá nhân luận phương pháp và chủ quan luận. Nhìn chung, các lý thuyết này mang lại một cái nhìn toàn diện và thực tế hơn về cách thức các thể chế định hình và thúc đẩy phát triển kinh tế và xã hội, có ý nghĩa ứng dụng sâu rộng trong phân tích chính sách và hành vi kinh tế.