NGUYÊN NHÂN TRONG D CH T H CỊ Ễ Ọ
Causality in Epidemiology
PGS,TS LÊ HOÀNG NINH
Đnh nghĩa nguyên nhânị
Definition of causality
Nguyên nhân đc đnh nghĩa, xem xét trong ượ ị
m i quan h / liên quan nhân quố ệ ả
Trong d ch t h c: nguyên nhân là s ti p xúc ị ễ ọ ự ế
và h qu là b nh/ t vongệ ả ệ ử
S liên h c a nguyên nhân là hi n t ng ph c ự ệ ủ ệ ượ ứ
t p. Khái ni m v nguyên nhân ti p t c đc tranh ạ ệ ề ế ụ ượ
lu n nh v n đ tri t h c và khoa h c y h cậ ư ấ ề ế ọ ọ ọ
Nguyên nhân và h quệ ả
Cause and effect
Chúng ta đnh nghĩa nguyên nhân và h qu ?ị ệ ả
Tr c h t chúng ta c hi u t h qu ( h qu ?)ướ ế ố ể ừ ệ ả ệ ả
T đi n chu n đnh nghĩa h qu : k t qu , h u qu , ự ể ẩ ị ệ ả ế ả ậ ả
cái x y ra sau nguyên nhânả
Chúng ta có th quan sát th y h qu / b nh t t ể ấ ệ ả ệ ậ
nh ng không ch c v m t nguyên nhân chuyên bi t nào ư ắ ề ộ ệ
d n đn h qu , h u qu đóẫ ế ệ ả ậ ả
H qu c a m t nguyên nhân đc bi t có th đc ệ ả ủ ộ ặ ệ ể ượ
hình t ng b ng ki u hình counterfactual modelượ ằ ể
Ki u hình counterfactual ể
Khi chúng ta quan tâm đo h qu c a m t nguyên nhân ệ ả ủ ộ
đc thù nào đó, chúng ta đo:ặ
• S h qu quan sát đc trong qu n th , nh ng ố ệ ả ượ ầ ể ữ
ng i ti p xúc v i nguyên nhân đó vàườ ế ớ
• tu ng t ng ra s h qu quan sát đc n u m t ở ượ ố ệ ả ượ ế ộ
qu n th không ti p xúc v i nguyên nhân đó, t t c các ầ ể ế ớ ấ ả
đi u ki n khác cũng c n xác đnhề ệ ầ ị
• S khác bi t gi a 2 s đo n y là do nguyên nhân mà ự ệ ữ ố ầ
chúng ta quan tâm gây ra
Counterfactual Model
Khi h qu counterfactual effect không th yệ ả ấ
đc. Chúng ta c l ng s l ng h quượ ướ ượ ố ượ ệ ả
g n/ surrogate amount of effect trên qu nầ ầ
th ng i không ti p xúc v i nguyên nhânể ườ ế ớ
và so sánh v i qu n th nghiên c u đ chúngớ ầ ể ứ ể
ta có hi u bi t t t nh t v nguyên nhânể ế ố ấ ề